Parlementsverkiezingen Armenië De volgens velen beslissende stembusgang deze zondag staat in het teken van een fragiel vredesproces met Azerbeidzjan, harde Russische sancties en boze burgers. Kan de pro-Europese premier Nikol Pasjinian de druk weerstaan?
Straat in de Armeense hoofdstad Jerevan met campagneposters voor de partij Burgercontract van premier Nikol Pasjinian (te zien met zijn handen in een hartje) en de pro-Russische Armenia Alliantie van Robert Kotsjarian.
Een politiek leider die tijdens zijn verkiezingscampagne zijn zelfbeheersing verliest. Geen fraai tafereel, maar de Armeense premier Nikol Pasjinian leek er in de aanloop naar de parlementsverkiezingen op 7 juni een gewoonte van te maken. Toen een arts hem tijdens een bijeenkomst, vorige maand in de hoofdstad Jerevan, ervan beschuldigde het land kapot te hebben gemaakt, trok de premier haar ruw aan de arm en begon hij te schreeuwen. „Júllie hebben het land kapot gemaakt! Ik breng jullie allemaal op de knieën”, tierde hij tegen de vrouw, wier broer in 2020 als militair vermist raakte tijdens de strijd om de Armeense enclave Nagorno-Karabach.
Het was niet de eerste keer dat Pasjinian ontplofte tijdens de race om het 107 zetels tellende parlement. Op sociale media circuleren meer video’s van burgers die na kritische vragen getrakteerd worden op een woede-uitbarsting van de premier. In maart viel hij in de metro in Jerevan uit tegen een jonge vrouw uit de voormalige Armeense enclave Nagorno-Karabach, die in de zomer van 2023 tijdens een hevige militaire campagne door buurland Azerbeidzjan is heroverd, waarna de bevolking op de vlucht sloeg. Toen de vrouw haar zoontje belette campagnemateriaal aan te nemen, waarop de kaart van Armenië stond afgebeeld zónder de verloren enclave, ontstak de premier in woede en beledigde hij haar.
De uitgesproken pro-Europese Pasjinian (51) is ook zelf uitgefoeterd – en meerdere keren bedreigd. Half mei verscheen een video online waarin vijf gemaskerde en gewapende mannen, sprekend in Karabachs dialect, hem verweten Karabach te grabbel te hebben gegooid en dreigden hem te vermoorden. Justitie begon een onderzoek, de premier zwoer dat de politie de mannen „met het gezicht over het asfalt” zou slepen en „in de cel” zou gooien. Tegen journalisten zei hij ervan overtuigd te zijn dat zijn politieke tegenstanders de video hadden gemaakt, maar daarvoor leverde hij geen bewijs. Tegenstanders beschuldigden hem ervan de video zelf te hebben gefabriceerd om er politiek een slaatje uit te slaan.
De incidenten illustreren hoe hoog de gemoederen oplopen voorafgaand aan de parlementsverkiezingen in Armenië, de eerste stembusgang sinds het verlies van de enclave Nagorno-Karabach. De ruim honderdduizend vluchtelingen hebben moeite te integreren in Armenië en voelen zich door Pasjinian en zijn partij Burgercontract in de steek gelaten. Ook heerst, drie jaar na het verlies van de enclave, verbittering over de lauwe westerse reactie op het Azerbeidzjaanse geweld. „Jullie hebben altijd je mond vol van mensenrechten en democratie, maar jullie lieten [de Azerbeidzjaanse president] Aliyev zijn gang gaan”, zei een van de vluchtelingen die NRC in 2024 sprak.
Ondertussen werkt Pasjinian aan de normalisering van de betrekkingen met Azerbeidzjan. Na jaren van moeizame vredesbesprekingen tekenden de twee aartsvijanden vorig jaar een historisch vredesakkoord onder leiding van de Amerikaanse regering. Dat Armenië het grondgebied van Karabach daarin erkent als Azerbeidzjaans is tegen het zere been van veel Armeniërs. Vorige maand schokte Pasjinian Armeniërs door te stellen dat Armenië er verkeerd aan heeft gedaan om zo lang te blijven strijden voor het behoud van de enclave. „Ze zeggen dat we land hebben verloren. Maar hoezo was dat land van ons?”, zei hij tijdens een verhitte campagnetoespraak.
Belangrijk onderdeel van het vredesakkoord met Azerbeidzjan is de zogenoemde ‘Trump Route for International Peace and Prosperity’ (Tripp), een 43 kilometerslange spoor- en wegverbinding die Azerbeidzjan en Turkije via Armenië met elkaar verbindt. Naar verwachting zal dit de regio een economische impuls geven, aangezien de grens tussen Armenië en Turkije sinds 1993 gesloten is. Ook de regering-Trump hoopt via een speciaal opgerichte joint venture te profiteren van handel, heffingen en de winning van zeldzame aardmetalen. Het akkoord leidt in Armenië tot een verhit debat over de vraag of Turkije en Azerbeidzjan betrouwbare handelspartners zullen zijn.
De Armeense premier Nikol Pasjinian in april tijdens een bezoek aan de stad Gyumri in het westen van het land.
Ook met Europa worden de banden aangehaald, tot ergernis van Rusland. Vorig jaar nam de Armeense regering een wet aan die de Europese integratie moet bevorderen met, op termijn, een Armeens lidmaatschap van de Europese Unie. Een koers die de meeste Armeniërs zeggen te steunen. Volgens een recente peiling van de Amerikaanse International Republican Institute (IRI) steunt driekwart van de bevolking integratie met Europa, en is 38 procent voorstander van EU-lidmaatschap. Op dit moment is Armenië echter nog lid van de door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie (EAEU).
Net als tijdens verkiezingen in Moldavië en Georgië doet Moskou er alles aan de verkiezingen in zijn voordeel te beïnvloeden. In aanloop naar de stembusgang kreeg Armenië de afgelopen weken een barrage aan pro-Russisch nepnieuws te verstouwen, veelal gemaakt met AI en verspreid via sociale media. De boodschap: een derde termijn van Pasjinian zal het land verder in chaos storten en kan zelfs een oorlog uitlokken met Rusland, zoals Oekraïne overkwam. Bovendien zou Rusland van plan zou zijn om „tienduizenden” etnische Armeniërs vanuit Rusland naar Armenië over te brengen om te stemmen op pro-Russische partijen, schreef persbureau Reuters afgelopen week op basis van anonieme bronnen, iets wat Rusland fel heeft ontkend.
Een van die pro-Russische partijen is het in 2025 opgerichte ‘Sterk Armenië’ van de steenrijke Russisch-Armeense zakenman Samvel Karapetjan. Vorig jaar werd hij gearresteerd op verdenking van het beramen van een staatsgreep tegen de regering-Pasjinian en onder huisarrest geplaatst. Hoe sterk de banden met Moskou zijn, bleek vorige week toen het Russische onderzoeksmedium The Insider onthulde dat Karapetjan via ingewikkelde constructies eigenaar zou zijn geworden van een in 2024 in beslag genomen villa ‘Maria Irina’ aan de Franse Rivièra. Volgens de journalisten zou de Russische oud-gymnaste Alina Kabajeva, de vermeende moeder van twee van Poetins kinderen, er enkele vakanties hebben doorgebracht.
Een verkiezingsposter in Jerevan van de pro-Russische partij Sterk Armenië van de Russisch-Armeense zakenman Samvel Karapetjan.
De andere belangrijke opponent in de verkiezingsrace is de eveneens pro-Russische coalitiepartij ‘Armeense Alliantie’, in 2021 opgericht door een oudgediende in de Armeense politiek. Robert Kotsjarian was in de jaren negentig de eerste president van Nagorno-Karabach en kortstondig premier van Armenië. In zijn campagne waarschuwde hij burgers dat goede betrekkingen met Rusland cruciaal zijn voor het voortbestaan van Armenië. „Rusland handhaaft niet alleen het machtsevenwicht dat onze veiligheid garandeert, maar is ook onze belangrijkste handelspartner. De welvaart van 80 procent van de Armeense bevolking hangt in grote mate af van economische banden met Rusland, maar deze regering is voortdurend bezig de relaties met Rusland te verslechteren”, zei Kotsjarian afgelopen week.
Niet alleen via zijn politieke handlangers, ook op economisch vlak voert Rusland de druk op. Afgelopen week kondigde Moskou invoerverboden aan op Armeense cognac en andere producten en dreigde de Russische minister van Energie, Sergej Tsiviljov, met de opschorting van leverantie van (heffingsvrije) aardgas, aardolieproducten en ruwe diamanten indien Jerevan zijn pro-Europese koers voortzet. De pogingen van Armenië „om lid te worden van de EU stroken niet met de aard van het al decennia bestaande partnerschap”, aldus Tsiviljov in een door het Russische dagblad Kommersant geciteerde brief aan de Armeense regering. Deze week dreigde Rusland het Armeense EAEU-lidmaatschap op te zeggen en riep het uit protest zijn ambassadeur terug naar Moskou.
Aan premier Pasjinian de taak om het zeer wankele evenwicht tussen de grootmachten te behouden en zich zondag van een derde termijn te verzekeren. Ondanks zijn korte lontje en de druk vanuit Rusland kan zijn politieke koers tot zover rekenen op overtuigende steun van de bevolking. In een peiling vorige week zei 65 procent van de respondenten van plan te zijn op Pasjinians partij Burgercontract te stemmen. De pro-Russische oppositiepartijen Sterk Armenië en Armeense Alliantie staan op de tweede en derde plaats, maar kwamen niet uit boven de 12 procent. In een laatste poging Pasjinian voor zich te winnen feliciteerde de Russische president Vladimir Poetin hem woensdag met diens verjaardag en zei hij te hopen dat beide landen hun banden zullen aanhalen. Zijn ‘verjaardagscadeau’ was minder vredelievend. Twee dagen eerder had Poetin gedreigd met een „Oekraïens scenario”, maandag voerde Moskou sancties in op Armeense vis.