Het verleden van Donald Pols moet aanleiding zijn tot een veel kritischere blik op de recente Nederlandse geschiedenis. Met name als het gaat om de historisch nauwe banden met Zuid-Afrika.
Dat een bekende Nederlandse milieuactivist als jonge student voorzitter was van het racistische Afrikaner Studente Front (AFS), is voor velen nauwelijks te bevatten. Het past niet bij het beeld dat Nederlanders van zichzelf hebben. In ‘het verhaal van Nederland’, zoals dat zo mooi wordt verteld op de Nederlandse beeldbuis, is Zuid-Afrika ver weg.
Maar we moeten terug naar 1978 om een vergelijkbare onthulling te zien van het oorlogsverleden van een prominente politicus dat tot dan toe slechts in zeer kleine kring bekend was. Toen bleek dat CDA-fractievoorzitter Willem Aantjes zich in 1944 had aangemeld bij de Germaanse SS, was zijn functie onhoudbaar.
Over de auteur
Hanco Jürgens is wetenschappelijk medewerker van het Duitsland Instituut Amsterdam en fellow van het Montesquieu Instituut in Den Haag.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Op de keeper beschouwd is de onthulling over Donald Pols minder verrassend dan het lijkt. Ten eerste is het thema milieu zeker niet alleen een progressief thema. Ook in rechtse en rechts-radicale kringen leeft het thema sterk. Het leent zich goed voor conservatieve dromen over een pre-industriële samenleving toen alles nog bij het oude was. En juist in racistische ideologieën speelt het behoud van de natuur een belangrijke rol.
In de geschiedenis zijn er legio voorbeelden van activisten die van opvatting veranderen, waarna zij hun strijdlust en organisatietalent inzetten voor nieuwe doelen. Omdat de Nederlandse geschiedenis relatief weinig grote breuken kent, zijn wij er minder bekend mee. En daarom past het ook niet zo goed bij ons zelfbeeld.
In de Duitse geschiedenis wemelt het echter van de Wendehälse. Het bekendste en meest respectabele voorbeeld is de schrijver Thomas Mann die tijdens de Eerste Wereldoorlog met zijn Betrachtungen eines Unpolitischen nog bijdroeg aan de oorlogsretoriek van het keizerrijk, maar die zich begin jaren twintig bekeerde tot een fervent voorstander van de democratie. En vlak na de Tweede Wereldoorlog was het heel gebruikelijk dat oud-nazi’s hun verleden witwasten in de zogenoemde Persilscheine, genoemd naar het wasmiddel Persil, waarin zij moesten aangeven hoe betrokken ze waren geweest bij het naziregime.
Sommige Duitsers gingen wel heel ver daarin: zo nam oud-SS-officier Hans Schneider na de oorlog een nieuwe naam aan en maakte hij als Hans Schwerte carrière in de literatuurwetenschappen. In 1995 werd hij ontmaskerd waarna hij niet alleen zijn baan als hoogleraar verloor, maar ook zijn hoge onderscheiding en zelfs zijn pensioen. Het woord ‘Wendehals’ was echter vooral van toepassing op mensen uit de DDR, die tot 1989 deel hadden uitgemaakt van het Oost-Duitse onderdrukkingsapparaat en daarna opgingen in de democratie van de Bondsrepubliek.
Begin jaren negentig volgden een reeks onthullingen van Oost-Duitse politici die veelal als inoffizieller Mitarbeiter hadden gewerkt voor de veiligheidsdienst, de Stasi. De bekendste onthulling was die van de eerste democratisch gekozen en tevens laatste minister-president van de DDR, Lothar de Maizière, die als ‘IM Czerny’ in de archieven van de Stasi was teruggevonden.
Het zou goed zijn wanneer we met een open oog naar dit soort Wendehälse in de Nederlandse geschiedenis kijken. De Nederlandse verwevenheid met het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime in de naoorlogse jaren is vooral verteld vanuit het perspectief van de tegenstanders van apartheid. Iemand als Willem Frederik Hermans, die demonstratief lezingen gaf in Zuid-Afrika, wordt dan vaak als een wezensvreemde eenling weggezet.
Maar de strijd over de apartheid in Nederland, waarbij ook de voorstanders van deze racistische gestratificeerde samenleving in beeld komen, inclusief de mensen die hun mening hebben gewijzigd, zou wel eens veel meer inzicht kunnen geven in de geschiedenis van de verdeelde samenleving waarin wij nu leven dan het eenzijdige beeld van de goede kant.
Het consequent weglaten van onwelgevallige geschiedenissen uit het verhaal van Nederland heeft geleid tot een verkeerd zelfbeeld. Het verhaal van Donald Pols hoort er juist bij. Het is dus goed dat Anne-Lot Hoek, die het verleden van Pols ontdekte, hier onderzoek naar doet.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant