Vanwege zijn weigering een WK-medaille te ontvangen uit handen van dictator Videla werd de donderdag overleden hockeyer Hans Jorritsma een bekend gezicht in de media. Als teammanager van het Nederlands voetbalelftal opereerde hij later op de achtergrond, maar was hij een onmisbare kracht.
‘Prachtig polderweer met grote, witte wolken en veel blauw.’ Zo begint een beroemd dagboek uit de Nederlandse sportgeschiedenis. ‘Keiharde tegenwind geeft mijn 2CV4 een topsnelheid van zestig kilometer per uur.’
Hockeyer Hans Jorritsma is op weg naar Schiphol, waar hij zijn auto (beter bekend als Lelijke Eend) achterlaat om naar het WK hockey te vliegen. In die eerste alinea van zijn dagboek vermeldt hij ook de aanwijzingen van de hockeybond in de aanloop naar dat toernooi: ‘Kraanwater is niet lekker, maar kan gedronken worden. Koffie en thee zijn matig. Nagels kort houden.’
Maar Hans Jorritsma, die donderdag overleed, heeft wel wat anders aan zijn hoofd. Het is 1978. Argentinië zucht sinds twee jaar onder een militair regime dat wordt geleid door generaal Videla. Hoe verhoudt zich dat tot een hockeytoernooi?
Jorritsma heeft met weekblad Vrij Nederland afgesproken zijn ervaringen en indrukken in Argentinië op te tekenen. Het wordt belangwekkende geschiedschrijving. Een paar maanden later zullen de Nederlandse voetballers in datzelfde land hun WK spelen. Daaraan gaat een boycotactie vooraf, mede geïnspireerd op Jorritsma’s dagboek. Maar de KNVB geeft geen krimp.
De climax van Jorritsma’s dagboek ligt op 2 april wanneer Nederland de finale met 3-2 verliest van Pakistan. ‘Jammer. Zeer jammer’, noteert Jorritsma. Na afloop barst hij in huilen uit. ‘De opgekropte spanning van de afgelopen weken rolt eruit.’
Die spanning is de balans tussen topsport en maatschappelijke betrokkenheid. Waar de topsport bijna altijd het zwaarst weegt, kan Jorritsma niet loskomen van de ellende om hem heen. Om die reden boycot hij de slotceremonie en laat de zilveren medaille voor wat die is.
Vanaf dat moment is Hans Jorritsma een bekend gezicht in de media: beetje hoekig, een hoop krullen en vooral heel serieus. ‘Eerlijk, eigenwijs en onverzettelijk’, zegt Poul Annema die destijds namens de Volkskrant getuige was van dat toernooi in Argentinië. ‘Binnen de selectie waren er genoeg spelers die er anders over dachten, maar Hans bleef trouw aan zichzelf.’
Hans Jorritsma is geboren in Lochem, dorp in de Achterhoek. Geïnspireerd door de leuke leraren op de plaatselijke hbs wordt onderwijs het eerste doel in zijn volwassen leven. Aanvankelijk besluit Jorritsma sociale geografie te studeren in Amsterdam, maar dat is hem na vijf maanden te abstract. Hij treedt in de voetsporen van zijn vader en gaat naar de sportacademie om gymleraar te worden.
Het hockeyen is meeverhuisd van Lochem naar Amsterdam, waar hij bij de gelijknamige hoofdklasser naam maakt als een solide en, inderdaad, onverzettelijke verdediger. Misschien geen groot technicus, maar wel een goed inzicht. Op 24-jarige leeftijd debuteert Hans Jorritsma in het Nederlands elftal. Zijn loopbaan als international eindigt in 1978 met dat verdoemde wereldkampioenschap in Argentinië.
Na een ongelukkige val tijdens een gymnastiekles een paar jaar later moet hij zelfs definitief stoppen, zowel met hockey als met het onderwijs. Een studie sportmanagement stoomt Jorritsma klaar voor de volgende fase in zijn loopbaan. Eerst wordt hij een innovatief hockeycoach met twee wereldtitels als grootste beloning. De eerste behaalt hij in 1990 met het Nederlands team. Vier jaar later wordt Pakistan onder zijn leiding wereldkampioen.
In de Volkskrant noemt Jacques Brinkman hem destijds de beste, zij het niet de gemakkelijkste coach onder wie hij ooit heeft gehockeyd. Hans Jorritsma is een man die zijn gezag laat gelden. ‘Hij stond tamelijk ver boven de groep.’
Brinkman vertelt dat in een portret van Jorritsma na diens opmerkelijke overstap naar het voetbal. Dat gebeurde op voorspraak van bondscoach Guus Hiddink. Hij voegt hem toe aan de staf als teammanager na het desastreus verlopen EK van 1996.
Kennelijk komt de late studie sportmanagement daarmee helemaal tot zijn recht. Jorritsma zal die functie ruim twintig jaar tot groot genoegen van alle betrokkenen vervullen. Danny Blind, bondscoach in 2017, is zwaar teleurgesteld als de voetbalbond besluit dat het tijd is voor Jorritsma’s pensioen.
Geruisloos is Hans Jorritsma in de voorgaande periode uitgegroeid tot een onmisbare kracht bij Oranje. Dankzij hem kan een lange reeks aan bondscoaches zich volledig op de eigenlijke taak concentreren. Alles rondom het voetbalveld wordt voortaan door Jorritsma geregeld.
De ene keer is dat het beleggen van een verzoeningsgesprek, zoals tussen Hiddink en voetballer Edgar Davids na dat EK van 1996. De andere keer is het een autotrip naar Parijs voor een interland, omdat passagier Dennis Bergkamp niet durft te vliegen. Willekeurige voorbeelden van de professionalisering die Hans Jorritsma doorvoert.
Het zal, zeker in die tijd, niet gemakkelijk zijn geweest om de overstap te maken van hockey naar voetbal dat zich als toonaangevend beschouwt. Maar zelfs de best betaalde spelers lopen weg met Hans Jorritsma. ‘Bij zijn aanstelling was er veel scepsis, maar Hans is heel professioneel. Hij regelt alles’, zei Edwin van de Sar daarover in 2005 tegen NRC.
De man voor wie sport in de twintigste eeuw een bijzaak was, heeft er in de 21ste eeuw een hoofdzaak van gemaakt.
3 x Hans Jorritsma
‘Ik vind eigenlijk dat een coach op gepaste afstand moet staan van zijn team. Het gaat om de spelers, het gaat niet om jezelf. Op het moment suprême moet je drie stappen terug kunnen doen. Dan moet je, bij wijze van spreken, een ijsje kunnen gaan kopen, omdat het team zichzelf kan redden. Ik ben nooit een coach geweest die langs de kant stond te springen en te gillen. Ik probeerde altijd los te blijven van wat er gebeurde op het veld.’
‘Ik ben niet zo’n prater, maar ik kan heel goed kijken en analyseren. En wat ik zie kan ik goed omzetten in activiteit, in trainingen.’
‘Binnen de voetbalbond ben ik het aanspreekpunt voor het Nederlands elftal, samen met de bondscoach. Hij gaat over het technisch gedeelte. Ik over de rest. Ik ga dus niet zeggen hoe er gespeeld moet worden. Natuurlijk zijn er momenten dat ik bij dat soort gesprekken ben, maar het is zijn wereld niet de mijne. Ik ben aangenomen om de bondscoach optimaal te laten functioneren.’
Hans Jorritsma in de Volkskrant van 2006
Source: Volkskrant