De Zitting De luchtvaartmaatschappij staat terecht voor vierentwintig overtredingen van de Vreemdelingenwet. Een loep zou genoeg zijn geweest om de wet na te leven, stelt de officier. Volgens Qatar Airways heeft zij geen idee hoe het er bij de gate aan toegaat.
Voor de Haarlemse kantonrechter zitten drie mannen die Qatar Airways vertegenwoordigen: een gevolmachtigde leidinggevende op Schiphol van de luchtvaartmaatschappij, een luchtvaartjurist en een advocaat in toga. De rechter wil benadrukken dat ze namens Qatar Airways spreken, maar niet zelf worden verdacht.
Qatar Airways staat terecht wegens vierentwintig overtredingen van de Vreemdelingenwet. Die wet verplicht luchtvaartmaatschappijen om te controleren of passagiers geldige reisdocumenten bij zich hebben voordat ze aan boord mogen. Doen ze dat niet goed, dan kunnen ze worden beboet. De zaken gaan over vluchten vanuit Doha naar Amsterdam, van 2022 tot 2024. Ze vallen in vier categorieën: passagiers met een al gebruikt single-entry visum (een visum dat maar één keer geldig is) en reizigers met het paspoort van iemand anders, vervalste Schengenvisa, en vervalste paspoorten.
Maar voordat het daarover gaat, is er eerst gedoe over de betaling van boetes. In acht zaken had het OM eerder een boete-transactie aangeboden, een schikking buiten de rechtbank om. Qatar Airways had in al die gevallen aangegeven te willen betalen. Maar zes bedragen zijn door het Centraal Justitieel Incassobureau teruggestort, omdat de betalingen binnenkwamen zonder referentienummer. Het bureau wist niet welk bedrag bij welke zaak hoorde. Twee betalingen zijn wel verwerkt.
De advocaat vraagt om het verzetten van de zitting. Hij zegt meer informatie nodig te hebben over hoe het CJIB die boetes heeft verstuurd en waarom ze nooit zijn aangekomen bij de juiste afdeling. De officier wil niet wachten, Qatar Airways wist al een jaar dat deze zitting eraan kwam. „Ik zie dat de administratie niet goed op orde is. Er zijn geen referentienummers genoemd; óók verkeersboetes worden teruggestort zonder referentienummer”, zegt de officier van justitie. De rechter wijst het verzoek af.
Zaken als deze zijn er in veelvoud geweest en het gerechtshof neemt een uitspraak van de Hoge Raad uit 2017 als uitgangspunt: het controleren of iemand een geldig paspoort of visum heeft is zó belangrijk, dat een luchtvaartmaatschappij al snel fout zit als er toch iemand zonder de juiste papieren doorheen glipt. Want, zo redeneert de officier, de Koninklijke Marechaussee kon in deze zaken de gebreken aan de visa en paspoorten makkelijk vaststellen en dus heeft Qatar Airways niet voldaan aan de zorgplicht.
De officier legt uit wat Qatar Airways volgens haar had moeten zien. Een al gebruikt visum herken je aan de in- en uitreisstempels in het paspoort. Bij de mensen die reisden met het paspoort van iemand anders, zag de marechaussee bij aankomst dat de gezichtskenmerken van de reizigers niet overeenkwamen met de foto’s. Zelfs bij een passagier die reisde met het paspoort van zijn broer. Bij de vervalste Schengenvisa zijn bij tegenlicht beschadigingen zichtbaar. Bij de vervalste paspoorten loopt de bedrukking niet in rechte lijnen, of licht het papier op onder een uv-lamp terwijl echt paspoortpapier dat niet doet. De wet zegt: als je dit had kunnen zien met een loep, een uv-lamp of door het document tegen het licht te houden, had je het moeten zien.
Voor één van de 21 zaken vraagt de officier vrijspraak, want daar is het bewijs onvoldoende. In de zaken waar meerdere vreemdelingen in één dossier zitten, eist ze een boete van 8.000 euro. Voor de negen vervalsingen die allemaal betrekking hebben op dezelfde vlucht wil ze matigen, omdat het gaat om hetzelfde soort fout: 3.000 euro per zaak. Alle overige zaken: 4.000 euro.
Tja, zo eenvoudig is het volgens de leidinggevende op Schiphol van Qatar Airways niet in de praktijk. In Doha moeten in dertig minuten vierhonderd passagiers worden afgehandeld, door intern opgeleid personeel en niet de marechaussee-mensen die alles weten van valse papieren. „Wij werken met mensen”, zegt hij. „En mensen kunnen fouten maken.” Daarnaast heeft het personeel bij de gate geen loep of uv-lamp bij de hand. Toch zou Qatar Airways de afgelopen jaren zo’n 206 mensen met onjuiste documenten hebben tegengehouden.
De luchtvaartjurist vult aan dat de Nederlandse overheid luchtvaartmaatschappijen extra verplichtingen kan opleggen voor risicoroutes. „Toen ik nog jurist was bij Transavia, werd een aanwijzing gegeven om paspoorten van passagiers vanuit Gambia verplicht onder een uv-scanner te houden voordat ze aan boord gingen.” Voor Doha–Amsterdam is nooit zo’n aanwijzing gegeven. „Wat het OM hier vereist van het personeel komt neer op een deskundigheid die gelijkgesteld kan worden aan die van de marechaussee, afdeling falsificaten”, zegt de advocaat. „Dat geeft blijk van een gebrek aan realiteitszin.”
De Vreemdelingenwet verplicht luchtvaartmaatschappijen hun personeel goed te instrueren zodat zij met een loep, een uv-lamp of door een document tegen het licht te houden kunnen zien of het vals is. Dat Qatar Airways veel moeite heeft gedaan telt niet mee volgens de rechter, want ze zijn verplicht te controleren.
Dat een gebruikt visum of een paspoort van iemand anders eenvoudig te controleren was, acht de rechter bewezen. Behalve bij de zaak van de man die het paspoort van zijn broer had gebruikt. Dat verschil had niemand zo hoeven zien en dus wordt Qatar Airways daarvoor vrijgesproken. Evenals voor de zaak waar de marechaussee te weinig bewijs had aangeleverd.
„Ik zie aan uw gezicht dat dit losgezongen lijkt van de realiteit”, zegt de rechter tegen het drietal mannen. „Maar zo staat het in de wet, en zo heeft het hof het bepaald.” Dat het in de meeste gevallen wel goed gaat, verandert daar niets aan, zegt ze. De boetes volgen de eis van de officier. Qatar Airways mag in hoger beroep, de advocaat wil na afloop niet tegen NRC zeggen of de maatschappij dat gaat doen.
In deze rubriek beschrijven verslaggevers elke week een rechtszaak.