‘Sociale media houden politici in een houdgreep’, schreef de hoofdredacteur eind mei in een commentaar. Het weekend ervoor had de Volkskrant een groot onderzoek gepubliceerd over de bejegening van Tweede Kamerleden op X, en dan vooral de vraag waarom zij zichzelf blijven blootstellen aan de haat, beledigingen en doodsbedreigingen van accounts met klinkende namen als Tribunaalkonijn.
In het commentaar dat volgde op het onderzoeksverhaal nam de Volkskrant duidelijk stelling. ‘Vertrek van X is de enige manier om ondermijning van de democratie te stoppen’, aldus de kop.
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
De vraag die vervolgens in mijn inbox belandde, was derhalve een zeer logische: ‘Kunt u uitleggen waarom de Volkskrant nog wel op X zit?’, schreef een lezer. ‘Het zou helpen als de ‘normale’ nieuwsbronnen ook van X afgaan.’
Ter geruststelling: de Volkskrant is al sinds 26 november 2024 niet meer actief op X. Het allerlaatste bericht verwijst naar een interview met een feminist en kan, het wekt geen verbazing, op een royale, X-waardige behandeling rekenen (misogynie, xenofobie en flink wat variaties op ‘de Volkskrant is een kutkrant’, geïnspireerd op de tijdloze kraker van Joop Visser).
De directe aanleiding om destijds te stoppen was de officiële politieke rol die Elon Musk ging vervullen voor president Donald Trump. Die beslissing lichtte de hoofdredacteur al eens toe in zijn wekelijkse rubriek. Het account bleef wel bestaan, om te voorkomen dat iemand anders met de naam aan de haal gaat. Een pragmatische, begrijpelijke afweging.
Minder begrijpelijk is dat de oude berichten nog steeds te zien zijn. Dat geeft gebruikers de gelegenheid om onder de vroegere posts te reageren, en dat doen ze soms ook. Daarmee geeft de krant, onbedoeld, nog steeds een platform aan de filosofieën van ‘Piet Bandiet’ en consorten. Voor de geïnterviewde feminist lijkt het me ook onprettig om nu al anderhalf jaar bovenaan het inactieve account de klappen op te vangen. De hoofdredactie gaat zich hierover buigen.
De waarschuwingen jegens X die in de Volkskrant zo luid en duidelijk klinken, roepen de vraag op wat ze betekenen voor de aanwezigheid van de krant op andere sociale media. ‘It’s complicated’, om het maar even te vatten in het bekende relatiestatusjargon uit de tijd dat Facebook nog een knisperend groen gazonnetje was.
Sinds januari 2025 worden niet meer alle artikelen doorgeplaatst op Facebook. De hoofdredactie besloot daarmee te stoppen toen een verhaal over 25-plussers die nog thuis wonen tot een enorm aantal racistische reacties leidde, gericht op een Nederlands-Turkse geïnterviewde en zijn ouders.
De redactie merkte de drek pas op toen een bekende van het gezin een mail stuurde: besefte de krant wat voor leed hiermee werd veroorzaakt bij mensen die vrolijk meewerkten aan een verhaal? Hier mogen we geïnterviewden inderdaad niet aan blootstellen, was daarop de juiste conclusie van de hoofdredactie.
Toch is de Volkskrant niet helemaal verdwenen van Facebook. ‘Ik vergelijk sociale media altijd met een vieze straat’, zegt de hoofdredacteur. ‘Daar wil je geen winkel hebben, maar soms wel een reclamebord ophangen. Om mensen erop te attenderen dat ze onze journalistiek in de app of op de site kunnen lezen.’
Dagelijks wordt een handjevol artikelen op Facebook, Instagram en Linkedin gedeeld. De regie ligt bij de chef digitale distributie (onderdeel van de redactie), maar zij wordt sinds kort geholpen door een socialemediaspecialist van de marketingafdeling van DPG Media. Door dat laatste drukken sociale media zo min mogelijk op het redactiebudget: een wens van de hoofdredactie, die zo weinig mogelijk tijd, geld en aandacht aan big tech wil besteden.
Sociale media zijn door veranderingen in hun algoritmen ook steeds minder belangrijk geworden voor verkeer naar de app en site: nog maar een paar procent komt via deze platforms. Niet de moeite waard dus, aldus de hoofdredactie.
Er zijn ook verslaggevers en redacteuren die er juist voor pleiten om sociale media meer in eigen hand te houden, om de identiteit zo goed mogelijk te bewaken en de band met lezers te onderhouden. Die discussie duurt voort; ik zal er later nog eens op terugkomen.
Voor nu geldt de constatering dat de hoofdredactie big tech hoofdzakelijk als een reclamezuil wil beschouwen. Maar dat ontslaat de krant er niet van die zuil zo goed mogelijk te onderhouden en er af en toe een doekje overheen te halen.
In dat opzicht is er soms nog wel ruimte voor verbetering. Zo werd begin deze week een interview met voormalig staatssecretaris Alexandra van Huffelen op sociale media gedeeld. Ze vertelt daarin over haar beslissing om X al in 2024 te verlaten, als enig kabinetslid, na een ontmoeting met Elon Musk. Het interview was onderdeel van het onderzoek naar X en verscheen direct na het lange pinksterweekend waarin het grote verhaal was gepubliceerd.
In de krant was die context duidelijk, maar op sociale media niet. Daar werd het interview pas zes dagen na publicatie geplaatst. Niet actueel, en fremdkörperig.
Op Instagram, LinkedIn en Bluesky kwamen nauwelijks reacties, maar op Facebook ging het los: als staatssecretaris heeft Van Huffelen ooit een door de Tweede Kamer aangenomen motie naast zich neergelegd, iets wat in extremistische anti-institutionele kringen kennelijk niet vergeten is.
Van de 552 reacties waren er 87 beledigend of haatdragend, en dan heb ik niet langgeteend geteld. Er werd enthousiast verwezen naar tribunalen en gevangenissen. Onder eigen voor- en achternaam schreef een Facebookgebruiker dat Van Huffelen ‘opgeknoopt’ diende te worden. Ook een ander hintte daarop.
Dit is, voor de duidelijkheid, een uitzondering. Op veel Facebookposts van de Volkskrant komen tussen de tien en vijftig reacties. Al is het daarin veelal ook niet heel gezellig. Facebook doet veel minder aan moderatie sinds Trump aan de macht is, benadrukt de adjunct-hoofdredacteur die over digitaal gaat.
Alles in de gaten houden is ondoenlijk, maar het geeft te denken dat het bericht, zonder enige moderatie of verwijdering, al de hele week online staat. Ook in smoezelige straatjes moet je soms even een kijkje nemen of alles nog goed gaat.
Opportunisme – wel de reclamezuil, weinig interesse – kan de Volkskrant zich op dit dossier eigenlijk niet permitteren. In de krant gaat het veel over online polarisatie. Dat schept verplichtingen.
Op sociale media deelt de Volkskrant al zo min mogelijk verhalen die in potentie veel losmaken, benadrukt de hoofdredacteur. ‘Hieruit blijkt dat we er nog scherper op moeten zijn.’ En er is hulp in aantocht. Binnenkort kan de moderatie gedeeltelijk geautomatiseerd worden met software die hatelijke reacties eruit moet filteren, zo kondigt de hoofdredactie aan. Wordt vervolgd, dus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant