Taras Tsjmoet | directeur Come Back Alive Hoe financier je een oorlog waar nooit genoeg geld voor zal zijn? De Oekraïense hulporganisatie Come Back Alive bekostigt alles via crowdfunding, van pick-uptrucks tot onderscheppingsdrones — en is daarmee een cruciale schakel in de verdediging van het land.
Een rekruut van de Oekraïense strijdkrachten neemt op 21 mei deel aan een militaire training nabij een frontlinie, in de regio Zaporizjzja, Oekraïne,
Twintig dronepropellers à 18,50 euro per stuk. Dertig oprolbare EHBO-kits à 10,92 euro. Veertig rollen met 60 kilometer glasvezeldraad à 1.765 euro en 75 cent per stuk. Het is een greep uit het aankopenoverzicht van een dag van de grootste Oekraïense militaire steunorganisatie Come Back Alive.
Come Back Alive profileert zich als de meest transparante en efficiënte hulporganisatie van Oekraïne. Op de website kun je realtime zien hoeveel er elke minuut gedoneerd wordt. En per dag wat er voor dat geld precies wordt gekocht. De grootste uitgave: een Turkse Bajraktar observatie- en kamikazedrone van 14,2 miljoen dollar in mei 2022. Het goedkoopst: een rubberen afdichtring van 1,27 cm voor omgerekend 2 eurocent afgelopen maart.
De financiële behoeften van een oorlogvoerend land zijn onbevredigbaar, zegt de directeur van de organisatie, sergeant Taras Tsjmoet. Een 34-jarige ex-marinier die sinds 2020 aan het hoofd staat van de stichting. Hij is nu in Europa om fondsen te werven. Sinds 2014 zamelde Come Back Alive omgerekend bijna 800 miljoen euro in. Jarenlang waren particulieren en bedrijven de voornaamste donateurs. Maar vorig jaar werd een recordbedrag binnengehaald dankzij steunprojecten van Europese overheden. „Door de corruptie-onthullingen bij bepaalde overheidsinstellingen in Oekraïne, worden wij als partner waardevoller voor Europese bondgenoten. Ze houden van de transparantie die wij bieden.”
Helemaal open is de boekhouding niet. Op 4 mei werden bijvoorbeeld 250 stuks ‘Inkoop voor militaire behoeften’ in de categorie „wapens en militaire uitrusting” aangeschaft, à 95.000 per stuk. „Dat is een overheidsdonatie van een land dat de details op dit moment niet bekend wil maken”, licht de woordvoerder toe. „Die anonimiteit hebben zij laten opnemen in de overeenkomst.”
De reiskosten van het team in Nederland staan ook niet in het overzicht – „dat is ons administratieve budget, waar we apart voor inzamelen, los van de behoeften van de strijdkrachten”. De website biedt de mogelijkheid om ‘aan het leger’ of ‘aan het fonds’ te doneren. De donaties in de eerste categorie komen 100 procent ten goede aan de strijdkrachten, is de belofte.
In 2014 werd het mantra ‘Come Back Alive’ (Povernys zjyvym) op de scherfvesten gestikt die de organisatie had gecrowdfund. Er was destijds een gebrek aan alles – en met donaties zorgde de ngo voor laarzen, helmen, medische kits en scherfvesten. Alles om de kans te vergroten dat wie erop uittrok om het land te verdedigen, levend terugkwam. Inmiddels koopt de organisatie ook wapens – met name drones – en andere militaire apparatuur, het onderhoud en de trainingen.
Taras Tsjmoet zamelt geld in om wapens voor Oekraïne te kunnen kopen.
„De oorlog in Oekraïne is een veel grotere oorlog dan alle oorlogen die Europa sinds de Tweede Wereldoorlog heeft gevoerd. Dit is niet enkel een probleem voor de strijdkrachten en het ministerie van Defensie. Dit is een probleem voor het land en de samenleving. En dus moet de samenleving bijdragen aan een oplossing. Iedereen moet iets doen.”
