Beren, kindereters en mythische figuren, kleurige fonteinen én een edelsteenkleurige rivier: het Zwitserse Bern is een stad als een verhalenboek.
is schrijver, tv-redacteur en journalist. Voor Volkskrant Magazine maakt ze een reisrubriek.
‘Ik dacht dat Bern een beetje stijf was, zeg maar het Den Haag van Zwitserland...’
‘Hee, geen kwaad woord over Den Haag.’
‘...Maar het is zo anders, mooier.’
Twee mannen en een jongetje van een jaar of 7, landgenoten, kijken op de Nydeggbrug in de diepte naar de Aare, de bergrivier die in een lus de binnenstad omarmt en deze middag de kleur van aquamarijn heeft. Soms is de Aare groener, dan weer blauwer, maar altijd oplichtend als een edelsteen. Het kind zwaait naar een zwemmer die snel voorbijdrijft. In de verte liggen de Alpen. Het is warm, maar de lucht is toch fris. Honderden mussen tjilpen. ‘En hier zijn beren papa’, zegt de jongen. Dat is waar. Naast de brug is een mini-dierentuin met drie beren.
Volgens de ontstaanslegende van Bern noemde Hertog Berthold van Zähringen de nieuwe stad in de 12de eeuw naar het eerste dier dat hij op jacht tegenkwam, een bruine beer. Bern heeft bijna altijd beren gehad. Ze leefden lang in een kleine berenkuil, maar na protest van de Berners kregen de beren in 2009 een groter gebied, met bomen en een viswatertje.
Water, legenden, beren. Dat is Bern. Zwitserland heeft officieel geen hoofdstad, maar Bern, waar regering en parlement zetelen, komt het meest in de buurt. Het is de stad met de Berner Münster, de kerk waar alleen het intrigerende Het laatste oordeel-reliëf in het voorportaal gered werd van vernieling tijdens de Beeldenstorm. Bern was ook de stad waar Albert Einstein een tijdje woonde, en waar hij, gaat het verhaal, als medewerker van een patentbureau het patent op de Toblerone zou hebben goedgekeurd. Einstein woonde vlak bij de Nydeggbrug in het centrum, aan de lange straat die onderweg telkens een andere naam krijgt, Marktgasse, Kramgasse, Gerechtigkeitsgasse. Een middeleeuwse straat met grijsgroene huizen met zeshoekige dakpannen. En met de Zytglogge, Berns historische klokkentoren. Hier, gaat weer een ander verhaal, stond Einstein dan te kijken naar het klokkenspel met het Vadertje Tijd-mannetje en dacht hij diep na over de relativiteitstheorie.
Deze stad is gevormd door het water. Door de edelsteenkleurige Aare, maar ook door bronnen, waterbekkens en de Stadtbach, de gekanaliseerde beek die hoorbaar stromend onder de hoofdstraat doorloopt. Toen er eind 14de eeuw na een paar droge zomers niet meer genoeg drinkwater was voor de groeiende bevolking, werd er naar nieuwe bronnen gezocht en werden steeds meer kunstzinnige fonteinen gebouwd in het centrum van Bern.
Niet alleen voor drinkwater, maar ook als uithangborden van rijkdom, macht en van de geschiedenis en goede moraal van de stad. In die traditie werd Bern in de loop der eeuwen een fonteinenstad en kwamen er telkens nieuwe fonteinen bij. Zoals de Bernabrunnen (uit 1863) en het Wasserspiel (uit 2004) naast het parlement. Of die wonderlijke fontein uit 1983 van kunstenares Meret Oppenheim, een kale waterzuil die in de loop der tijd steeds meer is gaan lijken op een knoestig, mossig boswezen. Bern heeft inmiddels meer dan honderd fonteinen.
Maar het meest in het oog springen toch de 16de-eeuwse fonteinen van de Zwitserse beeldhouwer Hans Gieng en zijn leerlingen. Elf kleurrijke, expressieve beelden op zuilen die Berns centrum de sfeer geven van een verhalenboek. Sommige fonteinen refereren aan de stadsgeschiedenis, zoals de beer met de helm, bij de Zytglogge. Maar Gieng en co maakten ook heroïsche fonteinen van een kruisboogschieter en een musketier en bijvoorbeeld een vrolijk beeld van een doedelzakspeler met een gans en een aapje. Andere fonteinen staan voor iets goeds in het algemeen, zoals Vrouwe Justitia die gerechtigheid verbeeldt.
En er zijn een paar bijbelse fonteinen bij, die -vast door de Reformatie- eerder buiten dan binnen in de kerk een plek kregen; een verschrikt kijkende Mozes en Simson die met blote handen de bek van een leeuw openspert. Dat was vóór hij al zijn kracht zou kwijtraken door een vrouw. Ook toen, lang voor de manosfeer, was dat al een universele angst. De fonteinen van Hans Gieng zijn beweeglijk en levendig. Hij was een meester in draperieën en realistische knieën, bloot of in een maillot.
Giengs bekendste en meest verontrustende fontein staat aan de Kornhausplatz: de Kindlifresserbrunnen. Een figuur die een mollig kind in zijn mond steekt. En er zitten nog drie angstige kinderhapjes in zijn tas. Niemand weet precies wie of wat hij voorstelt. Was het een oger, het sprookjesmonster dat kinderen eet, of de mythische ‘man met de zak’ die kinderen meeneemt, zoals later Zwarte Piet.
Er is ook een verklaring dat het een antisemitisch beeld zou zijn, verwijzend naar het ‘bloedsprookje’, het gerucht dat joden kinderen zouden ontvoeren om kinderbloed te drinken. Akelige middeleeuwse kwaadsprekerij die nu weer opduikt in complottheorieën. Het kan ook nog dat Kindlifresser staat voor Kronos, de titaan uit de Griekse mythologie die zijn kinderen opat, omdat hem voorspeld was dat zijn kinderen hem later zouden onttronen. Het blijft een onheilspellende fontein.
Intussen is het nog warmer geworden. Maar de mussen blijven tjilpen. En Bern is de allerbeste stad voor hete dagen, het blijft koel aanvoelen. Vooral door de fonteinen met hun geklater en koele drinkwater. Mensen vullen emmers en keteltjes bij de fontein of maken kommetjes van hun handen voor een koele slok. De ene na de andere waterfles wordt aangevuld. Maar het allerkoelst is, Berners doen het graag, een duik in dat andere water, de heldere en immer friskoude Aare. En je dan laten meevoeren met de stroming en onder de Nydeggbrug zwaaien naar een 7-jarig Nederlands jongetje.
Via NS International kun je vanaf ongeveer 70 euro met de trein naar Bern. De reis duurt tussen de 8 en 9 uur. Vanaf Amsterdam naar Bern kan dat al met één overstap in Keulen, Frankfurt of Duisburg.
Albert Einstein woonde op de Kramgasse 49, nu het Einsteinhaus, bijna naast de Zytglogge.
Het Bärenpark ligt aan de Grosser Muristalden bij de Nydeggbrücke
De Berner Münster ligt aan de Münsterplatz.
Op Bern.com staat een leuk overzicht van alle elf sterfonteinen, inclusief Kindlifresser. Ze staan bijna allemaal bij elkaar in het centrum.
De Bernabrunnen staat naast het parlement aan de Bundesgasse, het Wasserspiel op de Bundesplatz, en de Meret Oppenheimbrunnen aan de Waisenhausplatz
Zwemmen in de Aare is iets om je vooraf goed over in te lezen, want de stroming is sterk. Kijk zeker op bern.com bij de safety tips en check – belangrijk – van tevoren alle op- en afstappunten.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant