DEN HAAG - Richard de Mos is optimistisch. Na het klappen van de coalitiegesprekken met D66 denkt hij er met VVD, Denk en CDA binnen een paar weken uit te zijn. Voor de zomer ligt er een coalitieakkoord op het Haagse stadhuis, verwacht hij. 'En daarna gaan we rock-'n-rollen.' Wie zijn de hoofdrolspelers aan de nieuwe onderhandelingstafel?
Love is in the air, volgens Richard de Mos. De partijleider van Hart voor Den Haag gelooft in een toekomst met VVD, Denk en CDA. De kortstondige flirt met D66 is al naar de achtergrond geschoven.
Richard de Mos heeft alle kaarten in handen om weer wethouder te worden. Zijn partij boekte een monsteroverwinning tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart en is met zestien zetels veruit de grootste partij in de stad. D66 (acht zetels) en Pro Den Haag (zeven zetels) volgen op grote afstand.
Ook heeft hij zijn VOG (Verklaring Omtrent het Gedrag) binnen, een document dat alle wethouders sinds 2023 nodig hebben om benoemd te kunnen worden. Het was niet gegarandeerd dat De Mos die zou krijgen, omdat hij weliswaar is vrijgesproken van corruptie, maar in hoger beroep wel is veroordeeld voor het lekken van geheime informatie.
Maar die VOG is dus afgegeven en niets lijkt hem in de weg te staan om te gaan besturen. Tegelijkertijd is deze beoogde coalitie zijn derde optie. Als de onderhandelingen mislukken zijn de smaken om een meerderheidscoalitie te vormen voor Hart voor Den Haag op.
Hart voor Den Haag is met zestien zetels de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. D66 volgt op afstand met acht zetels en Pro Den Haag is de derde partij van de stad met zeven zetels.
Een meerderheidscoalitie met Hart voor Den Haag en D66 is al mogelijk en zou uitkomen op 24 zetels. Maar die onderhandelingen klapten twee weken geleden.
Nu probeert Richard de Mos een coalitie te vormen met VVD (drie zetels), Denk (drie zetels) en CDA (twee zetels). Die coalitie komt ook uit op 24 zetels. De Haagse raad heeft in totaal 45 zetels.
De eerste optie waar De Mos zijn voorkeur voor uitspreekt - een samenwerking met D66 en Pro Den Haag - strandt direct omdat Pro Den Haag niet wil. De Mos noemt die samenwerking ‘niet vanzelfsprekend’, maar zou qua zetelverdeling wel het meeste recht doen aan de verkiezingsuitslag.
De alternatieve optie is een samenwerking met alleen D66. Die partij wil, na wat overredingskracht van informateur Ahmed Aboutaleb, uiteindelijk wel met Hart voor Den Haag om tafel. Maar die gesprekken lopen uiteindelijk spaak door wrijving over de asielopvang aan de Sportlaan.
Nu probeert De Mos er dus uit te komen met VVD, Denk en CDA. Maar hij heeft zijn kiezers grote beloftes gedaan en een streng asielbeleid toegezegd. Alle asielopvang moet wat hem betreft gesloten worden en de plannen voor een opvang aan de Sportlaan moeten van tafel.
Ondanks zijn hoge inzet heeft De Mos er vertrouwen in dat hij er met zijn nieuwe gesprekspartners uitkomt. ‘De gesprekken met VVD, Denk en CDA verlopen constructief en respectvol met focus op oplossingen voor de grote uitdagingen van onze stad’, zegt De Mos over de lopende gesprekken.
Lang houdt VVD’er Lotte van Basten Batenburg de boot af. Haar partij wordt gigantische afgestraft door de kiezers en duikelt afgelopen verkiezingen van zeven naar drie zetels. Het ligt voor de VVD daarom niet voor de hand om aan de coalitie mee te doen, vinden de liberalen. 'Laat de grootste partijen die verantwoordelijkheid nemen', zegt Van Basten Batenburg daarover.
De VVD verliest veel kiezers aan Hart voor Den Haag. Dat is extra pijnlijk omdat Van Basten Batenburg in 2023 juist opkomt voor De Mos, nadat hij in zijn corruptiezaak is vrijgesproken. Omdat sommige coalitiegenoten niet met Hart voor Den Haag willen praten over een samenwerking, stapt de VVD die zomer uit de toenmalige coalitie.
Maar als De Mos een paar weken geleden onomwonden aangeeft in zee te willen met VVD, Denk en CDA reageert Van Basten Batenburg terughoudend.
Hart voor Den Haag heeft net daarvoor de gesprekken met D66 stopgezet door onenigheid over het schrappen van een debat over de asielopvang aan de Sportlaan. Inhoudelijke gesprekken zijn dan nog niet eens gevoerd. Toch kiest De Mos op dat moment voor de drie kleinere partijen. 'Wij liggen op veel dossiers inhoudelijk dichter bij elkaar', zegt De Mos.
Dat gaat de VVD wat te snel. Niet alleen omdat de gesprekken vastlopen op een procedurele kwestie en er nog geen inhoudelijk gesprek is gevoerd, maar ook omdat De Mos zegt dat hij de gesprekken met D66 'voor nu' heeft gestaakt. De VVD wil niet gaan onderhandelen met Hart voor Den Haag als de partij de achterdeur openhoudt voor D66.
Van Basten Batenburg dringt er dan ook op 24 april bij informateur Ahmed Aboutaleb op aan om toch eerst 'een goed en serieus gesprek te voeren' tussen Hart voor Den Haag, D66 en Pro Den Haag. Dat staat in het openbaar gemaakte gespreksverslag van die verkenningsronde. Pas als er geen andere logische optie is, dan is de VVD bereid om een coalitie met Hart voor Den Haag, Denk en CDA te onderzoeken, zegt ze tegen Aboutaleb.
Deze opstelling brengt Aboutaleb ertoe om Hart voor Den Haag en D66 te bewegen toch om tafel te gaan, en De Mos gaat overstag. Hij kan niet anders door de houding van de VVD, laat hij de informateur weten.
Maar deze route loopt al snel dood. De gesprekken mislukken alsnog en de achterdeur naar D66 is definitief gesloten.
Ondertussen stelt de VVD zich een stuk toeschietelijker op richting De Mos. Zo maakt de VVD ineens klip en klaar duidelijk dat de plannen voor de opvang aan de Sportlaan compleet van tafel moeten. Reden is de verkiezingswinst van De Mos, legt VVD-raadslid Rutger de Ridder eind mei uit in het Den Haag FM-radioprogramma Spuigasten.
'Richard de Mos is de grote winnaar op asiel', zegt De Ridder. 'Hij heeft iets teweeggebracht en wij zijn niet scherp genoeg geweest in wat wij vinden. Daarom willen we het nu scherp stellen. We zeggen sinds deze week dat we de opvang nu niet op deze plek moeten doen. De buurt wil het echt niet.'
Even voor de duidelijkheid: Denk is niet rechts, maar links-conservatief. Partijleider Nur Icar van Denk herhaalt dit met regelmaat, omdat hij zich niet kan vinden in de opvatting dat Hart voor Den Haag 'over rechts' gaat nu de partij kiest voor VVD, Denk en CDA.
Het geeft aan dat Denk een bijzondere positie inneemt in deze samenstelling. 'Ik ben een asielzoeker geweest toen ik als kind naar Nederland kwam', vertelt Icar afgelopen donderdag in de raadsvergadering. 'Ik heb in een azc gezeten en weet dus welke behoefte er leeft onder bepaalde doelgroepen.'
In dezelfde raadsvergadering stelt hij duidelijk dat de wet – en dus ook de spreidingswet – voor Denk niet ter discussie staat. 'Die zal ook nooit een discussiepunt worden', zegt hij. Ook de taakstelling, die aangeeft hoeveel asielzoekers gemeenten moeten opvangen, staat voor Denk 'niet ter discussie'.
Hij wil maar aangeven dat Denk een duidelijke opvatting heeft over asiel. 'De Denk van gisteren is de Denk van vandaag en ons verkiezingsprogramma is ons uitgangpunt in de coalitieonderhandelingen.'
Alhoewel Denk ogenschijnlijk moeilijk te koppelen is aan Hart voor Den Haag, lijkt Icar zelf meer ontspannen over een samenwerking. Al in het eerste verkenningsgesprek met Aboutaleb op 27 maart geeft Icar aan dat Hart voor Den Haag, CDA, VVD en Denk 'een realistische combinatie' is, staat in het gespreksverslag.
De taakstelling geeft aan hoeveel asielzoekers iedere gemeente volgens de spreidingswet moet opvangen. Den Haag heeft de opdracht om 2300 asielzoekers op te vangen.
Dat lukt de gemeente niet. Den Haag heeft op dit moment zo’n 1800 opvangplekken.
Weliswaar is een combinatie van Hart voor Den Haag, D66 en Pro Den Haag een 'eerste logische stap', maar de inhoudelijke verschillen tussen deze partijen zijn groot, constateert Icar. Volgens Denk liggen Hart voor Den Haag, VVD, CDA en Denk inhoudelijk meer op één lijn op een aantal thema's, zoals mobiliteit.
Een maand later is Denk niet van mening veranderd. Op 24 april laat Denk in het gespreksverslag met Aboutaleb optekenen dat de partij vindt dat er een samenwerking onderzocht moet worden tussen Hart voor Den Haag, VVD, CDA en Denk, omdat De Mos de gesprekken met D66 op dat moment heeft stopgezet. De partij gaat sneller dan de VVD, die hier dan nog een stokje voor steekt.
Icar lijkt juist positief gestemd, maar hij wil wel beweging zien op inhoud 'zoals asiel en veiligheid en tone of voice'. In het gespreksverslag benoemt hij een aantal inhoudelijke overeenkomsten tussen zijn partij en Hart voor Den Haag, VVD en CDA. 'Economie en ondernemers, leefbaarheidsvraagstukken, afvalproblematiek, mobiliteit, wijkgerichte aanpak.'
Inhoudelijke verschillen zijn er volgens Denk ook. 'Er moeten verschillen overbrugd worden op veiligheid, wonen, sociaal en religie, diversiteit.'
Over medemenselijkheid is wat Kavish Partiman betreft niet te onderhandelen. Daarover is de CDA-leider afgelopen donderdag in een raadsvergadering duidelijk. Partiman reageert op D66'er Yousef Assad die, na de mislukte formatie met Hart voor Den Haag, stelt dat 'de stad nooit op medemenselijkheid mag inleveren'.
Partiman: 'Daarmee suggereert D66 dat in de vorige onderhandelingsronde over medemenselijkheid is onderhandeld en dat impliceert dat mijn partij bereid is om daar ook over te onderhandelingen.' Partiman wil daarom van informateur Aboutaleb weten of medemenselijkheid 'expliciet' op de onderhandelingstafel heeft gelegen.
Maar Aboutaleb heeft dat 'niet waargenomen'. De onderhandelingen zijn niet stukgelopen op medemenselijkheid maar op de asielopvang op de Sportlaan, herhaalt Aboutaleb.
Het is voor het CDA een belangrijk punt. Deelnemen aan een kille coalitie die zich niet aan de wet houdt is voor Partiman geen optie. Bovendien heeft minister Van den Brink van CDA-huize onlangs een oproep gegaan aan alle Nederlandse gemeenten om solidair te zijn en uitvoering te geven aan de spreidingswet.
Het CDA is in eerste instantie sowieso terughoudend, net als de VVD. De partij heeft een zetel verloren en houdt er nog twee over. Daarom ligt coalitiedeelname niet voor de hand. 'Maar als er een beroep wordt gedaan dan is er altijd bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen', staat in het gespreksverslag van de verkenning op 27 maart.
De voorwaarde die het CDA daaraan verbindt is helder. 'Het coalitieakkoord moet passen binnen de kaders van de wet.'
Een maand later, op 24 april, is Partiman in het verkenningsgesprek met Aboutaleb nog altijd gereserveerd. Hij zegt geen rol te zien voor het CDA, maar is altijd bereid om te praten als dat gevraagd wordt.
Wel gaat het CDA uitgebreider in op een samenwerking met Hart voor Den Haag, VVD en Denk, valt op te maken uit het gespreksverslag. Er zijn inhoudelijke raakvlakken op onder andere mobiliteit, financiën, veiligheid, handhaving en woningbouw, vindt Partiman.
De verschillen liggen op onder andere asiel, migratie en voorzieningenniveau in relatie tot de groei van de stad. Maar: 'Er zijn meer raakvlakken dan verschillen en stabiliteit is mogelijk.'
Source: Omroep West Den Haag