Jaap van Dissel was vrijdag terug in de Tweede Kamer. Een van de hoofdrolspelers van de coronatijd blikte voor de enquêtecommissie terug op de start van de pandemie en de politisering van zijn Outbreak Management Team (OMT).
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Bij het uitbreken van de coronacrisis voelde Jaap van Dissel zich als de hoofdrolspelers Bill Murray en Scarlett Johansson in de film Lost in Translation. Als vooraanstaand infectioloog was hij ook directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT).
Van Dissel moest toezien hoe de politieke besluitvormers soms tot heel andere beslissingen kwamen dan hij had verwacht. ‘De film gaat over twee mensen in Tokio. Allebei met een jetlag. Ze kunnen niks lezen en zijn op zoek naar zingeving en verbinding. Ja, dat was ongeveer hoe ik me in die positie voelde in het begin. Want de afwegingen die de politiek maakt, zijn totaal anders.’
Na de komst van het coronavirus werd Van Dissel van de ene op de andere dag de nationale huisarts die Nederland liet kennismaken met het reproductiegetal en groepsimmuniteit en die uitlegde waarom het beter was om in de elleboog te hoesten.
Zes jaar na de gedenkwaardige persconferentie waarin hij, naast toenmalig zorgminister Bruno Bruins en premier Mark Rutte, Nederland voorbereidde op de impact van het coronavirus op het dagelijks leven, was Van Dissel vrijdag de eerste grote hoofdrolspeler die de parlementaire enquêtecommissie corona wilde horen.
‘Als ik fel gepassioneerd overkom, dan is dat omdat ik hier veel passie over voel’, gaf hij de commissie mee.
Ten tijde van de virusuitbraak stond de RIVM-baas ook aan het hoofd van het Outbreak Management Team, het collectief van medisch-biologisch experts dat het kabinet van adviezen voorzag bij de pandemiebestrijding. Het is gebruikelijk dat experts uit de medische en virologische wetenschap één, maximaal twee keer bij elkaar komen bij een virusuitbraak. ‘We hebben in totaal 96 OMT’s gehad’, berekende Van Dissel.
Hij blikte terug op het begin van de pandemie. Terugkijkend had hij zich minder moeten laten leiden door de informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De eerste berichten waren dat het virus pas besmettelijk werd als iemand ziekteverschijnselen vertoonde en dat het dus, met de juiste maatregelen, kon worden ingedamd. Dat bleek niet zo te zijn. ‘Achteraf hadden we kritischer moeten zijn op de informatie van de WHO’, stelde Van Dissel. ‘Daarvoor trek ik het boetekleed aan.’
Voor zijn rol in de corona-aanpak werd hij na de pandemie benoemd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau en kreeg hij de Akademiepenning. Maar onomstreden was Van Dissel niet. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), die onderzoek deed naar de crisisaanpak, oordeelde hard over zijn rol als OMT-voorzitter.
Doordat hij zich niet enkel beperkte tot advisering vanuit het OMT maar ook aansloot bij de politieke beraadslagingen in het Catshuis, vervaagde zijn rol als onafhankelijk adviseur. De wetenschappelijke adviezen konden door het publiek op die manier worden opgevat als politieke besluiten. Voor de onderbouwing van politieke besluiten verwees Rutte geregeld naar Van Dissel. De adviezen van het OMT noemde de premier ‘heilig’.
Daar heeft Van Dissel achteraf wel moeite mee gehad. Het OMT was een orgaan dat adviezen uitbracht op basis van medisch, virologisch en microbiologisch wetenschappelijke inzichten. Het hield zich bezig met maatregelen die konden worden genomen om het reproductiegetal onder de 1 te laten uitkomen, zodat de zorg niet overbelast raakte.
Deze adviezen werden meegenomen in het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) waar een weging werd gemaakt van de maatschappelijke impact en bestuurlijke haalbaarheid.
Bij een volgende pandemie raadt Van Dissel aan duidelijk te maken wat ieders rol is. ‘Als adviezen gepolitiseerd worden, maar achterwege wordt gelaten dat het BAO en de politieke besluiten nemen, dan vind ik dat kwetsbaar’, aldus Van Dissel. Of het kabinet hier fouten in heeft gemaakt, wilde hij niet zeggen. ‘Eerlijk gezegd vind ik dat uw werk’, kaatste hij terug naar de commissie.
Of Van Dissel terugkijkend vindt dat het OMT eerder had moeten hameren op ingrijpende maatregelen? ‘Dat weet ik niet.’ Van Dissel schetste een samenspel van gebrekkige informatie en het gevaar van te vroeg te hard ingrijpen. ‘Nu weten we alles wat er daarna gebeurd is natuurlijk. Maar die herinnering verandert wel totaal de perceptie van destijds’, zei hij. ‘Goede maatregelen op het verkeerde moment kunnen de boel volledig verpesten.’
Hij betwijfelde of er aan het begin van de pandemie, bij slechts enkele besmettingen, voldoende draagvlak was geweest voor een totale lockdown. Het scenario dat Nederland dan zou hanteren zou neerkomen op vier weken totale lockdown, één week versoepeling, gevolgd door weer vier weken lockdown. Net zolang tot er een vaccin kwam. Daar koos Nederland niet voor.
Aan het slot van het verhoor nam Van Dissel nog even de tijd om zijn irritatie te uiten over het lekken van de OMT-adviezen. Op vrijdagen bracht hij de adviezen over aan het kabinet. ‘En zaterdag stond het in de krant’, verzuchtte hij. ‘Ho-pe-loos.’ Het ging Van Dissel niet om het lekken, maar om het beeld dat ontstond dat het OMT de besluiten nam. ‘Je wilt dat duidelijk is dat het Catshuis de besluiten neemt.’
Dit is niet het laatste verhoor voor Van Dissel. De voormalig OMT-baas wordt in een later stadium opnieuw gehoord. De commissie gaat dan in op specifieke maatregelen zoals de avondklok en het mondkapje.
Van Dissel keerde zich meerdere malen openlijk tegen het gebruik van mondkapjes, dat volgens hem wetenschappelijk niet bewezen effectief zou zijn. Daarover zou de OVV later concluderen dat dit het vertrouwen in het coronabeleid had aangetast.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Source: Volkskrant