Met de tussentijdse verkiezingen voor de deur zou een Amerikaanse president normaal gesproken de kiezers paaien, om zijn partijgenoten een goede uitslag te bezorgen. Zoniet Donald Trump. ‘Ik denk niet aan de financiële situatie van Amerikanen. Ik denk aan helemaal niemand.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Je hoeft bij Donald Trump zelden tussen de regels door te lezen. De president, zo ondervonden vriend en vijand, zegt wat hij bedoelt. En dat is precies waarvoor zijn partijgenoten nu vrezen. De Amerikaanse midterms, de tussentijdse verkiezingen, zijn op komst en rechts staat er belabberd voor. Elke Republikein lijkt bezorgd. Behalve de baas.
‘De midterms kunnen me niets schelen’, stelde Trump tijdens een recent kabinetsoverleg. Eerder werd hij gevraagd naar de stijgende kosten voor levensonderhoud die de Republikeinse kansen verkleinen. ‘Ik denk niet aan de financiële situatie van Amerikanen’, antwoordde Trump. ‘Ik denk aan helemaal niemand.’
Het zijn ongekende uitspraken voor een president, zeker voor een die, zoals Trump, qua populariteit op een historisch dieptepunt verkeert. Heeft hij soms andere prioriteiten?
Trumps presidentschap staat voor een tweesprong. Zoals vele voorgangers lijkt hij bij deze verkiezingen af te stevenen op een zogenoemde lame duck-fase, waarin hij zijn meerderheid in het Congres verliest en dus geen wetgeving meer kan doordrukken. De meeste presidenten zetten in die situatie alle zeilen bij om kiezers nog te paaien.
Joe Biden schold in 2022 miljarden aan studieschuld kwijt en gebruikte de Amerikaanse oliereserves om de benzineprijs te drukken. Barack Obama stelde nieuwe bescherming voor immigranten doelbewust uit tot na de midterms. Zo hoopte hij electoraal kwetsbare Democratische politici in conservatieve kiesdistricten uit de wind te houden.
Maar Trump kiest de andere route.
De bekende conservatieve strateeg Karl Rove stelt in The Wall Street Journal dat ‘Trump zichzelf voorhoudt dat hij zijn beleid en zijn besluiten niet meer hoeft te verkopen’. Volgens de Republikeinse senator Thom Tillis gedraagt de president zich ‘alsof er in november geen verkiezingen zijn’.
Tegen de zin van veel kiezers in gaat Trump door met zijn Iran-oorlog. De stijgende levenskosten zijn voor hem ‘geen enkele overweging’ om snel een vredesakkoord te willen bereiken. De president houdt zich bezig met peperdure bouwprojecten in Washington, waaronder een balzaal en ‘Arc de Trump’, tot afschuw van noodlijdende Amerikanen.
Intussen steekt hij zijn corruptie niet onder stoelen of banken. De president verdient maandelijks miljoenen dollars aan schimmige privédeals en aandelenhandel. Midden in de campagne voor de voorverkiezingen liet Trump een omstreden miljardenfonds optuigen voor veroordeelde medestanders, tegen de wil van zijn partijgenoten. Dat is inmiddels van de baan.
Liever dan naar de kiezers toe te bewegen en zijn mede-Republikeinen met populair beleid een handje te helpen, blijft Trump zijn eigen verlangens nastreven. En die hebben nu eenmaal weinig te maken het Congres, dat de inzet is van de tussentijdse verkiezingen.
Trump is in alle opzichten een andere president dan zijn voorgangers. In wetgeving is hij nauwelijks geïnteresseerd. ‘Hierna zijn we klaar voor de komende vier jaar’, verklaarde Trump half 2025, terwijl het Congres zich boog over de ‘Big Beautiful Bill’, deze termijn zijn enige omvangrijke wet. ‘We hebben niets meer nodig van het Congres.’
Dat was nauwelijks overdreven. Of het nu gaat om oorlog, immigratie of financiën, deze president neemt zijn besluiten liever zonder tussenkomst van de politiek. Congresleden zet hij gewoon buitenspel. Trump heerst alléén.
Dus waarom nu water bij de wijn doen en zijn ambities afzwakken?
Het Congres, met al zijn regels en procedures, is nooit de motor achter Trumps macht geweest. Dat is namelijk zijn ijzeren greep op de eigen partij. En die dominantie vasthouden, is nu zijn hoofdprioriteit.
Het einde van de voorverkiezingen voor de midterms nadert. De Republikeinen komen daar, met dank aan Trump, niet sterker uit: steevast zorgde hij ervoor dat gevestigde kandidaten plaatsmaakten voor loyalisten. Dat die straks minder kans maken tegen Democraten, neemt hij voor lief.
‘Hij is een gorilla onder Republikeinen’, concludeert de conservatieve strateeg Mike Murphy deze week in The New York Times. ‘Maar een gewonde vogel voor de rest van het electoraat.’
Dat wil niet zeggen dat Trump deze midterms heeft opgegeven. Nu al verricht de president het voorwerk om tegenvallende resultaten straks als illegitiem te kunnen aanvechten. Ook oefent hij druk uit op Republikeinse staten om hun kieskaarten te hertekenen. Met dit zogeheten gerrymandering hebben de Republikeinen zich al verzekerd van zo’n twaalf nieuwe Congreszetels. Dinsdag nog gaf het Hooggerechtshof toestemming voor een nieuwe indeling in Alabama, waardoor weer een Democratisch district wordt ontmanteld.
Dit zijn voor Trump ingrepen zonder offers. Als je het spel dreigt te verliezen, kun je je strategie aanpassen óf de spelregels veranderen. Hij kiest duidelijk voor dat laatste.
Risicoloos is Trumps naar binnen gekeerde strategie niet. Zijn eis van blinde loyaliteit binnen de partij botst op zijn impopulariteit daarbuiten. Republikeinen die vrezen voor hun herverkiezing laten zich moeilijker in het gareel houden. Trump knijpt nu zo hard dat er barsten ontstaan.
Woensdag steunden vier afvallige Congresleden een Democratische motie tegen de Iran-oorlog. Eén van hen, Thomas Massie, verloor de voorverkiezingen al door ingrijpen van Trump. De andere drie zijn verkiesbaar in kwetsbare, gematigde districten: zij zien kritiek op Trump nu als laatste strohalm. Maar die heeft daaraan geen boodschap.
‘Wie doet er nou zoiets onvaderlandslievends?’, beklaagde de president zich donderdag. Daarmee doelt hij natuurlijk op ontrouw aan Trump.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant