De Amerikaanse president Donald Trump misbruikt zijn positie om zichzelf, zijn familie en zijn aanhangers te verrijken, zeggen deskundigen. Ze zien vier manieren van machtsmisbruik. ‘Trumps zakelijke belangen zijn veel omvangrijker dan tijdens zijn eerste termijn.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
De zwaarste vorm van vermeende corruptie betreft een schikking die vorige week is gesloten tussen president Trump en de Internal Revenue Service (IRS), de Amerikaanse belastingdienst. Deze kwestie begon tijdens Trumps eerste termijn, toen hij weigerde inzage te geven in zijn belastingafdrachten. Via een lek bij de belastingdienst wisten Amerikaanse media daar toch de hand op te leggen.
Trump begon een rechtszaak tegen de IRS, een dienst die onder zijn eigen regering valt. Zoiets heeft een Amerikaanse president niet eerder gedaan. Het ministerie van Justitie, dat de IRS in deze zaak vertegenwoordigde, staat onder leiding van Todd Blanche, Trumps voormalige privéadvocaat. In essentie schikte de president dus met zichzelf, stellen critici.
‘Dit is de ernstigste vorm van corruptie die we in de moderne Amerikaanse geschiedenis hebben gezien’, zegt politicoloog William Muck, die leiding geeft aan de politicologiefaculteit van North Central College in Illinois. Volgens Muck en anderen druist dit in tegen de checks-and-balances van het Amerikaanse rechtssysteem. ‘Trump was aan beide kanten een belanghebbende.’
De schikking leidt tot meer kritiek. Een van de afspraken is de oprichting van een fonds voor ‘slachtoffers’ van de regering-Biden. Wie dat volgens Trump zijn? Onder anderen Capitoolbestormers die op 6 januari 2021 probeerden de verkiezing van Joe Biden terug te draaien. Het gaat om zo’n 1.600 mensen, veelal veroordeeld voor zware misdrijven, die vorig jaar al massaal gratie kregen van Trump.
Nu maken zij aanspraak op een pot van omgerekend 1,5 miljard euro. Het geld, zeggen experts, is bedoeld om de aanhangers van Trump te verrijken. Hoewel het geld niet direct bij Trump terechtkomt, kan dat volgens deskundigen via omwegen alsnog gebeuren. Inmiddels zet ook een rechter in Virginia haar vraagtekens bij het fonds: nadat verschillende partijen zaken aanspanden is het tijdelijk geblokkeerd. Op 12 juni volgt een hoorzitting.
Een andere belangrijke uitkomst van de schikking: de belastingdienst mag geen onderzoek meer doen naar gedane belastingaangiften van Trump en diens familieleden.
Wat de experts ook zorgen baart, zijn deals die de regering-Trump sluit met buitenlandse mogendheden. ‘De belangen van de familie Trump lopen dwars door het Midden-Oosten’, zegt Richard Painter, rechtendocent aan de Universiteit van Minnesota. ‘Dat is mogelijk in strijd met de grondwet.’
Volgens de zogenoemde Emoluments Clause, die corruptie moet tegengaan, mogen Amerikaanse overheidsfunctionarissen geen winst behalen uit hun relatie met buitenlandse regeringen. Daar is onder Trump wel sprake van.
Trump en zijn familie sloten het afgelopen jaar miljardendeals in het Midden-Oosten. Zo stak Saoedi-Arabië 2 miljard dollar in een investeringsfonds van Jared Kushner, de schoonzoon van Trump. Ook is er vanuit de Verenigde Arabische Emiraten 500 miljoen dollar geïnvesteerd in de crypto-onderneming van de familie Trump.
‘Mijn zorg is dat precies de corruptie waarvoor de opstellers van onze grondwet vreesden zich nu voltrekt’, zegt Painter. De opstellers, stelt Painter, wilden onder meer voorkomen dat presidenten zich door hun persoonlijke zakelijke belangen zouden laten meeslepen in oorlogen.
‘Iedereen heeft het voortdurend over Israël en de pro-Israëllobby – en dat is ongetwijfeld ook een factor van belang’, zegt Painter. ‘Waar je minder over hoort, zijn de grote sommen geld die de president en zijn familie ontvangen van soennitische Arabische landen die vijandig tegenover Iran staan.’
