Politiek Het kabinet moet afspraken maken met de oppositie voor meerderheden, maar ook intern overeenstemming vinden. Dat valt niet mee, bleek de afgelopen honderd dagen.
Minister-president Rob Jetten en minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) voorafgaand aan een debat donderdag in de Tweede Kamer over acties van de vakbonden vanwege bezuinigingen op sociale zekerheid.
Heeft het minderheidskabinet Jetten na ruim honderd dagen een manier gevonden om te kunnen regeren? Of blijft het een worsteling met de oppositie, de polder én tussen de drie coalitiepartijen zelf?
Deze week leek de coalitie van D66, VVD en CDA (66 zetels) ineens een onverwacht succes te hebben geboekt. De begroting van Buitenlandse Handel zou alsnog gered zijn en door de Eerste Kamer kunnen komen, dankzij steun van grootste oppositiepartij PRO. In ruil maakt D66-minister Sjoerd Sjoerdsma voor dit jaar 380 miljoen euro extra vrij voor ontwikkelingssamenwerking. Door geld uit latere jaren en andere potjes naar voren te halen – iets waar de VVD juist altijd tégen was.
Was dit misschien een voorbode van vakere samenwerking over links, met PRO?
In werkelijkheid zou de VVD akkoord zijn gegaan met het extra geld door een ,,geheime” deal met D66, ontdekte Trouw. D66 staakte dan zijn verzet tegen een VVD-wens om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. PRO-Kamerlid Suzanne Kröger, die de deal met de coalitie voor buitenlandse handel sloot, liet weten ,,geschokt” te zijn. Zij regelde extra geld, maar door haar deal komt er mogelijk een wet waar haar partij niets van afwist. Vicepremier Dilan Yesilgöz (VVD) hield bij de wekelijkse persconferentie vrijdag vol dat het een ,,parallelle” deal zou zijn – los van de begroting van Sjoerdsma.
Daarbij wás in Den Haag al ophef ontstaan over de rommelige aanloop van de begroting van Sjoerdsma in de Tweede Kamer: de reden dat nu een deal met PRO nodig was.
Die begroting haalde in maart namelijk een meerderheid met steun van rechtse partijen als JA21. Zij steunden deze vanwege een bezuiniging op hulporganisatie UNRWA voor Palestijnse vluchtelingen in de begroting. Maar enkele dagen na de stemmingen bleek minister Sjoerdsma de steun voor UNRWA te handhaven op 19 miljoen euro.
Eén begroting, dubbele afspraken, en zo ongeveer iedereen boos.
Het toont de worsteling van het kabinet-Jetten: het moet afspraken maken met de oppositie voor meerderheden, maar ook regelmatig nog intern overeenstemming vinden. En dan kan het zomaar voorkomen dat wie een deal met dit minderheidskabinet sluit, ongevraagd en onwetend een andere deal toegeschoven krijgt, leert deze afspraak.
Deze week debatteerde de Tweede Kamer over een ander hoofdpijndossier: het ultimatum van de vakbonden. Zij dreigen met stakingen vanwege de bezuinigingsplannen (6,5 miljard euro) van het kabinet op de sociale zekerheid. Wéér was er frictie binnen de minderheidscoalitie, waarbij het met name de VVD is die ruimte pakt.
Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken (D66) heeft al toegezegd de bezuiniging op de AOW ,,van tafel te vegen” en die op de WIA en WW niet ,,in voorgestelde vorm” door te zetten. De vakbonden mogen opperen waar dat geld dan wel opgehaald zou kunnen worden, bijvoorbeeld bij vermogenden. Maar VVD-minister Eelco Heinen van Financiën en VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans lijken vast te houden aan bezuinigingen op sociale zekerheid.
In het debat donderdag ging het daarom verder vooral over die ene vraag: moet die 6,5 miljard euro aan bezuinigingen op de sociale zekerheid op dezelfde begroting worden opgehaald? Het zit verdere onderhandelingen met de vakbonden en werkgevers in de weg.
D66 en CDA lieten eerder al doorschemeren dat er ,,geen taboes” zijn en dat het geld ook best deels op andere begrotingen gevonden kan worden. Premier Jetten gebruikte in het debat soortgelijke woorden. Maar VVD’er Ingrid Michon-Derkzen begon weer over de ,,financiële kaders” die wat haar betreft staan. Al zei ze ook: ,,Als er een financiële uitdaging is, kijken we daarna hoe we die oppakken.”
Een ministapje in de goede richting, concludeerde de ChristenUnie in het debat. Maar is het genoeg om de bonden weer aan tafel te krijgen? En bij een volgende stap is opnieuw coalitiegedoe te verwachten.
Minister Hans Vijlbrief kon dan niet met de bonden en werkgevers praten, maar maakte deze week wel een ronde langs oppositiepartijen PRO, JA21, ChristenUnie en SGP. Kunnen zij hem misschien helpen in zijn zoektocht naar hervormingen van de arbeidsmarkt en sociale zekerheid? Daar werd een andere worsteling duidelijk: Het kabinet heeft nog steeds niet besloten of het voor financiële afspraken met JA21 of PRO gaat samenwerken – een vraag waar de drie coalitiepartijen ook tijdens de formatie niet uitkwamen.
Vijlbrief droomt van ,,een akkoord over het midden”. Met links én rechts. ,,Daar kom ik vandaan”, zei hij lachend na zijn gesprek met JA21. Maar JA21-leider Joost Eerdmans denkt dat Vijlbrief moet ,,kiezen”, zei hij. ,,Als je kijkt naar de verschillen tussen JA21 en PRO dan is dat enorm.’’
Wat de keuze voor een samenwerkingspartner op juist dit dossier lastig maakt: er zitten grote ideologische verschillen in hoe naar de sociale zekerheid gekeken wordt. Ofwel: Kan je mensen in de WW en WIA prikkelen om weer aan de slag te gaan? Bijvoorbeeld door sommige uitkeringen te versoberen en mensen tegelijkertijd meer scholing te geven? VVD en JA21 denken van wel. En ,,daar hoeven we geen verstoppertje voor te spelen’’, zei Tweede Kamerlid Ingrid Michon-Derkzen (VVD) in het debat donderdag. Klaver, de vakbonden en Jimmy Dijk (SP) vinden juist: iedereen die niet werkt, doet dat onvrijwillig. Prikkelen met kortingen heeft geen zin, mensen komen daar alleen maar door in de problemen.
Om te komen tot een akkoord met de vakbonden en werkgevers voor hervormingen op de arbeidsmarkt en in de sociale zekerheid, zullen toch samenwerkingsstappen moeten worden gezet.
De belangrijkste eis van de bonden is dat de pijn die geleden wordt om meer uit te kunnen geven aan defensie, gelijk verdeeld wordt. En dat ook vermogenden en rijke mensen meebetalen, in plaats van alleen arbeidsongeschikten, zieken, gepensioneerden en werklozen. Daarvoor zal met name de VVD een beweging moeten maken. En, leerde de deal voor ontwikkelingssamenwerking: dat doet de VVD niet gratis.