„Oekraïne is een echte democratie, waar het bestuur de bevolking toebehoort en de verantwoordelijkheid ook. Daarom hebben we een heel sterk maatschappelijk middenveld. Dat hoort bij onze nationale cultuur. Jullie hebben veel fietsen, wij hebben veel vrijwilligerswerk.”
„Ja, daarom hebben wij ook al meer dan drieduizend nieuwe auto’s gekocht. Wij zijn een van de grootste niet-statelijke transportleveranciers. De behoeften van een oorlog zijn bodemloos. Er zal nooit genoeg geld zijn, zelfs met alle Europese fondsen. We hebben met militairen berekend dat Oekraïne langs het front elke dag meer dan honderd terreinwagens, pick-uptrucks en busjes verliest. Onherstelbaar verwoest. Iedere nieuwe pick-up kost 25.000 dollar. En dan zijn er nog vrachtwagens, onderhoudswagens, pantserwagens, munitie, raketten, bommen. Het kost ongelofelijk veel geld.”
„Dat is een populistisch statement van iemand die niets van luchtafweer begrijpt. We gaan geen geld voor hen inzamelen.”
„Dat dat niet nodig is. Dat er andere mensen zijn die dat doen. Dat Oekraïne het krachtigste luchtafweersysteem in Europa heeft, waarschijnlijk top 5 in de wereld en met de meeste ervaring – na Rusland. Het grootste probleem voor onze luchtafweer is een gebrek aan onderscheppingsraketten. Ze zijn duur, Europa heeft er niet veel, de productie is traag en beperkt. Alle Patriot-munitie is al verkocht tot aan 2030 of 2035. Zelfs als je het geld neerlegt duurt het tien jaar voordat je raketten ziet.”
„Er ontstaat nu een trend om private luchtafweer te willen. Wij geloven dat dat de verkeerde beslissing is. Het is een ineffectieve besteding van middelen. Luchtafweer moet gecentraliseerd zijn, door de staat aangestuurd en gecontroleerd, voldoende uitgerust zijn. Wij helpen de staat daarbij.”
„We kopen niet rechtstreeks in van China. We kopen bij distributeurs die aan Oekraïne of Europa leveren. Ik kan niet zeggen dat we supergrote problemen ondervinden. Wel zagen we een viervoudige prijstoename van glasvezeldraad – wat de fpv-drones die daarmee aangestuurd worden duurder maakt dan die via Starlink worden bestuurd. En de oorlog in Iran heeft transport duurder gemaakt. Alles wat we via het Midden-Oosten krijgen is nu anderhalf tot tweeduizend euro duurder vanwege de logistiek.”
„Nee we zien geen problemen. China verdient hier veel geld aan. Als China het zou willen stoppen, zou het stoppen en dan zou het voor ons heel lastig worden.”
„Niet echt. We zien de enorme bedragen die Europa aan Oekraïne geeft. Maar sommige producenten willen hier een deel van. Een drone geproduceerd in Duitsland kost 100.000 dollar, dezelfde drone uit Oekraïne kost 60.000 dollar. De belastingen, arbeid en onderdelen zijn in Oekraïne goedkoper. Voor 1 miljoen kun je in Oekraïne dus zestien drones kopen en in Europa tien. Iedereen ziet dat. Maar soms, zeker in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, probeert men geld te verdienen en de productie in eigen land te houden.”
„Wij zoeken tot op de cent uit hoe je geld het beste kunt besteden voor het grootste effect. Bijvoorbeeld als je een grondrobotsysteem koopt – en daar een gewonde mee evacueert die anders om het leven was gekomen. Dan bespaar je de staat 15 miljoen hryvnja (bijna 300.000 euro). Want dat moeten ze aan de nabestaanden betalen als iemand om het leven komt. Zo’n systeem kost 1 miljoen hryvnja (19.500 euro) en evacueert zo’n tien mensen voordat hij is afgeschreven. Dat is enorm effectief. Dat soort projecten willen we steunen.”