Ook andere autoritaire leiders kunnen weten dat de Amerikaanse president te porren is voor overeenkomsten die Trump persoonlijk geld opleveren. Trump maakt er geen geheim van dat de regering van Qatar hem een vliegtuig cadeau heeft gedaan.
De vraag die overblijft: als de grondwet deze belangenverstrengeling verbiedt, waarom wordt er dan niets tegen gedaan? Volgens Painter is het probleem dat het Congres het er uit loyaliteit aan de president bij laat zitten. Omdat de Republikeinen een meerderheid hebben in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, kunnen zij Trump zijn gang laten gaan.
Hoeveel geld Trump en zijn familie hebben verdiend aan het presidentschap is niet bekend: hun bankgegevens houden ze voor zichzelf. Maar volgens onderzoek van Amerikaanse media heeft de president sinds het begin van zijn tweede termijn tussen de 1,4 en 4 miljard dollar verdiend aan investeringen in onder meer cryptovaluta, vastgoed en licentiedeals.
‘Omdat er zo weinig openbaar is, hebben we geen inzicht in wie er precies bij de president in de gunst probeert te komen via zijn bedrijven’, zegt Meghan Faulkner, de woordvoerder van de juridische waakhond Citizens for Responsibility and Ethics in Washington. ‘Wat we wel weten, is dat zijn zakelijke belangen op dit moment veel omvangrijker zijn dan tijdens zijn eerste termijn.’
Deskundigen hebben ook bedenkingen bij de aandelenhandel van de president. Daar zijn Amerikaanse politici doorgaans niet vies van, maar de schaal waarop Trump als president actief is op de beurs is ongekend.
Amerikaanse media hebben onthuld dat hij in het eerste kwartaal van dit jaar tussen de 220 miljoen en 750 miljoen dollar heeft verdiend op de aandelenmarkt. Vaak gaat het om aandelen in bedrijven die sterk worden beïnvloed door beslissingen van Trumps regering. Een groep Democraten en Republikeinen werkt aan een wetsvoorstel, de Restore Trust in Congress Act, om aandelenhandel door landelijke politici te verbieden.
‘Ik vrees dat wat we nu weten slechts het topje van de ijsberg is’, zegt politicoloog Muck. ‘Trump gebruikt deze tweede ambtstermijn om zijn eigen zakken te vullen, evenals die van zijn familie en vrienden. Dat is buitengewoon gevaarlijk voor het Amerikaanse politieke systeem.’
Een ander wapen dat Trump veelvuldig inzet, is zijn bevoegdheid om gratie te verlenen. Zijn voorganger Joe Biden verleende gratie aan tachtig mensen, Trump schonk alleen in zijn eerste jaar twee keer zoveel mensen gratie. Het generaal pardon voor de 1.600 Capitoolbestormers komt daar nog bovenop. Trump verleende gratie aan drugscriminelen, fraudeurs en veroordeelde politici. Zijn beweegredenen roepen in veel gevallen vragen op.
Neem Paul Walczak, een zorgondernemer die voor miljoenen aan belasting had ontdoken. Hij kreeg gratie van Trump nadat zijn moeder miljoenen had ingezameld voor Trumps Make America Great Again-beweging. Ook betaalde ze een miljoen dollar voor een diner met Trump.
Een ander voorbeeld is Trevor Milton, een Amerikaanse ondernemer die in 2022 werd veroordeeld voor fraude. Hij stak 1,8 miljoen dollar in Trumps campagne en kreeg gratie. De 660 miljoen dollar die hij moest terugbetalen aan zijn slachtoffers, werd hem kwijtgescholden. En de lijst is nog veel langer.
Ook opmerkelijk is de hoogte van de kwijtscheldingen die hij goedkeurde. Trump schold in totaal zo’n 1,5 miljard dollar kwijt die veroordeelden moesten betalen aan individuen of de overheid.
Volgens politicoloog William Muck breekt Trump niet alleen de geschreven maar ook de ongeschreven regels waaraan zijn voorgangers zich hielden. ‘Eerdere Amerikaanse presidenten hadden waarschijnlijk al die dingen kunnen doen die Trump doet, maar toch deden ze het niet. Omdat het niet hoort’, zegt hij. ‘Voor Trump is het blijkbaar niet belangrijk om het juiste te doen. Hij kent geen schaamte.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant