De Nederlandse regering zou er volgens microbioloog Jan Kluytmans goed aan doen om zich bij een volgende epidemie breder te laten adviseren over mogelijke maatregelen. Naast de medische adviezen zou de sociale en economische impact van beleid meer aandacht verdienen.
is chef van de politieke redactie.
Dat zei Kluytmans maandag in zijn verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid. De microbioloog was destijds werkzaam in het Amphia-ziekenhuis in Breda en lid van het Outbreak Management Team (OMT) dat het kabinet adviseerde over de coronastrategie.
In dat team domineerde de medische aanpak, de indamming van het virus. Dat begon te wringen naarmate de crisis langer duurde. De afgekondigde maatregelen werden in de tweede lockdown merkbaar minder goed nageleefd, het draagvlak ebde weg. ‘De spanning die ik zag ontstaan is: moet je wel op deze manier adviseren, moet dat niet veel breder? Disciplines samenbrengen, met sociale wetenschappers en economen, leidt tot een afgewogener advies.’
Die kwestie werd des te prangender doordat premier Mark Rutte publiekelijk voortdurend benadrukte dat hij zwaar leunde op het OMT. Kluytmans maakte daar intern bezwaar tegen en herhaalde dat maandag: ‘Het OMT is geen besluitvormend maar een adviserend orgaan. Wij gaven medisch-wetenschappelijk advies aan het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (een beraad van topamtenaren, red.).
‘Dat keek naar de haalbaarheid en maakte afwegingen van bestuurlijke en organisatorische aard. Daarna nam het kabinet een besluit. Dat is naar mijn beleving hoe het moet zijn. Als je dan zegt ‘we doen wat het OMT adviseert’, dan maak je de rol van het OMT veel te zwaar. Het kabinet had keuzevrijheid.’
In het najaar van 2020, toen de tweede besmettingsgolf zich aandiende, leidde de rolverdeling tot spanningen tussen het kabinet en sommige OMT-leden, onder wie Kluytmans. Het kabinet kwam op de zondagen al in het Catshuis bijeen met OMT-voorzitter Jaap van Dissel, waarna het OMT zelf pas op maandag overlegde. ‘Op zeker moment kwam de boodschap uit het Catshuis dat de scholen in geen geval gesloten mochten worden. Dat wil ik als medisch adviseur helemaal niet weten. Mijn advies moet daar los van staan. We kregen bijna een boodschappenlijstje door.’
Kluytmans complimenteerde maandag Van Dissel, die snel ingreep: het OMT-beraad werd verzet naar de vrijdagen. ‘Daardoor werd het probleem opgelost’, aldus Kluytmans.
De enquêtecommissie is in deze eerste week veel bezig met de begindagen van de pandemie. Noord-Brabant werd de brandhaard van de uitbraak, waarschijnlijk doordat mensen die in Italië besmet waren geraakt, zich eind februari in het carnavalsgedruis mengden. Het virus werd toen al op grote schaal verspreid, zonder dat iemand dat in de gaten had.
Toen uiteindelijk op 16 maart de eerste lockdown van kracht werd, was een eerste golf – met hoogspanning in de ziekenhuizen – al niet meer te voorkomen, legde Kluytmans maandag uit. ‘Hoewel we heel effectieve maatregelen hebben genomen, waren op dat moment al te veel mensen besmet. (...) In die eerste golf telt iedere dag. Eén dag later ingrijpen betekent 20 procent meer overlijdensgevallen. Dus als er enkele dagen eerder maatregelen waren getroffen...’
Carnaval afblazen zag hij echter niet als een reëele optie, omdat Nederland bij het begin van het volksfeest op 22 februari nog nauwelijks doordrongen was van wat er komen ging. Dat gold ook voor Kluytmans zelf. Pas op 6 maart, toen het Amphia-ziekenhuis op eigen initiatief alle medewerkers en patiënten met luchtwegklachten had laten testen, werd meer duidelijk.
‘Daar kwam al heel snel uit dat veel medewerkers met milde klachten positief besmet waren. Die waren niet in Italië geweest, maar hadden wel allemaal carnaval gevierd. Toen wisten we: er is meer aan de hand. (...) Het was echt mis en het was veel verder dan wij dachten.’
Kluytmans botste samen met enkele andere leden één keer met OMT-voorman Van Dissel, rond de invoering van de coronatoegangsbewijzen. Kluytmans was in 2021 zelf voorstander van beleid om mensen te laten testen voordat ze toegang kregen tot sociale evenementen. In plaats daarvan koos het kabinet voor het zogeheten 2G-beleid: toegang voor eenieder die kon bewijzen dat hij gevaccineerd of genezen was.
‘Ik vond dat vaccinatie te weinig waarborgen gaf. Minder dan testen. Want je kon nog steeds besmettelijk zijn. Oostenrijk had 2G gehad en zat inmiddels weer in een lockdown.’ Niettemin belandde ‘2G’ in een OMT-advies als iets dat het kabinet zou moeten overwegen. Het kabinet koos daar ook voor. ‘Toen hebben ik en anderen gezegd dat er te weinig van onze nuance in het advies terecht was gekomen.’
De suggestie vanuit de enquêtecommissie dat het kabinet met ‘2G’ wellicht ook een geheim neveneffect nastreefde (de druk opvoeren op mensen om zich te laten vaccineren), wierp Kluytmans maandag verre van zich. ‘Ik moet me hier bij feiten en stellige overtuigingen houden. Met de intenties van anderen moet je heel voorzichtig omgaan. Ik zou me afzijdig willen houden van beschuldigingen.’
Eind februari 2020 was voor de meest betrokken bestuurders nog op geen enkele manier duidelijk dat Nederland drie weken later in lockdown zou gaan. Bij de afwegingen rond carnaval – dat een ‘superspreadevenement’ zou worden – is het coronavirus op geen enkele manier betrokken in de beraadslagingen van de Brabantse steden. ‘Er is ons daarover geen advies gegeven’, zei burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch maandag. ‘Er was een heftige storm, daarom werd de optocht in Eindhoven afgelast. Daarover hebben we het wel gehad, dat was meer een zorgpunt dan corona.’
Mikkers’ zwaarste moment volgde in januari 2021, toen na de instelling van de avondklok zware rellen uitbraken in Den Bosch en hij dat niet kon voorkomen. ‘Ik ben burgemeester geworden om iets te betekenen voor de mensen. Wat ik toen in een uur gezien heb, waarbij 150 man de stad vernielden... Ik vond dat ik de samenleving in de steek had gelaten.’
Het mooiste moment kwam een dag later, toen mensen met bezems en kruiwagens naar de Markt in Den Bosch kwamen om de ravage op te ruimen. ‘Mensen wilden de veerkracht van de samenleving laten zien. En dat waren er meer dan er betrokken waren bij de rellen.’
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant