Een groep Haagse buurtbewoners haalde onder leiding van twee activistische kunstenaars een virtuele dweil door hun cloudopslag. Ze verwijderden foto’s en video’s in Google Drive, iCloud en OneDrive. ‘Wat bewaar je toch eigenlijk veel zooi.’
is techredacteur. Hij schrijft met name over digitale soevereiniteit, sociale media en internetcultuur.
‘Wat was dat trucje van jou nou ook alweer?’, vraagt de 30-jarige Ysabelle aan een deelnemer tegenover haar. ‘Je kunt je mailbox filteren op ongelezen mails, die kunnen waarschijnlijk allemaal weg’, tipt Flo (31). Onder het genot van bier, thee en brownies verplaatsen zo’n vijftien buurtbewoners tijdens de ‘Clean out your cloud’-workshop stoffige bestanden uit de cloud naar virtuele prullenbakken. Behalve cloudbewust blijken de deelnemers ook gehecht aan hun privacy: velen willen niet met hun achternaam in de krant.
De deelnemers hebben elk een eigen motivatie om hun cloud te willen opschonen. Techondernemer Felix (36) begon tien jaar geleden met ‘ont-googlen’, uit een drang naar meer autonomie in zijn digitale bestaan. Mail-opruimer Jill stoort zich al jaren aan de duizenden ongelezen berichten. Ze verwijdert er achtduizend tijdens de anderhalf uur durende workshop. Brecht (42) noemt de milieu-impact van energieslurpende datacenters die haar foto’s bewaren.
Elise (23) heeft door de jaren heen zo’n 93 gigabyte aan data verzameld, dus is er werk aan de winkel. Ze wijst naar foto’s die ze op de middelbare school routinematig maakte: vellen met opdrachten, uitwerkingen, aantekeningen over het verschil tussen emulsies en suspensies. ‘Die mogen zeker weg’, zegt ze resoluut.
Workshopleiders Floor Stolk en Maarten Mintjes (beiden 28), werkzaam als het makersduo ‘Bakken Lucht’, lopen om de opengeslagen laptops heen. Ze kijken voorzichtig mee om zo min mogelijk van de soms best privacygevoelige foto’s te zien.
Ze geven de workshop iets meer dan een jaar. ‘Voor mij begon het toen ik zag hoe mijn moeder reageerde op die pushmelding op haar telefoon’, zegt ze. Ze bedoelt de beruchte ‘Je kunt geen bestanden meer maken of bewerken omdat je geen opslag meer hebt’-melding, die steeds gepaard gaat met opties voor betaalde opslaguitbreidingen. ‘Mijn moeder betaalde direct’, zegt Stolk. ‘Ze dacht dat haar foto’s anders niet meer bewaard zouden blijven.’
Zo gaat het vaak, zegt Mintjes. Alles wat consumenten weten over de cloud is opgedist door de aanbieders zelf. ‘De cloud is ongrijpbaar’, zegt hij. ‘Te groot, te complex. We hebben geen overzicht en kunnen daarom ook geen stappen zetten om onze afhankelijkheid van clouddiensten aan te pakken.’
De kritiek dat datacenters veel water verbruiken voor koelsystemen raakt volgens Mintjes niet aan de kern van het probleem: ‘Wat als ze dat oplossen? Dan gebruiken ze wel weer andere grondstoffen om hetzelfde te doen, en zijn we terug bij af. De fundamentele vraag is of het huidige, grootschalige gebruik van datacenters houdbaar is.’
Dat gebruik neemt alleen maar toe: het Centraal Bureau voor de Statistiek becijferde eind 2025 dat de tweehonderd datacenters in Nederland in 2024 zo’n 5.100 gigawattuur aan elektriciteit verbruikten – genoeg energie voor 2 miljoen huishoudens. Rond de 90 procent van de stroom die hiervoor nodig is, wordt opgeslokt door de 45 grootste datacenters in het land. Volgens het CBS ging 4,6 procent van de totale stroomvoorziening in Nederland in 2024 naar datacenters, ten opzichte van 3,3 procent in 2021.
Het is onmogelijk om te zeggen hoeveel van die 4,6 procent wordt opgeslokt door cloudopslag, vertelt Bernard van Gastel, universitair docent duurzame digitalisering aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Datacenters worden ook gebruikt om AI-modellen te trainen of om websites in de lucht te houden. ‘Transparantie is een van de belangrijkste punten voor toekomstige wetgeving over cloudopslag’, zegt hij. ‘Pas als bedrijven hun datavoetafdruk moeten publiceren, kan de rest van de maatschappij hen ter verantwoording roepen.’
Zetten kleine opschoonacties zoals die in Den Haag zoden aan de dijk? ‘Nee’, zegt Van Gastel. ‘Maar we zouden de verantwoordelijkheid voor de milieu- en energie-impact van datacenters ook zeker niet bij individuen moeten leggen. Net als bij de voedselindustrie ligt het probleem bij de grote vervuilers, in dit geval grote partijen die datacenters van Google, Microsoft en Amazon gebruiken’, meent hij.
Wel is een workshop een mooi initiatief om bewustzijn te creëren: ‘We lijden met z’n allen aan data-obesitas’, zegt Van Gastel. ‘Data hoopt zich op zonder ooit weer te verdwijnen.’ Denk aan de duizenden snelle kiekjes die je maakt als memo aan jezelf, van je fiets in een grote fietsenstalling bijvoorbeeld. ‘Als je niet oplet, blijft die foto de komende vijftig jaar in de cloud hangen. En waarom?’
Van bewustwording is zeker sprake in Den Haag: ‘Wat bewaar je toch eigenlijk veel zooi’, zegt Jill na een uur scrollen door oude mails. Het was niet per se leuk werk, vinden bijna alle workshopdeelnemers. De klus samen klaren helpt. De Franse Stan (24) vat het bondig samen: ‘It was very gezellig.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant