In de omgeving van twee datacentra van Elon Musk in het Amerikaanse Boxtown maken bewoners zich zorgen. Die vieze geur en de pijn in de keel: is dat het gevolg van die AI-industrie? ‘Je weet niet wie je kunt vertrouwen.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Boxtown, een voorstad van Memphis.
Vroeger, toen Easter Knox (76) katoen plukte voor 2 dollar per dag, trok ze ’s ochtends de ramen van haar huis in Mississippi open om de frisse geur van de velden op te snuiven. Dat was zestig jaar geleden, toen er nog geen artificiële intelligentie of datacentra waren, en Elon Musk nog niet was geboren. ‘Nu houd ik alle ramen dicht’, zegt Knox, die sinds tientallen jaren in Boxtown woont, een stadje in buurstaat Tennessee. ‘Anders ruikt het binnen naar gas en aangebrande kool.’
Op enkele kilometers van haar huis opende xAI, het kunstmatige-intelligentiebedrijf van Elon Musk, in de zomer van 2024 een supercomputer. In het aanpalende datacentrum staan gasturbines die gigantische hoeveelheden elektriciteit opwekken. Rookpluimen stijgen op vanaf het fabrieksterrein. Direct naast de fabriek ruikt het zo chemisch dat mensen liever in hun auto blijven zitten. Je kunt er niet te lang rondlopen: dan springen de tranen je in de ogen.
De uitstoot is volgens milieuonderzoekers van de Universiteit van Tennessee schadelijk voor de gezondheid. De drieduizend inwoners van Boxtown hebben last van prikkende ogen, uitslag op hun huid, hoofdpijn, hoestbuien en astma-aanvallen. Of erger.
‘Steeds wanneer iemand in Boxtown sterft, vermoeden we dat de datacentra een rol hebben gespeeld. Je weet niet meer wie je kunt geloven’, zegt Knox. Zo overleed haar echtgenoot vorige zomer aan kanker, iets wat ze wijt aan de gevolgen van de industrie. Het tekent het wantrouwen in de kleine gemeenschap. Knox heeft haar muren behangen met foto’s van haar man, tweelingzus, moeder en vader, die allemaal op de begraafplaats aan het eind van de straat liggen. Hun gedenkstenen zijn bezaaid onder kleurrijke plastic bloemen. ‘Ik heb niet meer zoveel mensen over.’
De inwoners van Boxtown, onder de rook van Memphis, kampen al jaren met ernstige luchtvervuiling. Voordat xAI hier kwam, werd een fabriek die medische apparatuur steriliseerde gesloten, toen bleek dat de inwoners een verhoogd risico hadden op kanker als gevolg van de uitstoot van het chemische gas ethyleenoxide. Musks bedrijven zijn al in meerdere staten beboet wegens het overtreden van milieuregels, maar ontkennen schuld.
Overal in het land leven zorgen. Datacentra worden veelal gebouwd in rurale delen van de Verenigde Staten. Ze verbruiken veel elektriciteit om de supercomputer draaiende te houden. Ook zijn het waterslurpers omdat ze servers moeten koelen, een ander probleem in plattelandsgemeenschappen waar waterschaarste vaak een probleem is.
Op dit moment worden er in de VS zo’n 1.500 datacentra gebouwd door techbedrijven als Amazon, Meta, OpenAI en SpaceX. Die stuiten op veel verzet van de lokale bevolking. Zeven op de tien Amerikanen zijn tegen de bouw van de centra in hun buurt, aldus een peiling door Gallup.
In Florida, Virginia, New Jersey en Washington boekten lokale activisten succes, en wisten ze de komst van datacentra tegen te houden. In Boxtown mocht protest vooralsnog niet baten.
De inwoners krijgen nu hulp van de zwarte-burgerrechtenorganisatie NAACP, die naar de rechter is gestapt. De organisatie beschuldigt xAI ervan dat het tientallen aardgasgestookte turbines illegaal en zonder de vereiste vergunningen laat draaien voor een tweede datacenter dat dit jaar werd geopend op een kwartier rijden van de gemeenschap.
