Oostenrijk, Portugal, zelfs Zimbabwe bezetten de komende twee jaar een roulerende zetel in de VN-Veiligheidsraad. Duitslands kandidatuur faalde voor het eerst in de geschiedenis. ‘We betalen de rekening voor falende principes.’
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Na weken waarin Duitse media schreven over de rol die hun land zou kunnen spelen als het straks weer mocht aanschuiven bij de VN-Veiligheidsraad, kreeg Duitsland woensdagmiddag plotseling het deksel op de neus: geen zetel.
Donderdag volgde een storm aan analyses en commentaren in de Duitse media, politiek en het publieke debat. Portugal kreeg een zetel, Oostenrijk ook, Zimbabwe zelfs. Maar Duitsland, langjarig vaandeldrager van de internationale rechtsorde, werd de rug toegekeerd. En dat is eigen schuld, concludeert men in Duitsland.
De VN-Veiligheidsraad bestaat naast de machtige vijf permanente leden met vetorecht (P5) uit tien niet-permanente leden (zie kader, red.). Elk jaar kiest de Algemene Vergadering vijf landen die twee jaar plaats mogen nemen. Zij hebben minder invloed dan de P5, maar kunnen onderwerpen agenderen, de discussie sturen en beslissen over zaken die niet gevoelig genoeg zijn voor een veto.
Twee van de niet-permanente leden zijn afkomstig uit West-Europa. Dit keer kandideerden zich Duitsland, Portugal en Oostenrijk. Die laatste twee wonnen, met respectievelijk 134 en 131 van de 193 stemmen. Duitsland kreeg er 104.
Der Spiegel heeft donderdag een sectie op de homepage ingeruimd voor analyse en commentaar bij wat in Duitsland wordt gezien als een enorme afgang. De redenen zijn legio, analyseert de Groenen-politica Agnieszka Brugger, en allemaal op het conto te schrijven van de huidige regering en het optreden van haar hoekige kanselier.
Merz’ regering heeft zich internationaal te weinig laten zien, zegt Brugger, bij klimaatbescherming, ontwikkelingssamenwerking en bescherming van de internationale rechtsorde. Daarmee heeft zij ‘Duitslands aanzien in de wereld verspeeld’. De arrogante uitspraken van de bondskanselier over landen in Afrika en Zuid-Amerika hebben ‘de kandidatuur ook niet geholpen.’
Ook is bekend dat Rusland tegen een zetel voor Berlijn heeft gelobbyd. Duitsland speelt een hoofdrol in de militaire en financiële steun voor Oekraïne.
Duitsland worstelt met zijn rol in de wereld. De zekerheden waarop het land naoorlogs kon bouwen, vallen om. Wandel durch Handel, het Duitse geloof dat economische samenwerking met Rusland zou leiden tot een gezonde verstandhouding met het land, heeft overduidelijk niet gewerkt.
De strijd tegen klimaatverandering, een speerpunt van de vorige Duitse regering onder Olaf Scholz, is onder Merz op een waakvlam komen te staan. In een poging Trump te vriend te houden, onthield zijn regering zich van al te fel commentaar op de Amerikaanse inval van Venezuela en het bombarderen van Iran. Vervolgens zei Merz publiekelijk dat Amerika zich door Iran had laten ‘vernederen’, en kreeg alsnog ruzie met Trump.
De grootste test voor Duitsland van dit tijdsgewricht is Israël. Het naoorlogse volkerenrecht is een direct gevolg van de Holocaust, de massamoord op Joden door nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deel van Duitslands omgang met dit verleden was altijd onwrikbare steun aan Israël, en aan de internationale rechtsorde die nieuwe misdaden tegen de menselijkheid moet voorkomen.
Nu zijn die twee met elkaar in conflict, ernstiger dan ooit. Israël onder de regering-Netanyahu heeft de afgelopen 2,5 jaar meer dan zeventigduizend inwoners van Gaza vermoord, het overgrote deel onschuldige burgers. Onderzoek van mensenrechtenorganisaties, journalisten en de VN toont aan dat het land systematisch Palestijnse gevangenen martelt en seksueel vernedert, soms zelfs laat verkrachten door politiehonden (Israël ontkent, red.).
Israëlische kolonisten jagen met hevig geweld Palestijnse inwoners van de Westoever uit hun dorpen. Het land bombardeert Iran, richt grote verwoestingen aan in het zuiden van Libanon, en lijkt nu van zins een deel van dat land te bezetten. Allemaal acties die ingaan tegen het internationaal recht.
Duitsland is Israël land echter politiek, diplomatiek en militair blijven steunen. In eigen land onderdrukken de Duitse autoriteiten met veel geweld pro-Palestijnse protesten, waarop ook de VN hevige kritiek hebben geuit.
De laatste tijd bekritiseert Duitsland Israëlisch geweld tegen Palestijnen vaker. Minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul heeft de Israëlische regering opgeroepen haar blokkade van hulpgoederen voor Gaza op te heffen. Hij noemde de situatie daar ‘ondraaglijk’, en heeft ook de nederzettingen van Israëlische kolonisten op de Westoever veroordeeld.
Maar in Brussel blijft Duitsland sancties tegen Israël blokkeren. De ‘Duitse speciale verantwoordelijkheid voor Israël in het conflict en het Midden-Oosten heeft ons mogelijk stemmen gekost’, zegt Wadephul.
Volgens Christoph Schult, redacteur buitenlandpolitiek bij weekblad Der Spiegel, is de gefaalde poging een zetel voor de VN-Veiligheidsraad te bemachtigen het resultaat van een gat tussen ‘gepropageerde waarden en de buitenlandpolitieke werkelijkheid’.
‘Tientallen jaren was de Duitse buitenlandpolitiek succesvol met een duidelijke koers: als vredesmacht, als verdediger van het volkerenrecht en als donor van ontwikkelingshulp. Elke acht jaar stelde Duitsland zich voor een VN-Veiligheidsraad-zetel kandidaat en elke acht jaar leek die verkiezing een formaliteit. Maar nu betaalt Duitsland de rekening voor falende principes.’
VN-Veiligheidsraad
De VN-Veiligheidsraad is de invloedrijkste arm van de Verenigde Naties en moet de internationale vrede en veiligheid handhaven. De raad kan economische sancties of wapenembargo’s opleggen, vredestroepen sturen (blauwhelmen) en in het uiterste geval militair ingrijpen autoriseren.
De raad bestaat uit vijftien leden. Vijf zijn permanent: de VS, China, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. De overige tien leden rouleren en worden voor twee jaar gekozen. Daarbij geldt een vaste regionale verdeling. Vijf van de tien niet-permanente leden komen altijd uit Afrikaanse en Aziatische landen, twee uit Latijns Amerika, één uit Oost-Europa en twee uit West-Europa en andere landen.
De macht van niet-permanente leden is echter beperkt. De raad neemt belangrijke beslissingen bij een meerderheid van negen zetels, maar de vijf permanente leden hebben elk een veto en gebruiken dat ook. In de praktijk moeten dus China, Rusland, de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk het eens zijn, wat de raad vaak verlamt.
Elk jaar selecteert de Algemene Vergadering vijf nieuwe niet-permanente leden. Zij moeten een tweederdemeerderheid halen. Daar gaat een reusachtige lobby aan vooraf. Vaak zijn meerdere stemronden nodig. Woensdag koos de Algemene Vergadering Oostenrijk, Kyrgyzstan, Portugal, Trinidad en Tobago en Zimbabwe.
Source: Volkskrant