Ondanks haar succes als schrijver, striptekenaar en filmregisseur voelde Marjane Satrapi, een geboren Iraanse, zich in Parijs tot het laatst toe een balling. Ze overleed aan liefdesverdriet, een jaar na haar echtgenoot.
schrijft voor de Volkskrant over film, non-fictie, thrillers, muziek en graphic novels.
Net als de Amerikanen Joe Sacco en Art Spiegelman behoorde Marjane Satrapi tot een select groepje schrijvers dat pionierde binnen het veld van graphic journalism – onderzoek, reportages en memoires verpakt in een stripverhaal.
Het effect was vrij verpletterend.
In haar vierdelige reeks Persepolis (2000-2003) verhaalde ze over opgroeien in Teheran, de periode net na de islamitische revolutie van 1979, en tijdens de oorlog met Irak. Ogenschijnlijk eenvoudige zwart-wit schetsjes waren het, maar de zeggingskracht was er niet minder om.
‘Strips zijn geen traditionele literatuur’, vertelde ze aan het vakblad Writing! in 2003, ‘maar dat maakt ze nog niet tweedehands. Tekeningen zijn ook een manier van schrijven. En als je talent hebt voor allebei zou het jammer zijn om maar een van de twee vormen te kiezen. Dus ik denk dat het beter is om te schrijven én te tekenen.’
De lotgevallen van haar hoofdpersonage Marjane, koosnaam Marji, gingen vanuit Frankrijk in vertaling de hele wereld over. In 2018 stond de teller op ruim twee miljoen exemplaren.
De lezer stapt in die reeks in haar leven als Marji 10 jaar is en overkomt als een wijsneus. Ze stelt op school doodleuk vragen die onder het nieuwe regime – dat van de burka’s en dogma’s en de Revolutionaire Garde – niet langer gepast zijn. Het levert menige tragikomische situatie op, scènes die worden afgewisseld met de gruwelijkheden die ze ook voorbij ziet trekken, tot executies aan toe.
Later, in haar pubertijd, koopt Marji op de zwarte markt heavymetal- en punkmuziek, en draagt ze provocerende westerse kleren. Haar linkse, vrij gefortuneerde ouders zien de bui hangen en sturen haar voor het te laat is naar de beste vriendin van haar moeder in Wenen.
Het is het begin van een lange zwerftocht die de échte Marjane Satrapi uiteindelijk naar Parijs brengt. Aangemoedigd door de Franse uitgever van L’Association begint ze vanaf 1994 met het op papier zetten van haar vroegste memoires.
Van de boeken komt in 2007 ook een gelijknamige animatiefilm, in samenspraak geregisseerd door Marjane Satrapi en de Franse strip- en filmmaker Vincent Paronnaud, en uitgebracht door Sony Pictures Classics. De stemmen worden onder meer ingesproken door Catherine Deneuve en Chiara Mastroianni. Op het festival van Cannes wint Persepolis de juryprijs. De film wordt de Franse inzending voor de Oscars, waaruit een nominatie voor ‘beste animatiefilm’ volgt.
Zo wordt Marjane Satrapi – deels tot haar eigen verbazing – een feministisch boegbeeld en een veelgevraagd spreker. Onvermijdelijk roept dat weerstand op. Niet alleen in Iran, wat viel te verwachten. In 2013 worden haar stripboeken ook verboden op een aantal Amerikaanse scholen, omdat ze ‘te expliciet en aanstootgevend’ zouden zijn.
Satrapi: ‘Cultuur en onderwijs zijn juist de dodelijkste wapens tegen iedere vorm van fundamentalisme. Binnen iedere denkbare religie vind je blijkbaar dezelfde extremisten.’
Vaak heeft ze in interviews verzucht zich ontheemd te voelen. ‘Ik was een westerling in Iran en een Iraniër in het westen. Ik was mijn identiteit kwijt. Ik wist eigenlijk niet meer waarvoor ik leefde.’
In een opiniestuk voor The New York Times stelde ze in 2009: ‘Ik noem Iran mijn thuis, want hoelang ik ook in Frankrijk woon, en hoewel ik mij na al die jaren ook Frans voel, heeft het woord ‘thuis’ voor mij maar één betekenis: Iran.’
Ze zag het ondanks haar ballingschap als opdracht om aan het Westen uit te leggen dat er ondanks alle ayatollahs in dat hele grote Iran, met circa 90 miljoen inwoners en een lange culturele geschiedenis, ook veel gewone mensen wonen. ‘Het volstaat niet om ons als beesten af te schilderen.’
Bij wijze van politiek statement weigerde ze in januari 2025 het Légion d’Honneur, de hoogste Franse culturele onderscheiding, omdat ze haar ‘principes en gehechtheid aan haar geboorteland’ niet wilde verraden. Het stak haar vooral dat jonge Iraanse kunstenaars en dissidenten geen visum kregen, terwijl de kinderen van ‘Iraanse oligarchen vrijelijk Parijs en Saint-Tropez in- en uit kunnen vliegen. Hypocriet’.
Het bleef met haar carrière voorspoedig gaan. Ze begon zich steeds meer toe te leggen op het vak van scenarist en regisseur, met speelfilms als de (zwarte) komedies Chicken with Plumes (2011) en The Voices (2014), de biopic Radioactive (2019) over Nobelprijs winnaar Marie Curie, en de mozaïekfilm Paradis Paris (2019). Toch zal het huidige, zoveelste conflict van Amerika tegen Iran niet hebben geleid tot een betere gemoedstoestand.
Tot overmaat van ramp stierf haar echtgenoot Matias Ripa, een Zweedse acteur en producer, in 2025 op 53-jarige leeftijd. Ze waren partners sinds 1996.
Op 4 juni 2026 maakte het Franse persbureau AFP bekend dat Marjane Satrapi op 56-jarige leeftijd in Parijs is overleden. In een verklaring lieten de naasten weten dat ze ‘was gestorven aan het verdriet om het heengaan van Matias, iets meer dan een jaar geleden.’
Het schijnt dat daar in het Farsi een klassieke uitdrukking voor bestaat: degh kardan. Als in: je herenigen met de liefde van je leven.
3x Marjane Satrapi
- ‘Ik zie mijzelf niet als rebel, ik zeg gewoon wat ik denk.’
- ‘Als God zoveel problemen met de vrouwelijke haardos zou hebben, dan had hij ons wel kaal gemaakt.’
- ‘De échte oorlog is niet die tussen Oost en West, maar tussen intelligente mensen en idioten.’
Source: Volkskrant