Naast een boeiend biografisch verhaal over het leven van filosoof Spinoza is de zomerproductie van het Amsterdamse Bostheater ook een theaterfeestje.
schrijft voor de Volkskrant over theater, cabaret en media.
We zien hoe een familie van Portugese migranten arriveert in het Amsterdam van de 17de eeuw. De familie d’Espinoza bestaat uit Sefardische Joden die in Portugal werden gedwongen om als katholieken te leven. In ‘Mokum’ (Jiddisch voor een veilige plek) hopen zij binnen de Joodse gemeenschap hun eigen religie te kunnen belijden. Terwijl de vluchtelingen verwonderd rondlopen klinkt er opzwepende muziek, dansers bewegen om hen heen en de grote verwachtingen worden bezongen: ‘Refugees together / Refugees forever / To begin a new life’.
Het openingsnummer bevat direct de herkenbare stijl van Nite, het succesvolle theatergezelschap uit Groningen (zie kader). Nite ging de uitdaging aan om voor het openluchttheater in het Amsterdamse Bos een zomerse musical te creëren rond Baruch de Spinoza (1632-1677). De ‘filosoof van de vrijheid’ durfde het aan om religie in twijfel te trekken en werd een pionier van wetenschappelijk denken.
Bij muziektheater over een filosoof dient zich een dilemma aan: ga je vol in op de theorie en het gedachtegoed, of meer op het levensverhaal? Spinoza – de Mokum musical kiest voor het laatste, ook al zeggen de makers in hun aankondiging dat zij meer ‘een vorm van geïnformeerde fanfictie’ brengen.
De jonge Bento (zoals Baruch werd genoemd) groeit op in de strenge Joodse gemeenschap van de Amsterdamse wijk Vlooienburg. De leergierige jongen (fris, energiek gespeeld door Olaf Ait Tami) leest zo veel als hij kan en begint het geloof ter discussie te stellen. Dit leidt ertoe dat er een banvloek over hem wordt uitgesproken en dat hij het contact met zijn zussen verbreekt. Hij verhuist naar Rijnsburg, waar hij werkt als lenzenslijper en verder schrijft aan zijn omstreden theorieën.
Spinoza leefde te midden van de rijkdom van de ‘Gouden Eeuw’, maar maakte ook de pestepidemie van 1664, het rampjaar 1672 en de moord op de politieke gebroeders De Witt uit dat jaar mee. Dit alles komt op originele wijze voorbij in deze geslaagde, opwindende voorstelling.
Spinoza – de Mokum musical is in alles toegesneden op de openluchtsetting. Er is een decor van zilveren buizen dat bij het vallen van de duisternis fraai wordt uitgelicht. In de fantasierijke kostuums van de dansers is een vrolijk vlinderthema verwerkt.
Hoofdverantwoordelijk voor de zomerse sfeer is een geweldige band, waarin diepe drums en elektronica samengaan met viool en trombone. De lekker hedendaagse composities van Pink Oculus en David Dramm brengen ons jazz, soul en hiphop, met teksten vol modern taalgebruik. ‘They will kick your cojones’, klinkt het in Stop, waarin de zussen hun broer Bento waarschuwen voor de weerstand die hij oproept met zijn religiekritiek.
Spinoza voegt zich hiermee in de traditie van de Amerikaanse hitmusical Hamilton. De Amerikaanse founding father Alexander Hamilton is ook al zo’n studieus kereltje, die als een bezetene aan het schrijven was. In de scènes bij de Joodse familie van Spinoza roept de voorstelling een herinnering op aan de musicalklassieker Fiddler on the Roof. In de muziek is dan klezmer verwerkt.
In deze opzet floreert de grote, creatief samengestelde cast. Vaste Nite-spelers als Sarah Janneh (als zus Rebeccah) en Nimuë Walraven (als zus Miriam) zijn als vertrouwd sterk. Maar ook de gastspelers overtuigen. Malou Gorter heeft een fijne, komische rol als ‘halfdronken nachtvlinder’ Madame X, die in een grote oranje jurk de verteller annex hoerenmadam speelt. Ook leuk is Joes Brauers als vrijzinnige denker Simon de Vries, die een gedurfde verhaallijn heeft waarin een homoseksuele liefde met Spinoza wordt gesuggereerd.
Tijdens de muzikale vertelling komen we op een toegankelijke, simpele wijze ook meer te weten over Spinoza’s filosofie. ‘God is de natuur / de natuur is God’ stelde Spinoza. God staat niet buiten de wereld, maar zit in ons allemaal.
En terwijl Spinoza ijverig doorwerkt aan het voltooien van zijn ‘Ethica’ en zijn theorie over ‘een ideale staat’, wordt er ook commentaar geleverd op het heden, waarin mensen zich maar blijven onderwerpen aan tirannen en idiote leiders. Spinoza: ‘Ik schrijf een methode voor iedereen, om vrij te zijn. Het zou valse machthebbers en leiders ontmaskeren.’
Het Gronings theatergezelschap Nite (Nationaal Interdisciplinair Theater Ensemble) van regisseur Guy Weizman en choreograaf Roni Haver brengt eigenzinnige voorstellingen waarin toneel, dans, muziek en design samenkomen.
Het ensemble had vorig jaar een theaterhit met Nachtwacht, waarin de laatste levensfase van een oude man (Jack Wouterse) eindigt in een hallucinante koortsdroom annex rave. In 2027 wordt Nachtwacht hernomen.
Dit najaar bracht Nite samen met Theater Utrecht Brabo Leone, de bejubelde solovoorstelling van actrice en zangeres Sarah Janneh. Volgend seizoen staat het grootschalige Oersoep, naar het boek van Bregje Hofstede, op de planning.
Musical
★★★★☆
Door Nite en Club Guy & Roni, i.s.m. HIIIT en Het Muziek. Tekst Rik van den Bos, Marieke van Veen, Lev Avitan. Composities David Dramm, Pink Oculus. Regie en liedteksten Guy Weizman. Choreografie Roni Haver.
5/6, Amsterdamse Bostheater, Amstelveen. Aldaar te zien t/m 11/7.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant