Nergens ontvangen politici zo veel bedreigingen als op X. Wie zitten er achter deze berichten en waarom versturen ze die? De Volkskrant sprak drie veelplegers. ‘Als ik dit op andere plekken zeg, krijg ik ruzie of word ik racist genoemd.’
Op verkiezingsdag 2025, vroeg in de ochtend, plaatst Yolanda op haar weblog een foto van de maan. ‘Hoe gek de wereld ook is (zeker in deze dagen, compleet gestoord zelfs)’, schrijft ze, ‘de zon en de maan komen telkens voorbij, onverstoorbaar.’
Yolanda is een 63-jarige vrouw uit Drenthe met een bruisend onlineleven. Op een van haar profielfoto’s fietst ze breeduit lachend op een rode e-bike langs een kanaal, met helm op en een fleurige tas in het mandje aan haar stuur. ‘Zodra je bezig bent met bewegen, gebeuren er dingen in je hersenen die gezond zijn’, schrijft ze erbij. ‘Altijd beter dan op de bank zitten.’
Op haar weblog post Yolanda dagelijks berichten, vooral over haar bijzondere voorliefde voor dierentuinen en hun bewoners. Ze houdt stambomen bij van okapi’s, olifanten, tapirs, neushoorns en luiaards in Nederlandse parken, voorzien van namen en foto’s van elk individueel dier. Van haar bezoekjes aan dierenparken brengt ze verslag uit. Onder de berichten op het weblog reageren andere dierentuinfanaten.
Wat Yolanda op 29 oktober niet op haar weblog plaatst, maar wel op haar X-account, is een bericht aan Henri Bontenbal, die ze beschuldigt van ‘onversneden homo- en Jodenhaat’. ‘Prima voorbeeld voor je kinderen ben je’, schrijft ze aan de CDA-lijsttrekker. ‘Zo jammer dat de verkrachter die jouw vader is een overdatum condoom gebruikte en je moeder weigerde te slikken. Hamaspijper.’
Een half jaar later neemt Yolanda haar telefoon op. En hoewel ze niks moet hebben van ‘de mainstreammedia’, begint ze toch te vertellen, bijna een uur lang. Over een leven vol teleurstellingen, over de overheid die haar in de steek liet en over haar uitlatingen op X, waarin ze bijna dagelijks politici uitscheldt, intimideert en bedreigt. ‘Er gaat zo ontiegelijk veel fout in dit land’, zegt ze. ‘En de meest kwetsbare wezens worden daar het slachtoffer van.’
Vorige week publiceerde de Volkskrant een onderzoeksverhaal over de haat die politici op X ontvangen. Van de 80 duizend berichten die zij in één week kregen, waren er 22 duizend kleinerend, intimiderend, beledigend of bedreigend. Tussen de vijf- en zevenduizend berichten waren strafbaar, zevenhonderd vielen in ernstige categorieën: bedreiging, opruiing of haatzaaien.
Sommige afzenders weten dat ‘de autoriteiten’ kunnen meelezen en kiezen hun woorden zo dat vervolging ingewikkeld is. Anderen hebben daar lak aan, zeggen ze; zij gebruiken X als uitlaatklep en menen dat álles is toegestaan, tot doodsbedreigingen aan toe. Bijna altijd opereren ze met anonieme accounts, zelden hoeven ze zich te verantwoorden voor hun uitingen.
Hoewel bedreigingen van politici plaatsvinden op bijna alle platforms, is X zwaar oververtegenwoordigd, blijkt uit cijfers van het Openbaar Ministerie. Van de 2.421 bedreigingen die politici van 2022 tot en met 2025 meldden, hadden zij er 2.254 ontvangen via X. Meestal kwam het niet tot vervolging, ook omdat X vaak niet meewerkt aan verzoeken van opsporingsinstanties.
Wie zitten er achter die haatberichten? Waarom bedreigen en intimideren zij in het openbaar politici? En welke rol speelt X daarin?