Oekraïense producenten zijn bovendien altijd bezig met de kosten naar beneden te brengen. Vorige week presenteerde de Oekraïense producent Vyriy een dergelijke grondrobot voor een fractie van de prijs: 300.000 hryvnja (5.850 euro). „Zoals de tank de wereld veranderde tijdens de Eerste Wereldoorlog, zoals de straalvliegtuigen en kernwapens de wereld veranderden tijdens de Tweede Wereldoorlog, zo veranderen goedkope technologieën de wereld nu”, zegt Tsjmoet.
„Aanvalsdrones, transport en luchtafweer.”
„Via ons project Dronopad (drone-val) helpen we brigades bij het front en langs de grens met de afweer tegen langeafstandsdrones zoals Shahed. We geven ze een arsenaal aan drones waarmee ze kunnen observeren, onderscheppen en aanvallen. Daarnaast rusten we ze uit met grondstations, commandoposten, communicatiemiddelen, management, training, reparatie en alles wat ze maar nodig hebben.”
„Wij begonnen hiermee in 2023 en toen het effectief bleek is het geadopteerd door de staat. We zijn nu geïntegreerd, de staat levert vooral drones en wij alles er omheen. We adviseren ze ook hoe het ministerie de aankoopkosten zo laag mogelijk kan houden, welke drones de beste kwaliteit hebben.”
„Als er duizend bij Tsjernihiv (in het noorden) de grens over komen, houden we die niet meteen tegen. Maar hoe langer de afstand die ze moeten afleggen, hoe meer kans je hebt om ze tegen te houden. Voor Kyiv is het dus makkelijker. En dan zijn er de Oekraïense aanvallen op het Russische militair industriële complex – als je ze op de grond al uitschakelt hoef je ze niet uit de lucht te schieten. Dat is geweldig. Maar Rusland zal zich aanpassen. Het is een eindeloos proces.”
„Positief en negatief. Negatief: corruptieverhalen beïnvloeden steun en corruptiebestrijding zorgt voor het aanscherpen van controle, bureaucratie en daarmee vertraging. Het is nodig, want er zijn nu eenmaal corruptiezaken. Daar kan ik niets tegenin brengen. Positief is dat er geen corruptiezaken aan ons kleven, dus werken Europese overheden nu liever met ons.”
„Ik denk niet dat er Oekraïners zijn die vechten voor Zelensky. Oekraïne voert oorlog voor zijn onafhankelijkheid en territoriale integriteit. Niet gerelateerd aan een specifieke achternaam of een specifiek moment. Iedere nieuwe verkiezingen komt er een nieuwe achternaam – niet zoals in Rusland of Wit-Rusland. Als je vraagt of de samenleving ongelukkig is met dit soort verhalen: overduidelijk, ja. Maar de wil om zich te verdedigen en de steun voor de regering zijn twee verschillende concepten.”
„Het is heel moeilijk om de toekomst te voorspellen. Maar laat me zeggen: we zitten nu in de beste positie sinds 2022. We hebben een heel erg lastige winter overleefd, en het Russische winteroffensief gestopt. Dit geeft ons een echte kans de oorlog te winnen. Als we in de herfst verdere Russische opmars stoppen, geloof ik dat we weer kunnen praten over onze grenzen in 1991. Elke maand komen we daar dichterbij – en Rusland niet vooruit.”
„Dat is althans als de Europese steun doorgaat, want Europa betaalt hiervoor. En als er geen nieuw coronavirus is, of andere wereldschokken of nieuwe grote oorlogen, bijvoorbeeld in Taiwan. De effectiviteit van de langeafstandsaanvallen, van de middellangeafstandsaanvallen en de frontlinies, de hervormingen in de regering en het leger, daarover zou ik zeggen dat wij effectiever zijn dan Rusland op dit moment.”
„Laten we de oorlog winnen en dan daaraan werken. Laten we de olifant stukje voor stukje opeten. Nu moeten we overleven, daarna komen de kwesties wederopbouw, rehabilitatie, onderwijs, cultuur, ontmijning.”