Zes vragen over het Internationaal Strafhof Twee jaar geleden werd de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof beschuldigd van seksueel misbruik. Maandag, zo is de verwachting, wordt een besluit genomen over zijn positie. De onrust neemt toe, medewerkers en diplomaten kwamen onder vuur te liggen. Wat staat er op het spel? Waarom duurt de kwestie al twee jaar?
Het Internationaal Strafhof in Den Haag.
Een slepende misbruikkwestie. Een heimelijke inlichtingenoperatie naar medewerkers. Gevoelige informatie die naar de media lekt. En sinds vorige maand, zo lijkt het, liggen zelfs geheime arrestatiebevelen op straat.
De problemen stapelen zich op bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Twee jaar geleden werd de hoofdaanklager van de rechtbank, Karim Khan, beschuldigd van seksueel misbruik. Maandag maken de staten die toezicht houden op het hof naar verwachting meer bekend over het lot van de hoofdaanklager. Als zij vaststellen dat er sprake is van ernstig wangedrag, wordt er gestemd over Khans positie.
Meerdere diplomaten die over de toekomst van Khan beslissen, raakten de afgelopen maanden in de knel. Een van hen trok zich terug uit de procedure, blijkt uit onderzoek van NRC. Een telefoongesprek met ambassadeur Mirjam Blaak over de misbruikkwestie werd stiekem opgenomen, de inhoud van de tape werd naar de advocaten van Khan en de media gelekt.
Hoe verliep het onderzoek naar het veronderstelde misbruik? Waarom duurt het zo lang? En welke gevolgen hebben de gebeurtenissen? Zes vragen.
Eind april 2024 vertelde een directe medewerker van Karim Khan, een 39-jarige advocaat, aan twee collega’s dat Khan haar seksueel had misbruikt. De twee vonden haar beschuldigingen zo ernstig dat ze Khan thuis opzochten om hem ervan op de hoogte te brengen. Daarna deden ze beiden een melding bij personeelszaken.
De interne toezichthouder van het hof, het IOM, begon een onderzoek dat na vijf dagen alweer werd gesloten. Het IOM nam wel maatregelen, blijkt uit vertrouwelijke communicatie. De hoofdaanklager moest „een-op-een-contact” met de vrouw „tot een minimum beperken en ervoor zorgen dat anderen in de buurt zijn. Met name op missies en ’s avonds laat.”
Khan ontkent de beschuldigingen „categorisch”. Hij zegt vanaf het begin, ook tegen NRC, dat er sprake is van een „georkestreerde campagne” om hem in diskrediet te brengen. Zijn advocaten suggereren een complot.
Hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof Karim Khan tijdens een bijeenkomst in september 2024.
Vlak nadat de vrouw haar collega’s op de hoogte had gebracht, nam Khan een historische stap: hij vroeg om de arrestatie van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Het Strafhof is de enige rechtbank ter wereld die individuen ter verantwoording kan roepen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, als landen dat zelf niet kunnen of willen doen. Sindsdien grijpen tegenstanders de aanklacht van de vrouw aan om de hoofdaanklager en de arrestatiebevelen verdacht te maken.
Het veronderstelde slachtoffer meldde zich in het najaar van 2024 ziek, haar aanklacht lekte uit naar de media. In november dat jaar kregen de Verenigde Naties de opdracht om onderzoek te doen naar haar beschuldigingen. In het voorjaar van 2025 legde Khan zijn functie als hoofdaanklager tijdelijk neer.
Kort daarna stapte nog een vrouw naar voren. In The Guardian beschuldigde ze Khan van seksueel wangedrag.
De VN deden een jaar lang onderzoek en leverden afgelopen december een rapport van ruim vijfduizend pagina’s in bij het bestuursorgaan van het Strafhof. Dat vroeg drie onafhankelijke rechters om advies.
Dat had allemaal achter gesloten deuren moeten gebeuren, maar in maart dit jaar lag het advies van de rechters plotseling op straat. „Rechters spreken Karim Khan vrij van beschuldigingen van seksueel wangedrag”, kopte nieuwssite Middle East Eye. Khan en zijn advocaten drongen er sindsdien meermaals publiekelijk op aan het advies van de rechters over te nemen. Hoewel de tuchtprocedure nog loopt, sprak Khan in een interview met Middle East Eye vorige maand van een „gevaarlijke” poging hem weg te krijgen bij het Strafhof vanwege zijn arrestatiebevel voor de Israëlische premier Netanyahu.
Inmiddels lekten óók delen van het VN-onderzoek uit. De kwestie blijkt complex. De onderzoekers van de VN vonden bewijs voor de beschuldigingen, blijkt uit de delen die NRC heeft ingezien. Er zijn aanwijzingen dat het gedrag van Khan „escaleerde in de loop van de tijd, met als gevolg dat hij zich schuldig maakte aan seksueel contact zonder haar instemming in zijn kantoor, in zijn privéwoning en tijdens een dienstreis”. Ook vonden de onderzoekers bewijs dat de vrouw werd aangemoedigd om haar klacht tegen de hoofdaanklager in te trekken. De VN adviseren om „passende maatregelen” te nemen.
De rechters kwamen tot een andere conclusie. Zij deden zelf geen onderzoek, ze moesten het doen met het werk van de VN en zijn gefrustreerd over de kwaliteit ervan. Inconsistenties en tegenstrijdigheden tussen verklaringen zouden door de VN niet zijn weggenomen, belastend en ontlastend bewijsmateriaal is niet tegen elkaar afgewogen en motieven of vooringenomenheid van getuigen zouden niet grondig zijn getoetst. De rechters geven toe dat hun opdracht „vrijwel gedoemd” was te mislukken. Ze zien zich „genoodzaakt” te concluderen dat het bewijs niet aan de wettelijke standaard voor wangedrag voldoet en Khans schuld niet „buiten elke gerede twijfel” is vast te stellen.
Het Bureau van de ASP, een afvaardiging van de 125 lidstaten van het hof, moet de conclusies tegen elkaar afwegen. De diplomaten van de 21 afgevaardigde lidstaten zijn er al maanden over in gesprek. De communicatie is summier, ook voor nauw betrokkenen is het tijdpad vaag. De verwachting is dat de staten maandag beslissen of Khan zich schuldig heeft gemaakt aan ernstig wangedrag of niet. Als dat zo is, stemmen de 125 lidstaten van het Strafhof over zijn positie. Zo niet, dan is de zaak van tafel.
De onduidelijkheid rondom de misbruikzaak heeft de rechtbank en de medewerkers kwetsbaar gemaakt voor inmenging en geopolitieke druk.
Israël betoogde direct dat het arrestatiebevel voor Netanyahu onhoudbaar is, nu het vermengd is geraakt met de misbruikkwestie. De Israëlische premier zei in een video-opname dat Karim Khan de bevelen heeft uitgevaardigd als bliksemafleider voor zijn eigen problemen.
Ook medewerkers van het Strafhof werden ondermijnd. Uit onderzoek van NRC bleek vorige maand hoe private inlichtingenbureaus op zoek gingen naar belastende informatie over sommigen van hen. Het belangrijkste doelwit van de operatie was de 39-jarige advocaat die Khan beschuldigt van misbruik. Privédetectives zochten naar informatie die kon wijzen op banden met Israël of de Israëlische inlichtingendienst Mossad. Het doel was om die informatie met de pers te delen, en zo haar geloofwaardigheid en beschuldigingen in diskrediet te brengen. Wie er achter de operatie zat, kan NRC niet met zekerheid vaststellen.
Strafhofmedewerkers waren al kwetsbaar sinds de hoofdaanklager om de arrestatie van Netanyahu vroeg. Als reactie op de vervolging legden de VS verschillende medewerkers, onder wie de hoofdaanklager, sancties op. Zij kunnen niet meer naar de VS reizen, hun bezittingen in dat land zijn bevroren en e-mailaccounts zijn geblokkeerd.
„Veel organisaties staan er niet bij stil dat hun leiders zoiets kunnen doen”, zegt Purna Sen, een Britse adviseur op het gebied van gelijkheid en rechten. Ze werd door Khan aangesteld om het werkklimaat bij het Strafhof te verbeteren en vertrok vorig jaar gedesillusioneerd. Ze zegt dat met deze situatie nooit rekening is gehouden. „Er lag geen adequate procedure klaar.”
De leden van het Bureau, die de kwestie afhandelen, kwamen de afgelopen maanden steeds meer onder druk te staan. Zeker drie van hen belandden op de ‘targetlijsten’ van de private inlichtingenbureaus, die zochten naar belastende informatie over hen. Eén van hen, Mirjam Blaak, trok zich in oktober vorig jaar vrijwillig terug uit de procedure rondom de hoofdaanklager toen er een opname opdook van een telefoongesprek met haar.
Blaak, ambassadeur voor Oeganda, werd stiekem opgenomen. Ze zou in het telefoongesprek uitspraken hebben gedaan over het onderzoek naar de hoofdaanklager. De inhoud van de opname kwam vervolgens terecht bij het advocatenteam van Khan, blijkt uit mailwisselingen in handen van NRC. Zijn advocaten meldden zich daarna bij het Bureau om stappen te eisen tegen de ambassadeur, die volgens hen partijdig is.
Kort daarna is de opname gelekt naar Middle East Eye. Blaak zou gezegd hebben dat ze denkt dat Khan „niet meer terugkomt”. Ze noemde het vermeende slachtoffer volgens het artikel „prachtig, heel mooi”. „Ik denk dat het voor geen man mogelijk is haar te weerstaan.”
Tegen NRC zegt Blaak dat ze vanwege haar functie niet kan ingaan op de kwestie. Ze wil alleen kwijt dat er sprake was van opzet. „Ik betreur het dat ik eruit ben gepikt en in deze puinhoop ben meegesleurd.”
Niet alleen lekten details over de misbruikzaak naar de media, onlangs belandde zelfs gevoelige en vertrouwelijke informatie over arrestatiebevelen op straat. Halverwege mei schreven de Israëlische krant Haaretz en Middle East Eye dat het Strafhof ook de Israëlische minister Smotrich wil laten arresteren. Het Strafhof heeft dit niet bevestigd.
In een persconferentie sprak Smotrich van een „geheim” arrestatiebevel tegen hem. Hij noemde het een „oorlogsverklaring”, gaf de Palestijnse autoriteit er de schuld van en zinspeelde op wraak. Hij zou, zo kondigde hij aan, meteen na de persconferentie een „bevel ondertekenen” voor de ontruiming van Khan Al-Ahmar, een Palestijns dorp op de Westelijke Jordaanoever.
Als het zover komt, kiezen de lidstaten wie zijn opvolger wordt.
Karim Khan is de derde hoofdaanklager sinds de oprichting van het Strafhof in 1998. De hoofdaanklager heeft een bijzondere positie bij het hof en vormt het gezicht naar de buitenwereld. Hoewel de arrestatiebevelen pas worden uitgevaardigd na goedkeuring door drie rechters van het hof, drukt de hoofdaanklager een stempel op de koers van de rechtbank en bepaalt hij welke zaken prioriteit krijgen.