Jonas Gahr Støre | premier Noorwegen De Noorse premier Jonas Gahr Støre ziet dat de Amerikanen hun blik minder op Europa richten. Maar een breuk? „Onze militaire samenwerking is hechter dan ooit.”
De Noorse premier Jonas Gahr Støre schudt de hand van de Amerikaanse president Donald Trump tijdens een bijeenkomst in Egypte over Gaza in oktober 2025.
Kunnen de Europeanen in de NAVO nog op de Amerikanen rekenen, nu de Amerikanen de veiligheid van Europa niet langer essentieel vinden voor hun eigen veiligheid? De Noorse premier Jonas Gahr Støre twijfelt geen seconde en schudt zijn hoofd. „Ik beschouw de afspraken die we binnen de NAVO maken nog steeds als een belangrijk uitgangspunt.”
Hij begint over de NAVO-top in Den Haag, een jaar geleden. „Daar werden we het eens over een verbeterde commandostructuur en regionale defensieplannen. En we waren het erover eens dat de trans-Atlantische alliantie nog steeds van grote waarde is. Dat de Verenigde Staten hun aandacht verleggen naar andere delen van de wereld is niet nieuw. Dat is gaande. Het betekent dat Europa een grote verantwoordelijkheid moet nemen voor de veiligheid van het continent, voor elk land afzonderlijk en gezamenlijk, en dat is óók gaande.”
Ivo Daalder, Amerikaans ambassadeur bij de NAVO ten tijde van de regering van Barack Obama, ziet het somberder in. In NRC zei hij dat het principe van „ondeelbare veiligheid” niet langer overeind staat. Europa, zei hij, is te verdeeld, terwijl de Amerikanen zich in rap tempo terugtrekken uit de NAVO.
Veel tijd om het erover te hebben heeft Støre niet. Hij staat in de tuin van een hotel in de Noorse stad Lillehammer, omringd door scholieren, activisten en Noorse cameraploegen. Eerder op de ochtend heeft hij in het hotel een conferentie over vrijheid van meningsuiting geopend. In een panel over de opkomst van autocratieën grapte Nobelprijswinnaar Maria Ressa dat Støre vriendelijk contact heeft met Donald Trump.
Even keek de premier met een neutraal gezicht, waar dan toch een kleine glimlach op verscheen. De Amerikaanse president had begin dit jaar sms-berichten tussen de twee op sociale media gezet. Daarin drong Støre aan op de-escalatie in diverse conflicten, zoals over Groenland, Oekraïne, Gaza en heffingen. Trump publiceerde ook zijn antwoord: dat hij geen verplichting voelde om over vrede na te denken „aangezien jouw land me de Nobelprijs voor de Vrede niet toekende”.
„Ik denk dat de VS belangrijk zijn omdat ze het leidende lid van de NAVO zijn. Dat is nog steeds het geval. Daarnaast werken Noorwegen en de VS samen in het hoge noorden, in het Arctische gebied, om de stabiliteit daar te bewaken. Wij leven naast het Russische nucleaire arsenaal [Noorwegen deelt een grens met Rusland]. Dat is niet tegen ons gericht, maar tegen de VS. Met het oog op hun binnenlandse veiligheid richten ze zich op het hoge noorden. Daarom is het onze belangrijkste bondgenoot.”
„Wat ik zie in de NAVO-structuren en in onze militaire samenwerking, is dat die nu, zo mogelijk, hechter dan ooit. Want er is een aantal echte problemen die we moeten aanpakken.”
Støre is sinds 2021 premier van Noorwegen, dat in 1949 een van de oprichters was van de NAVO. Met Jens Stoltenberg leverde het de voorganger van Mark Rutte als secretaris-generaal van het bondgenootschap. In het jaar van Støres aantreden gaven de Noren zo’n 6 miljard euro per jaar uit aan defensie; dit jaar groeide dat naar zo’n 16 miljard euro, of ruim 10 miljard euro als de militaire steun aan Oekraïne niet wordt meegerekend. Binnen de NAVO geldt Noorwegen als een van de trouwste bondgenoten. Geen NAVO-lidstaat geeft per hoofd van de bevolking zoveel geld uit aan defensie als Noorwegen – zelfs méér dan de VS. Het speelt een belangrijke rol in de verdediging van de ‘noordflank’: de grens met Rusland in het uiterste noorden van het land en in de beveiliging van het arctische gebied.
Toch zal ook Noorwegen de komende jaren nog meer aan defensie moeten gaan uitgeven, om te voldoen aan de ‘Trump-norm’ van vijf procent van het bbp die vorig jaar in Den Haag werd afgesproken. „In mijn land onderhandelen we op dit moment over een nieuw langetermijnplan voor onze defensie”, zegt Støre, „waarvoor ik hopelijk een ruime meerderheid in het parlement haal. Elk land moet zich dus aan die verplichtingen houden. En we moeten veel nauwer samenwerken in de Europese defensieplanning.”
Vorige week sloten Støre en de Franse president Emmanuel Macron een akkoord: de Noren, die lang onder de Amerikaanse nucleaire paraplu schuilden, zullen onderdeel worden van het nieuwe Franse nucleaire afschrikkingsprogramma.
Noorwegen, zegt Støre, „heeft nu uitgebreidere overeenkomsten gesloten met het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk. We zullen met Nederland, Polen, Canada en de Scandinavische landen eraan werken om de samenwerking in onze regio te versterken”.
„We vertrouwen erop dat er veiligheid is, wederzijdse veiligheid binnen de NAVO-alliantie. En we plannen daarvoor een oefening. Het is onze taak ervoor te zorgen dat het scenario dat u beschrijft zich niet voordoet, door een combinatie van geloofwaardige afschrikking, en geruststelling in de zin dat we stabiel zijn. We bedreigen niemand. Maar het is onze verantwoordelijkheid als leiders om ervoor te zorgen dat niemand ons bedreigt.”