Mifepriston Het middel dat in hogere dosering ook in de abortuspil wordt gebruikt, zou als hormoonloze anticonceptiepil kunnen werken. Nu blijkt in een studie dat met dat middel te veel vrouwen toch zwanger raken, of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap krijgen.
Het is een klap voor de deelnemers, de betrokken onderzoekers én voor de vele vrouwen die reikhalzend uitkeken naar dit middel: maandag is de veelbesproken studie naar de ‘hormoonloze anticonceptiepil’ per direct stopgezet. Te veel vrouwen werden toch zwanger toen ze wekelijks een lage dosering van het middel mifepriston gebruikten, bleek uit een tussentijdse evaluatie. „Vooral het aantal buitenbaarmoederlijke zwangerschappen gaf aanleiding tot zorgen”, zo valt te lezen op de website van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), de hoofdonderzoeker van de studie.
De deelnemers moeten direct stoppen met het slikken van de tabletten en de resterende voorraad inleveren bij het ziekenhuis. Ze krijgen het advies een andere vorm van anticonceptie te gebruiken en twee weken na de laatste pil voor de zekerheid een zwangerschapstest te doen. Dat blijkt uit een brief die de deelnemers hebben ontvangen, ingezien door NRC. Er wordt nog een echo verricht en bloed afgenomen ter nacontrole.
Mifepriston is een van de twee bestanddelen die ook in de abortuspil worden gebuikt. In de abortuspil gaat het om een dosering van 200 milligram, maar al jaren blijkt uit kleine, kortlopende studies dat het middel als wekelijks te slikken tablet van 50 milligram ook potentie heeft als een hormoonloos anticonceptiemiddel. Dat zou een uitkomst zijn voor vrouwen bij wie pillen, pleisters, ringen, implantaten of spiralen met hormonen (progesteron en/of oestrogeen) veel nare bijwerkingen geven, zoals stemmingsklachten, verhoogde kans op trombose of een laag libido.
Vanwege het grote animo was er veel media-aandacht toen de studie een jaar geleden van start ging: dit zou wel eens dé grote doorbraak in de anticonceptiewereld kunnen worden.
„Het eerste halfjaar ging heel voorspoedig”, vertelt arts en hoofdonderzoeker Rebecca Gomperts. Daarna kwamen langzaam de eerste positieve zwangerschapstesten binnen. Sommige werden later weer negatief, maar niet allemaal. Toen volgden de buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, waarbij de bevruchte eicel zich buiten de baarmoeder nestelt – vaak in de eileiders. Dat gaat vaak gepaard met hevige buikpijn en bloedverlies en levert geen levensvatbare vrucht op.
„Eerst denk je nog: dat kan toeval zijn”, zegt Gomperts. „Maar na een analyse met een statisticus halverwege mei moesten we toch echt concluderen: als anticonceptie werkt mifepriston niet zoals het zou moeten. Een middel dat potentieel door miljoenen vrouwen gebruikt gaat worden, moet effectief en veilig zijn.”
Mifepriston is een synthetisch ‘antihormoon’ dat de werking blokkeert van progesteron, een hormoon dat nodig is om de zwangerschap te ondersteunen. Progesteron zorgt onder meer voor de opbouw van dik slijmvlies in de baarmoeder, zodat de bevruchte eicel zich daar kan innestelen. Het hormoon ontspant ook de spieren in de wand van de baarmoeder, wat voorkomt dat deze samentrekt en het bevruchte eitje afstoot. Mifepriston blokkeert de receptoren voor progesteron, waardoor het zijn werk in het lichaam niet meer kan doen.
Wat de precieze oorzaak is van de buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, moet nog worden onderzocht, zegt Gomperts. Ze wil daarover publiceren in een wetenschappelijk tijdschrift en kan er daarom nu nog niet te veel over speculeren. „Maar we hebben wel vermoedens”, zegt ze. „Mifepriston werkt net als een koperspiraal zonder hormonen: het zorgt ervoor dat een bevruchte eicel lastig kan innestelen in de baarmoeder, maar er is wél een eisprong.” Van de koperspiraal is volgens Gomperts bekend dat die een iets verhoogde kans op buitenbaarmoederlijke zwangerschappen geeft, mogelijk omdat dit de enige zwangerschappen zijn die zich kunnen doorzetten. „Dit zou een van de verklaringen kunnen zijn, maar dat moeten we echt nog verder uitzoeken.”
Gomperts werkt achter de schermen al tien jaar aan het opzetten van deze studie, waar ze al die tijd sterk in geloofde. „De vraag naar hormoonloze anticonceptie is enorm en de studies die er al lagen waren écht veelbelovend. Als je wilt aantonen dat het middel echt zoveel potentie heeft als je denkt, dan moet je een groot onderzoek opzetten, en dat hebben we gedaan.” Maandag sprak de arts tientallen deelnemers die haar teleurgesteld opbelden. „Zoveel vrouwen hadden hoop, voor hen werkte het goed en ze waren heel tevreden.”
Een van die deelnemers is Claudia (33). Ze wil niet met haar achternaam in de krant, maar haar gegevens zijn bekend bij de redactie. „Ik moest huilen toen ik maandag werd opgebeld met het slechte nieuws”, zegt ze aan de telefoon. „Ik gebruikte deze pil net vier maanden en voor het eerst sinds jaren had ik mijn eigen leuke, gezellige zelf weer terug. Ik was blij, had zin in de dag, mijn liefdesleven bloeide zelfs op.”
Claudia worstelt al zolang ze zich kan herinneren met anticonceptie: zere borsten, pijnlijk bekken, schimmelinfecties, onregelmatige menstruaties en hevige migraine die gekoppeld was aan haar cyclus. Claudia probeerde van alles. Een hormoonimplantaat in haar arm haalde ze er na zes weken weer uit omdat ze er agressief van werd. Met de pil stopte ze omdat ze maar bleef bloeden als ze de pil doorslikte. De hormoonspiraal gaf zelfs zoveel bloedverlies dat het er plotseling vanzelf weer uit kwam. Daarna probeerde ze de Diane-pil, met extra veel hormonen: ook geen succes.
Met mifepriston leek ze eindelijk te hebben gevonden wat ze al die jaren al zocht: al na de eerste pil werd ze niet meer ongesteld, haar humeur klaarde op, de pijn in haar borsten en bekken verdween. „Dit werkte voor mij zo goed, dat ik het zelfs gewoon als medicijn zou willen slikken”, zegt ze. „De realisatie dat deze pil nu officieel niet op de markt komt als anticonceptie, vind ik echt heel erg.”
Gomperts benadrukt dat dit niet het einde is van mifepriston. „We weten nu óók dat het middel veel klachten wegneemt, dat kunnen we verder onderzoeken.” Bovendien, benadrukt ze: als abortuspil en morningafterpil werkt het nog steeds ontzettend goed.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin