Vanwege zijn weigering een WK-medaille te ontvangen uit handen van dictator Videla werd de donderdag overleden hockeyer Hans Jorritsma een bekend gezicht in de media. Als teammanager van het Nederlands voetbalelftal opereerde hij later op de achtergrond, maar was hij een onmisbare kracht.
‘Prachtig polderweer met grote, witte wolken en veel blauw.’ Zo begint een van de beroemdste dagboeken uit de Nederlandse sportgeschiedenis. ‘Keiharde tegenwind geeft mijn 2CV4 een topsnelheid van zestig kilometer per uur.’
Hockeyer Hans Jorritsma is op weg naar Schiphol, waar hij zijn auto (beter bekend als Lelijke Eend) achterlaat om naar het WK hockey te vliegen. In die eerste alinea vermeldt hij ook de aanwijzingen van de hockeybond in de aanloop naar dat toernooi: ‘Kraanwater is niet lekker, maar kan gedronken worden. Koffie en thee zijn matig. Nagels kort houden.’
Maar Hans Jorritsma, die vrijdag overleed, heeft wel wat anders aan zijn hoofd. Het is 1978. Argentinië zucht sinds twee jaar onder een militair regime dat wordt geleid door generaal Jorge Videla. Hoe verhoudt zich dat tot een hockeytoernooi?
Jorritsma, sinds 1973 een vaste waarde in het nationale elftal, heeft met weekblad Vrij Nederland afgesproken zijn ervaringen en indrukken in Argentinië op te tekenen. Het wordt belangwekkende geschiedschrijving, zeker als de Nederlandse voetballers een paar maanden later in datzelfde land deelnemen aan hun WK. Daaraan gaat een boycotactie vooraf, mede geïnspireerd op Jorritsma’s dagboek. Maar de KNVB geeft geen krimp.
De climax van Jorritsma’s dagboek ligt op 2 april, wanneer Nederland de finale met 3-2 verliest van Pakistan. ‘Jammer. Zeer jammer’, noteert Jorritsma. Na afloop neemt hij de teammanager apart. ‘We lopen naar een rustig plekje waar ik huil. De opgekropte spanning van de afgelopen weken rolt eruit.’
Die spanning is de balans tussen topsport en maatschappelijke betrokkenheid. Waar de topsport bijna altijd het zwaarst weegt, kan Jorritsma niet loskomen van de ellende om hem heen.
Gedurende het toernooi heeft hij met teamgenoot Paul Litjens al gesproken over wat ze moeten doen tijdens een officiële plechtigheid in aanwezigheid van dictator Videla. In dit concrete geval: willen ze van hem de zilveren medaille ontvangen? Litjens besluit dat toch te willen, zij het met gebogen hoofd. Jorritsma bedankt voor de eer.
Vanaf dat moment is Hans Jorritsma een bekend gezicht in de media: beetje hoekig, een hoop krullen en een blik die meestal op ernstig staat. ‘Eerlijk, eigenwijs en onverzettelijk’, zegt Poul Annema, die destijds namens de Volkskrant getuige was van dat toernooi in Argentinië. ‘Binnen de selectie waren er genoeg spelers die er anders over dachten, maar Hans bleef trouw aan zichzelf.’
Hans Jorritsma is geboren in Lochem, dorp in de Achterhoek. De plaatselijke hbs wordt er bevolkt door leuke en enthousiaste leraren, zodanig dat het onderwijs zijn eerste doel in het volwassen leven is. Jorritsma’s vader geeft gymnastiek, maar Jorritsma besluit sociale geografie te studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Dat blijkt hem na vijf maanden te abstract, waarna hij de overstap maakt naar de sportacademie. Toch in de voetsporen van zijn vader getreden.
Het hockeyen verhuist mee van Lochem naar Amsterdam, waar hij bij de gelijknamige hoofdklasser naam maakt als een solide en, inderdaad, onverzettelijke verdediger. Misschien geen groot technicus, maar wel een goed inzicht. Op 24-jarige leeftijd debuteert Hans Jorritsma in het Nederlands elftal. Zijn loopbaan als international eindigt in 1978 met dat verdoemde wereldkampioenschap in Argentinië.
Na een ongelukkige val tijdens een gymnastiekles een paar jaar later moet hij zelfs definitief stoppen, zowel met hockey als met de gymnastieklessen. Een studie sportmanagement stoomt Jorritsma klaar voor de volgende fase in zijn loopbaan.
Eerst wordt hij succesvol hockeycoach met twee wereldtitels als grootste beloning. De eerste behaalt hij in 1990 met het Nederlands team. Vier jaar later wordt Pakistan onder zijn leiding wereldkampioen.
In de Volkskrant noemde Jacques Brinkman hem de beste, zij het niet de gemakkelijkste coach onder wie hij ooit heeft gehockeyd. Hans Jorritsma is een man die zijn gezag laat gelden. ‘Hij stond tamelijk ver boven de groep.’
Brinkman vertelde dat in een portret van Jorritsma na diens opmerkelijke overstap naar het voetbal. Guus Hiddink, bondscoach van de voetballers, haalt hem na het desastreus verlopen EK van 1996 bij de staf als teammanager.
Kennelijk komt de late studie sportmanagement daarmee helemaal tot zijn recht. Jorritsma zal die functie ruim twintig jaar tot groot genoegen vervullen. In 2017 steekt Danny Blind, de toenmalige bondscoach, zijn ergernis over het vertrek van de teammanager niet onder stoelen of banken.
Geruisloos was Hans Jorritsma een onmisbare kracht geworden. Een lange reeks aan voorgangers (Hiddink, Van Gaal, Rijkaard, Van Basten, Advocaat en Van Basten) vertrouwt blindelings op hem in de organisatie rondom het voetbalveld.
Het zal, zeker in die tijd, niet gemakkelijk zijn geweest om de overstap te maken van hockey naar voetbal dat zich als toonaangevend beschouwt. Maar zelfs de best betaalde spelers lopen weg met Hans Jorritsma. De man voor wie topsport in de twintigste eeuw een bijzaak was, heeft er in de 21ste eeuw een hoofdzaak van gemaakt.
3 x Hans Jorritsma
‘Ik vind eigenlijk dat een coach op gepaste afstand moet staan van zijn team. Het gaat om de spelers, het gaat niet om jezelf. Op het moment suprême moet je drie stappen terug kunnen doen. Dan moet je, bij wijze van spreken, een ijsje kunnen gaan kopen, omdat het team zichzelf kan redden. Ik ben nooit een coach geweest die langs de kant stond te springen en te gillen. Ik probeerde altijd los te blijven van wat er gebeurde op het veld.’
‘Ik ben niet zo’n prater, maar ik kan heel goed kijken en analyseren. En wat ik zie kan ik goed omzetten in activiteit, in trainingen.’
‘Binnen de voetbalbond ben ik het aanspreekpunt voor het Nederlands elftal, samen met de bondscoach. Hij gaat over het technisch gedeelte. Ik over de rest. Ik ga dus niet zeggen hoe er gespeeld moet worden. Natuurlijk zijn er momenten dat ik bij dat soort gesprekken ben, maar het is zijn wereld niet de mijne. Ik ben aangenomen om de bondscoach optimaal te laten functioneren.’
Hans Jorritsma in de Volkskrant van 2006
Source: Volkskrant