De Volkskrant analyseerde tientallen X-accounts van gebruikers die geregeld strafbare uitingen versturen en onderzocht hun gedrag op andere platforms. Het gezelschap is divers: van chronisch zieke ouderen tot uitgesproken rechtsextremisten. Deze veelplegers verstuurden tezamen honderden strafbare berichten in één week tijd op X. De accounts die in het Volkskrant-onderzoek de meeste bedreigende, opruiende of haatzaaiende berichten sturen, steunen bijna allemaal PVV of FvD.
Drie afzenders van strafbare berichten – de Volkskrant fingeerde uit privacyoverwegingen hun namen – komen hier aan het woord. Zij spreken over hun gedrag en frustraties. En hoe die op X worden aangewakkerd.
‘Mijn vrouw en kinderen weten niet eens dat ik op X zit’, zegt de 70-jarige Jan. ‘Het zou discussie thuis opleveren, daar ben ik van overtuigd.’
Jan, die als expediteur in de Rotterdamse haven werkt om zijn pensioen (‘maar negen tientjes’) aan te vullen, opent tijdens het pauzeren vaak de X-app op zijn telefoon. Zo richt hij zich op verkiezingsdag om vijf voor twee ’s middags tot D66-lijsttrekker Rob Jetten. Jan typt: ‘Laat ik je niet 1 keer ook maar in de buurt van een vliegveld zien homo. Dan gaan we jouw vrijheid voor de eerstkomende 20 jaar volledig inperken. Je snapt het niet WE MOTTEN je niet!’
Als zijn eigen bericht aan hem wordt voorgelezen, zegt Jan: ‘Je zegt dat in een opwelling. Jetten wil die groene agenda doordrukken, maar vliegt zelf de hele wereld over. Ik denk dan: ga lekker op de fiets naar Brussel. Daar komen wat emoties bij vrij. En dan loopt het een beetje uit de hand. Dat had anders gemoeten.’
Jan noemt de minister-president op X geregeld ‘kontenbonker’. Niet omdat hij iets tegen homo’s heeft, zegt hij desgevraagd. ‘Dat absoluut niet. Dat bericht werd ingegeven door het feit dat Jetten er zo mee loopt te koketteren. En ja, dan zeg ik het misschien wat te scherp. Soms moet je spijt hebben van dingen, en dat heb ik ook.’
In andere X-berichten heeft Jan het over ‘uitroeien’ van ‘joods kankertuig’. De Amerikaanse president Trump verdient ‘de kogel’. Als de Volkskrant hem ook die berichten voorleest, lijkt Jan te schrikken. ‘Dat klinkt heel hard, als je het zo zegt. Maar het is mijn persoonlijke mening dat Joden denken dat ze alles mogen.’
X is voor Jan ‘echt een uitlaatklep’, zegt hij. Soms leest hij een nieuwsartikel dat zijn woede opwekt en opent hij X om erop te reageren. Dat zijn X-berichten door iedereen gelezen kunnen worden, daarbij stond hij nauwelijks stil. ‘Je plaatst iets, en als er niemand reageert denk je: hebben ze het überhaupt gezien?’
Nergens anders vindt Jan een plek waar hij zijn emoties zo ongefilterd kan uiten als op X. Hij ziet dat daar niet wordt gemodereerd. Nooit werd een bericht van hem verwijderd. ‘Je krijgt daardoor nooit het idee dat je te ver gaat. Soms lees ik berichten van anderen waarvan ik denk: jongens, dit kan niet. Maar dan betrap ik mezelf erop: ik heb zoiets zelf ook geschreven.’
Jan kan zich voorstellen dat politici zich geïntimideerd kunnen voelen als ze dit soort berichten onder ogen krijgen. ‘Het lijkt me niet dat je daar helemaal koud onder blijft.’ En dat andere gebruikers zijn berichten wellicht zien als aansporing om geweld te plegen, ook dat lijkt Jan aannemelijk. ‘Goeie. Dat zou zomaar kunnen. Ik wil niemand ergens toe aanzetten. Ik moet maar eens goed gaan nadenken over wat ik daar aan het doen ben.’