Het door natuurparken omringde stadje werd in 1863 gebouwd door een groep bevrijde slaafgemaakten. Met dozen en afvalmateriaal bouwden ze hier hun eerste woningen: zo ontstond de naam Boxtown. In de plaats leeft een op de drie inwoners onder de armoedegrens. Toch vertellen ze trots over hoe hecht en veilig hun gemeenschap is. Op warme dagen zitten ze op plastic stoelen bij elkaar in de tuin, stukken rund en kip op de barbecue. Maar sinds de bouw van het datacentrum blijven inwoners liever binnen.
‘Op het lokale nieuws hoorden we pas over de komst van xAI toen het datacentrum al was geopend’, zegt Sarah Gladney. De 72-jarige zit nu eventjes op de veranda voor haar huis, maar durft er niet te lang te blijven uit angst voor gezondheidsproblemen. ‘Ik verbouw altijd groenten in mijn tuin, maar ik weet nu niet of die vergiftigd zijn’, zegt ze.
Volgens de gemeente Memphis blijkt uit onderzoek dat rond het datacentrum geen ‘gevaarlijke niveaus van luchtverontreinigende stoffen’ zijn aangetroffen. Maar de inwoners, die steeds meer klachten hebben, vrezen dat de lokale overheid in het belang van de bedrijven handelt, en niet die van de burgers.
‘Het probleem is dat je niet meer weet wie je kunt vertrouwen’, zegt Eugene Harris (71), die recht tegenover Easter Knox woont en in de bouw werkt. ‘Als ik de lokale overheid bel om te vragen hoe het nou zit, gebruiken ze allemaal ingewikkeld jargon en verwijzen ze me weer naar een ander departement. Ik kan geen kant op.’
Die gezondheidszorgen van burgers zijn gegrond, zegt KeShaun Pearson (36), de uitvoerende directeur van de Memphis Community Against Pollution, een organisatie die zich bezighoudt met milieuvervuiling.
‘De gasturbines die elektriciteit opwekken, stoten kankerverwekkende chemicaliën uit’, zegt hij in een koffiezaak in Memphis. ‘Onze inwoners hadden al een lage levensverwachting. Ze hebben het gevoel dat hun gezondheid niet belangrijk wordt gevonden omdat ze zwart zijn en niet rijk. Dat hun sociale status de reden is dat het ene na het andere bedrijf hier mag komen vervuilen.’
Ook Pearson wijst erop dat inwoners pas werden ingelicht over de komst van xAI nadat het datacentrum al in gebruik was genomen. De lokale overheid had de plannen goedgekeurd in de hoop meer banen en geld naar de arme stad te halen. Inwoners zeggen dat het bedrijf zelf personeel meenam. Het enige wat zij eraan overhielden: gezondheidsklachten.
Het techbedrijf is zich ondertussen van geen kwaad bewust. ‘De activiteiten van xAI voldoen aan alle toepasselijke wet- en regelgeving’, zei het na eigen onderzoek in een verklaring. Hun metingen werden echter uitgevoerd in gebieden waar geen mensen woonden. Inwoners van Boxtown wisten dus nog steeds niet waarmee ze precies te maken hadden.
‘En het ergste is: we weten dat Trump hier helemaal niet van wakker ligt’, zegt Sarah Gladney. De president, die niet in klimaatverandering gelooft en milieubeleid ‘woke’ noemt, heeft het Amerikaanse Environmental Protection Agency omgegooid. Teams die zich bezighielden met milieurechten en zich zouden moeten buigen over de Boxtown-kwestie, zijn ontmanteld. Trump heeft regels rondom luchtkwaliteit afgezwakt en uitzonderingen geboden aan vervuilende bedrijven en industrieën.
Eugene Harris heeft inmiddels zijn conclusies getrokken. De zeventiger ruikt de chemische geur de hele dag; niet alleen buiten, maar ook in zijn kleren. En hij voelt het in zijn keel, ‘alsof er een veertje in zit’. Maar het meest maakt hij zich zorgen om zijn zoons. ‘We hebben al besloten dat we Boxtown gaan verlaten vanwege de luchtvervuiling’, zegt hij. ‘Ik weet niet hoe veilig we hier zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant