Het aantal ouderen met dementie in Nederland groeit rap, en zorgpersoneel wordt schaarser. Dus ontwikkelde industrieel ontwerper Wang Long Li (40) een zorgrobotje dat ouderen met geheugenverlies helpt langer zelfstandig en ‘met behoud van eigenwaarde’ thuis te wonen.
is economieredacteur van de Volkskrant.
Op een kastje op het kantoor van Tinybots in de Van Nellefabriek in Rotterdam staan verschillende prototypes. Futuristische witte en bruine doosjes met ogen en pootjes die niet zouden misstaan in Star Trek.
Ernaast staat zorgassistent Tessa, die inmiddels bij meer dan drieduizend ouderen in huis staat: een eivormige bloempot van zo’n 25 centimeter hoog met ogen en mond, een blauw jasje met knopen, een gele strik op het voorhoofd en een kunststof plantje bovenop. Als ze aangezet wordt, zegt ze met een vriendelijke stem: ‘Hallo, het is drie uur, vergeet je je ziekenhuisafspraak niet?’
Deze look zou Wang Long Li (40) zelf waarschijnlijk niet gekozen hebben, zegt de ondernemer. ‘Sommigen vinden haar er kinderlijk uitzien. Maar we hebben ze getest op de doelgroep: ouderen die lijden aan dementie. Zij wilden deze. Een dametje, het voelt niet bedreigend als ze je ergens op wijst. En daar is het ons om te doen.’
Het idee voor Tessa ontstond tijdens zijn promotieonderzoek zo’n vijftien jaar geleden. Li was een pas afgestudeerde industrieel ontwerper en deed mee aan een promotieonderzoek aan de VU over ‘wat robotica en kunstmatige intelligentie kon doen voor de zorg’.
De aanname destijds was dat robots vooral zouden kunnen helpen met taakjes – koffie zetten, iemand uit bed helpen, of eenzaamheid tegengaan. Maar tijdens interviews met ouderen kwam de jonge ontwerper erachter dat zij iets anders wilden: zelfstandig blijven en hun kinderen niet te veel belasten.
Een vrouw bleef hem met name bij. ‘Ze zei: als er nou een soort engeltje was dat in m’n oor zou fluisteren wat ik nu misschien ben vergeten of mij zou begeleiden hoe ik weer iets doe, dan lukt het me wel weer.’
Het inspireerde hem om voor zichzelf te beginnen. Na vier jaar bouwen en testen ging Tessa in productie. Met succes. Sommige ouderen die haar uitprobeerden wilden haar niet meer afstaan, al was ze toen ‘nog niet zo goed als nu’. ‘In het begin zei ze bijvoorbeeld alleen: ‘het is tijd om te eten’, maar dat was niet echt motiverend. Nu zegt ze bijvoorbeeld ‘heb je misschien zin in een boterham met jam? En neem er lekker een kopje soep bij.’
Inmiddels is Tinybots de fase van de start-up voorbij. Impactbeleggers (die met hun investering positieve impact willen maken) stapten in, en inmiddels vergoeden diverse zorgverzekeraars Tessa. Het loopt goed, maar alle winst vloeit terug het bedrijf in. Binnenkort wordt een tweede model gelanceerd, met een scherm, ook geschikt voor bijvoorbeeld mensen met autisme of een niet-aangeboren hersenletsel, die hem zelf willen instellen.
Li – een rustige man die zijn woorden weloverwogen kiest – is tech-optimist, zegt hij. Hij gelooft dat technologie onderdeel is van de oplossing voor problemen in de zorg. Maar hij heeft ook een persoonlijke drijfveer. Hij kwam op zijn 4de naar Nederland vanuit China, en was tussen zijn 12de en zijn 19de samen met zijn moeder mantelzorger voor zijn vader. Over die tijd wil hij niet veel kwijt, behalve dat hij veel steun had aan de zorg en graag iets wilde doen zodat ‘andere tieners misschien niet in die situatie terecht zouden komen.’
De zorgassistent scheelt familie en zorgverleners tijd, zegt Li. Er zijn op het moment meer dan driehonderdduizend mensen met dementie, en dat aantal kan de komende vijftien jaar verdubbelen. ‘Als iemand vaak constant vergeet te eten moet wijkverpleging soms elke dag langskomen om hem of haar hieraan te herinneren.’
Een ander belangrijk voordeel van Tessa is dat ze mensen niet in verlegenheid brengt. ‘Mensen met dementie vinden het niet prettig om door een verpleegkundige of familielid telkens te worden geconfronteerd met wat ze nu weer vergeten. Als Tessa iets zegt, voelen ze geen oordeel. Het geeft hen de kans de relatie met bijvoorbeeld hun kinderen te houden zoals hij was, zo lang dat gaat.’
Waar de Tessa precies bij mag helpen, beslist de zorgverlener, soms met hulp van de familie. In de eerste fase van de dementie stellen zorgverleners vooral herinneringen in over eten en medicijnen. In een latere fase herinnert de zorgassistent ouderen eraan naar de wc te gaan, tanden te poetsen en vaak water te drinken bij warm weer. Tessa stelt ook korte vragen. De antwoorden verschijnen direct in de app, zodat de zorgverlener weet waar aandacht nodig is.
In de toekomst is nog meer mogelijk. Tinybots heeft onlangs een proef afgerond waarbij bij mensen thuis sensoren worden opgehangen, die registreren als iemand ’s nachts gaat dwalen, zodat het botje kan proberen de persoon weer in bed te dirigeren.
Maar gaat dit niet allemaal wat ver om dit aan een robotje over te laten? Die vraag krijgt Li vaker, vertelt hij aan tafel van zijn moderne kantoor. En terecht, vindt hij, want voorzichtigheid is geboden.
Ontwikkelingen gaan razendsnel en er zijn commerciële partijen die vol op de kansen in de zorg springen. Daarom neemt de ondernemer in zijn bedrijf enkel mensen aan die affiniteit hebben met de zorg, gaat hij vooralsnog niet met private equity in zee en laat hij gebruikers en wijkverpleging meewerken en testen aan nieuwe ontwikkelingen.
Li ziet veel bedrijven die te makkelijk denken over kunstmatige intelligentie, bijvoorbeeld om eenzaamheid tegen te gaan. ‘Een risico, want het zijn maar taalmodellen. Je kunt AI niet inzetten als therapeut, en helemaal niet bij zo’n kwetsbare groep.’
Een ander risico is volgens hem dat mensen te veel gaan vertrouwen op technologie, en dus ook op zorgassistenten als Tessa. ‘We moeten voorkomen dat mensen zeggen: naar ouderen hoeft niemand meer om te kijken, we zetten dat apparaat wel in.’
Om die reden is hij voorzichtig om Tessa in te zetten tegen eenzaamheid, zegt hij dan. Met nadruk: ‘Wij geloven er niet in dat je emotionele eenzaamheid kunt bestrijden met technologie. Daarvoor heb je een menselijke connectie nodig, dat blijkt telkens weer uit onderzoek. Tessa is er om de zorg te ondersteunen, en de zelfstandigheid van de mensen.’
Als mensen Tessa tegen eenzaamheid willen gebruiken, suggereert hij ‘dat ze een bericht instellen voor de oudere om de kleinzoon te bellen nadat hij een belangrijk examen heeft gehad of langs te gaan bij de buren’.
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Tinybots, opgericht in 2015, met 36 werknemers. De winst over 2025 bedroeg een half miljoen euro.
Source: Volkskrant