Een paar uur na het telefoongesprek verwijdert Jan zijn X-account.
Niet elke bedreiger laat zich achterhalen. Een account dat aan de lopende band politici bedreigt, is CKlompvoet6152. Die richt zich ook op familieleden: ‘Ook je vrouw pakken we kenker oplichter’, schrijft het account in de verkiezingsweek aan een kandidaat-Kamerlid. Het bedreigen van VVD’ers heeft diens bijzondere aandacht, met name Vincent Karremans en Ruben Brekelmans. Die mag je ‘legaal executeren’ en die horen ‘in bomen te bungelen’, schrijft de X-gebruiker in verschillende variaties in allerlei berichten. Ook roept het account op tot het delen van adressen van politici.
CKlompvoet6152 wil graag anoniem blijven, blijkt uit de eigen posts. Zo schrijft het account welke telefoon en chip het gebruikt om afluisteren te voorkomen. ‘Niks kado geven aan die smeerlappen.’ Maandenlang blijven de dreigberichten van CKlompvoet6152 online staan. Pas nadat de Volkskrant het account heeft genoemd in het eerdere onderzoeksverhaal, wordt het geschorst.
Andere veelplegers waren wel vindbaar, maar reageerden niet op contactverzoeken. Zoals David, een jonge dertiger uit Groningen. David valt op door de racistische berichten, geweldsoproepen en Jodenhaat op zijn X-account. In een bericht aan Mirjam Bikker (ChristenUnie) ontkent David op 24 oktober de Holocaust: ‘Hitler streed tegen de joden die meer mensen vermoord hebben dan in de hele verzonnen hol****** bij elkaar.’
Andere politici worden in de verkiezingsweek door hem doodgewenst. Zoals Habtamu de Hoop, kandidaat voor GroenLinks-PvdA, door David bestempeld als ‘omvolker’, doelend op de extreemrechtse omvolkingstheorie die stelt dat een (Joodse) elite de oorspronkelijke witte bevolking wil ‘vervangen’. ‘In 99,99% van de geschiedenis hadden Vriezen (sic) je daarvoor opgehangen of onthoofd en dat is een feit’, schrijft David aan het Friese Kamerlid.
Henri Bontenbal krijgt te horen dat hij vanwege het asielbeleid verantwoordelijk is voor ‘westerse vrouwen verkrachting’, een beschuldiging die deze week in het parlement min of meer werd herhaald door FvD-leider Lidewij de Vos. ‘Het beleid van de heer Bontenbal en de coalitie leidt tot dit soort geweld’, zei ze in de plenaire zaal. David schrijft aan de CDA-leider: ‘Jij wilt hier meer van, gedaan door agressieve uitheemse indringers.’
Drie keer schrijft David in de verkiezingsweek aan Bontenbal dat die in 99,99 procent van de geschiedenis zou zijn opgehangen of onthoofd.
David reserveert zijn extremisme niet voor X. Zo heeft hij een YouTube-account, twee TikTok-profielen, een pagina op Rumble waar hij video’s publiceert en een eigen website, vol antisemitische complottheorieën. Sinds augustus 2025 plaatste hij achttienduizend berichten op X.
En ook offline is David met politiek bezig. Zo werd hij in 2024 gefotografeerd op een FvD-congres. Een jaar later was hij met twee kopstukken van het extreemrechtse White Lives Matter bij een ‘alternatieve’ herdenking voor witte (niet-Joodse) slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. David legde toen een krans op de Dam. Op dezelfde herdenking in mei dit jaar werd hij gefilmd terwijl hij foto’s omhooghield van vervolgde Holocaustontkenners.
David is een van de zeldzame verzenders van strafbare X-berichten die zegt consequenties te hebben ondervonden. Hij beweert dat zijn X-account tot zeven keer toe is verwijderd, alle keren na de overname van Twitter door Elon Musk in 2022. In een video omschrijft hij zichzelf als ‘de meest gecancelde man van Nederland’. