De Ethiopische premier Abiy Ahmed organiseert maandag verkiezingen, waarvan de uitslag van tevoren vaststaat. Is dat een laatste zetje voor een nieuw conflict of een opmaat naar een nog autoritairder bestuur? ‘Abiy wil vasthouden aan zijn macht, tegen iedere prijs.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
50 miljoen geregistreerde kiezers in Ethiopië kunnen maandag naar de stembus voor een rituele dans. Wat ze aankruisen, doet er niet toe. De partij van zittend premier Abiy Ahmed, die sinds 2018 aan de macht is, gaat zeker winnen. Analisten beschouwen de verkiezingen in Ethiopië al jaren unaniem als ondemocratisch.
Toch is dat geen garantie dat alles bij het oude blijft in Afrika’s op één na dichtstbevolkte land. De georkestreerde verkiezingen luiden vermoedelijk een explosieve tijd in, waarschuwt Redie Bereketeab, universitair docent aan het Nordisch Afrika Instituut in Uppsala, gespecialiseerd in de Hoorn van Afrika. ‘Ethiopië bevindt zich op een kruispunt’, zegt hij. ‘Als Abiy niet oppast, valt het land uiteen zoals Joegoslavië ooit deed.’
Vooropgesteld: het is al jaren onrustig in Ethiopië. Heel even, enkele maanden in 2018, leken de inwoners van Ethiopië erop vooruit te gaan. De TPLF, een partij uit de noordelijke staat Tigray, die jarenlang de macht had in het etnisch diverse land, werd na protesten afgezet. De politieke elite wees Abiy Ahmed aan als nieuwe premier. Hij predikte ‘nationale eenheid’ en een einde aan de dictatuur. En hij beëindigde het decennia oude grensconflict met Eritrea, waarvoor hij de Nobelprijs voor de Vrede kreeg.
Maar de beloofde nationale eenheid lijkt inmiddels verder weg dan ooit. Het grootste twistpunt: Abiy wil breken met Ethiopië’s politieke systeem van etnisch federalisme, waarbij iedere etnische groep zelfbeschikking heeft binnen de eigen deelstaat. Geleidelijk trekt hij meer macht (en vooral: geld) naar de hoofdstad Addis Abeba toe.
Het leidde tot keiharde confrontaties tussen de federale overheid en lokale groeperingen, die hun recht op zelfbeschikking willen behouden. In de regio Tigray woedde tussen 2020 en 2022 een van de bruutste conflicten in de recente geschiedenis, met naar schatting 600 duizend doden, 2 miljoen ontheemden en talloze mensenrechtenschendingen als gevolg. Ook de regio’s Amhara en Oromia worden al jaren gedomineerd door geweld.
Abiy omarmde kortom de autoritaire stijl waarmee hij zei te willen breken. Onder zijn leiding voert de federale overheid droneaanvallen uit op huizen en gezondheidsinstellingen in Amhara en Oromia, terwijl het een enorme troepenmacht aan de grens met Tigray opbouwt. Volgens de Verenigde Naties gaan 7 miljoen kinderen in Ethiopië vanwege het geweld of natuurrampen niet naar school. 21 miljoen Ethiopiërs hadden in 2024 voedselhulp of onderdak nodig.
Het onttrekt zich grotendeels aan het zicht van de rest van de wereld. Ethiopië bungelt immers op plaats 148 van 180 op de Wereld Persvrijheid Index. Door de bezuiniging op ontwikkelingshulp zijn er minder buitenlandse ogen en oren op de grond.
Omdat Abiy over delen van Tigray, Amhara en Oromia de controle kwijt is, wordt maandag niet overal in Ethiopië gestemd. Voor de verkiezingsuitslag maakt dat geen verschil. Wel kan het aanleiding geven voor een verdieping van de bestaande conflicten, zegt Redie Bereketeab van het Nordisch Afrika Instituut. ‘Het geeft partijen reden om te zeggen: ‘Zie je wel, deze overheid vertegenwoordigt ons niet.’’
De ervaring uit het verleden stemt Bereketeab bovendien niet gerust. Toen Abiy in 2021 zijn eerste verkiezingswinst in scène zette, was dat het startschot voor de bloedige oorlog in Tigray. Ook nu zijn er hoogoplopende spanningen tussen die noordelijke provincie en de federale regering. De premier lijkt niet terug te deinzen voor een hervatting van de strijd in Tigray, ook al komt dat neer op een derde binnenlandse oorlog en opnieuw miljoenen ontheemden. Bereketeab: ‘Abiy wil vasthouden aan zijn macht, tegen iedere prijs.’
De Britse Ethiopië-expert Sarah Vaughan houdt rekening met een ander zorgwekkend scenario. Abiy wil het federale systeem veranderen in een presidentieel systeem, waarbij hij formeel alle macht krijgt. Volgens de grondwet heeft hij daarvoor instemming nodig van alle staten. Het is uitgesloten dat hij die krijgt. ‘Maar Abiy zal na deze verkiezingen proberen te claimen dat hij voldoende mandaat van de kiezers heeft gekregen, om het alsnog voor elkaar te krijgen’, zegt Vaughan. Ook dat vooruitzicht maakt deze verkiezingstijd explosief.
Het verontrustende aan de conflicten in Ethiopië is ook dat ze makkelijk kunnen overslaan naar de andere landen in de regio, die zelf soms al in oorlog zijn. Ethiopië bemoeit zich al met de oorlog in Soedan door strijders van de RSF, een van de strijdende partijen, te ondersteunen. ‘Het is een kwestie van tijd voordat Soedanese actoren ook bij de strijd in Ethiopië betrokken zijn’, zegt Vaughan. ‘Ook vluchtelingen laten zich niet tegenhouden door grenzen.’
Ondanks de mensenrechtenschendingen waarvoor Abiy verantwoordelijk is en de risico’s op escalatie, hervatte de Europese Unie afgelopen maand haar financiële steun aan Ethiopië, die sinds de oorlog in Tigray was stopgezet. Vaughan vindt dat onbegrijpelijk. Juist rondom deze gevoelige verkiezingen moet de EU volgens haar de geldkraan dichthouden om rust in het land af te dwingen. Abiy is bewezen gevoelig voor financiële druk; het dwong hem in 2022 ook tot een staakt-het-vuren in Tigray.
‘De EU lijkt Abiy koste wat het kost als bondgenoot te willen houden, waarschijnlijk om te voorkomen dat China en Rusland hun invloed in de regio vergroten’, zegt Vaughan. ‘Maar als het nog verder uit de hand loopt in Ethiopië, is Europa de eerste die het merkt als mensen op de vlucht slaan. Je zou denken dat de EU-landen dat willen voorkomen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant