Armeense aardbeien zijn sinds kort niet meer welkom in Rusland. Zo herinnert Moskou de telers eraan wie hun broodheer is in aanloop naar de Armeense verkiezingen zondag. ‘Rusland ligt voor ons dichtbij.’
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
In de zinderende hitte verheft de Ararat zich boven de velden rond Chatsjpar, een dorp op een half uur rijden van hoofdstad Jerevan. De 5.000 meter-hoge berg is nauw verbonden met de Armeense identiteit, maar ligt op Turks grondgebied, dat tien kilometer hier vandaan begint.
In de schaduw van een afdakje reikt Andranik Podosjan een schaaltje met versgeplukte aardbeien aan. In zijn kas naar Nederlands voorbeeld produceert hij ze het jaar rond, vooral voor de Russische markt.
Tot 30 mei van dit jaar althans, toen Moskou de import van Armeense aardbeien en andere groenten en fruit verbood, omdat die niet aan de vereiste normen zouden voldoen. Een enorme klap voor de Armeense aardbeientelers, die 97 procent van hun productie naar Rusland exporteerden.
‘Het was een verrassing voor ons’, zegt de 37-jarige Podosjan. ‘Wij weten dat onze productie van goede kwaliteit is, we controleren dat elke dag.’ Rusland is volgens hem de natuurlijke exportbestemming voor Armeense telers.
‘We onderhouden al honderden jaren nauwe banden met Rusland en met de Russische mensen’, zegt Podosjan. ‘Rusland ligt voor ons dichtbij, de export naar de Russische markt is een stuk makkelijker, want er zijn meer vluchten naar Rusland dan naar elders.’
Rusland gebruikt dit soort importbeperkingen traditioneel als politiek instrument. Eerder werden ze ingezet tegen buurland Georgië en ook tegen Nederland.
Nu maken ze deel uit van een Russische campagne om aan de vooravond van de parlementsverkiezingen van zondag de Armeense kiezers in te wrijven hoe groot de afhankelijkheid van Rusland is, en dat het daarom onverstandig is te stemmen voor de partij van de zittende premier Nikol Pasjinjan. Die heeft zijn zinnen gezet op nauwere banden met de Europese Unie, met als doel toetreding tot de EU op de lange termijn, iets dat voor de Russen onaanvaardbaar is.
Nikol Pasjinjan kwam in 2018 aan de macht via een vreedzame ‘fluwelen revolutie’. Onder zijn bewind verloor Armenië een oorlog met buurland Azerbeidzjan om de overwegend door Armeniërs bewoonde Azerbeidzjaanse enclave Nagorno-Karabach. De herovering van de regio door het Azerbeidzjaanse leger leidde tot een exodus van ongeveer honderdduizend Armeniërs naar Armenië, dat zelf ruim drie miljoen inwoners telt.
Sindsdien zet Pasjinjan in op verbetering van de betrekkingen met zowel Azerbeidzjan als diens belangrijkste bondgenoot Turkije. Einddoel is een vredesakkoord met Bakoe en opening, na ruim dertig jaar, van de grenzen met Azerbeidzjan en Turkije. Dat moet perspectief bieden op de ontwikkeling van de hele regio als een belangrijke schakel in een handelsroute tussen China en Europa.
Pasjinjan verkondigt waar hij maar kan luidkeels dat een stem op hem een stem is voor Europa en voor de vrede. Hij weet zich verzekerd van volmondige steun uit Brussel, waar Armenië vooral wordt gezien als een anti-Russisch bastion.
Maar Pasjinjans imago als democratisch leider heeft vooral het afgelopen jaar flinke smetten opgelopen, vanwege zijn felle uitlatingen richting de oppositie. Ook zijn toegeeflijkheid richting Azerbeidzjan wordt hem door veel Armeniërs kwalijk genomen.
‘Pasjinjan vertegenwoordigt de belangen van Azerbeidzjan en Turkije’, zegt Sargis Petrosjan (35), een kunsthistoricus uit Jerevan. Hij staat met nog enkele duizenden mensen op het Vrijheidsplein in Jerevan, waar een verkiezingsbijeenkomst aan de gang is van de als pro-Russisch te boek staande zakenman Gagik Tsaroekjan. Die kan volgens de peilingen rekenen op hooguit 2 procent van de stemmen.
‘Er moet democratie komen, reële democratie’, zegt Petrosjan. ‘In Europa denken ze dat Armenië een democratie is, maar dat is niet zo. Want er zitten heel veel mensen, activisten, in de gevangenis. Dat is geen democratie. Bij ons zitten er zelfs priesters in de gevangenis, om wat ze hebben gezegd. Maar Europa zal er niets van zeggen, want Pasjinjan vertegenwoordigt hun belangen, daarom vinden zij het prima.’
Pasjinjan heeft daadwerkelijk met harde woorden – ‘Ik zal jullie vernietigen’ – zijn tegenstanders de wacht aangezegd. Meerdere opponenten zijn na kritiek op Pasjinjan achter de tralies beland, wat hem ook internationale kritiek heeft opgeleverd.
Zijn belangrijkste tegenspeler, de Russisch-Armeense zakenman Samuel Karapetjan, heeft huisarrest. Omdat hij zelf burger is van meerdere landen (naast Armenië ook Rusland en Cyprus) zal hij geen officiële functies kunnen vervullen. Maar na Pasjinjan is hij onbetwist de populairste politicus van het land. Zijn partij Sterk Armenië kan op basis van recente peilingen rekenen op 6 à 7 procent van de stemmen.
Pasjinjans partij Burgercontract wordt met naar verwachting ten minste 30 procent onbetwist de grootste. Maar de cijfers zijn bedrieglijk, omdat ruim 40 procent van de ondervraagden het nog niet weet, of niet bereid is de politieke voorkeur te delen met de onderzoekers. Meer dan de helft van de jongeren tussen 18 en 35 jaar zegt geen enkele politicus te vertrouwen. Tegelijkertijd wordt een hoge opkomst verwacht. Verrassingen zijn dus goed mogelijk.
Het dorpje Chatsjpar hangt vol met portretten van de pro-Russische Karapetjan. Maar ook aardbeienteler Andranik Podosjan wil niet kwijt op wie hij zondag gaat stemmen. Zoals veel mensen hier praat hij liever niet over politiek.
Dat Armenië toenadering zoekt tot Europa juicht hij toe. ‘Het zal ons sterker maken, en we zullen manieren vinden om onze productie daar te verkopen.’ Maar dat zal niet snel gebeuren, weet hij. En de kans dat in de tussentijd de export naar Rusland weer wordt hervat acht hij groot. ‘Dit is tijdelijk.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant