De Nederlandse start-up Thorizon opende maandag in Eindhoven een testlab voor zijn veelbelovende gesmoltenzoutreactor – een ‘inherent veilige’ kernreactor. Die kan van grote betekenis zijn voor de energietransitie, maar dan moet de politiek wel opschieten.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Als zowel Europa’s klimaattsaar Wopke Hoekstra, industriepaus Peter Wennink én staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Groene Groei naar een wat nondescripte bedrijfshal komen, waarin een handvol tafeltjes staat waarop wat onduidelijke metalen buizen liggen uitgestald, dan moet er wel iets bijzonders aan de hand zijn.
En dat is zo: hier op de High Tech Campus in Eindhoven is maandag de volgende stap gezet in de ontwikkeling van wat wordt beschouwd als de heilige graal van de Europese energievoorziening: een installatie die nagenoeg eindeloos CO2-vrije energie kan opwekken.
Wat is het? Een gesmoltenzoutreactor van het jonge Nederlandse bedrijf Thorizon. Dit is een kernreactor, maar dan anders. Zo is het concept zogenoemd inherent veilig, wat betekent dat de kernreactie vanzelf stopt als er iets misgaat. Geen kans op Tsjernobyl of Fukushima dus.
Deze reactor kent nog een truc, namelijk kernafval – een van de grootste uitdagingen voor bestaande nucleaire technologie – te gebruiken als nieuwe brandstof.
Dit betekent nogal wat: al het afval dat nu al in Europa ligt opgeslagen kan, als het wordt gevoerd aan de reactors van Thorizon, het continent mogelijk voor eeuwen van elektriciteit voorzien.
De reactor van Thorizon produceert trouwens ook kernafval, maar veel minder en het blijft veel minder lang schadelijk. Dus dat het bedrijf in de belangstelling staat bij politiek en bedrijfsleven, is begrijpelijk. CEO Kiki Lauwers leek verrast over alle aandacht voor de opening van de eerste testfaciliteit van haar jonge onderneming.
Hier worden de komende jaren proeven gedaan met allerlei nieuw ontwikkelde onderdelen van de wonderreactor. Zo wordt onder meer gekeken of de beoogde materialen bestand zijn tegen de extreem hoge temperaturen van het ziedende vloeibare zout dat erdoor stroomt, en hoe snel corrosie optreedt. Er worden in de testlocatie overigens geen radioactieve elementen gebruikt, dat gebeurt elders.
Het jonge bedrijf is gretig: het wil in 2028 een testreactor hebben draaien en in 2032 moet de eerste commerciële reactor elektriciteit leveren. ‘Een ambitieuze tijdlijn, daar zijn we ons van bewust’, zegt CEO Lauwers. ‘Maar als je wilt bijdragen aan de Europese energietransitie, aan de soevereiniteit, dan moet je snel handelen.’
Eurocommissaris Hoekstra is het hartgrondig met haar eens. ‘Het lijkt wat op de achtergrond geraakt, maar we hebben nog altijd een fenomenaal probleem met het klimaat’, zegt hij. ‘En we hebben nu ook nog eens een dramatisch hoge energierekening.’ Dat zagen we eerder in 2022 met het Russische gas, zegt Hoekstra, en nu weer. ‘In een conflict waar we part noch deel aan hebben. Europa betaalt nu een kwart miljard euro per dag meer voor onze energie dan in februari.’
De enige weg uit dit moeras is volgens Hoekstra meer schone, goedkope en in Europa geproduceerde energie. ‘Dat gaat verder dan nucleair, het gaat ook om meer zon, meer wind, meer geothermie, meer batterijen. Maar we hebben ook een nucleaire renaissance nodig.’
Onlangs heeft Brussel 200 miljoen euro beschikbaar gesteld vanuit het Europese innovatiefonds om energiestart-ups als Thorizon verder te helpen. Hoekstra: ‘Het onderzoeksbudget van Euratom is vervijfvoudigd, van twee naar tien miljard.’
Het is volgens CEO Lauwers goed te merken hoe veel energie er vanuit Brussel achter dit streven zit. ‘Er is jarenlang vanuit Europa met argwaan naar nucleair gekeken. Dit is een stap de juiste kant op.’
Maar er moet veel meer financiering komen, zegt Peter Wennink, de voormalig CEO van ASML en naamgever van het rapport met aanbevelingen om het verdienvermogen van Nederland veilig te stellen. Hij ziet een belangrijke rol voor pensioenfondsen, die een deel van hun middelen beschikbaar moeten stellen voor innovaties als deze. ‘De sleutel voor succes is meer financiering en samenwerking’, stelt hij. ‘Daar hoort inderdaad risico bij. We zijn te risico-avers geworden.’
Stop met het schrijven van rapporten, stelt Wennink – ‘Van mij zul je er geen meer zien’ – en ga aan de slag.
Hoekstra benadrukt, staand voor een artist’s impression van de nieuwe reactor, het belang hiervan: ‘Het is belangrijk dat we over de volle breedte van cleantech en deeptech investeringen mogelijk maken.’ Start-ups heeft Europa genoeg, maar het lukt volgens hem vaak niet de oversteek te maken naar de volgende groeifase, die van scale-up. ‘En als ze die fase wel bereiken, vertrekken ze te vaak. Dat moet anders.’
Dat klopt: Europa is goed in innovatie, maar weet daar uiteindelijk vaak niet van te profiteren. Dat gebeurde met zonnepanelen, waar China nu leidend is. Het gebeurde met de elektrische auto en mogelijk ook met de wind-industrie. In de nucleaire renaissance mag dit niet opnieuw gebeuren.
Wennink zegt dat investeren in technologie als die van Thorizon daarom essentieel is voor de toekomst van Europa. ‘Als we er straks niet bij zijn, worden we klant in plaats van leverancier. Dan moeten we weer naar de VS of China voor onze spullen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant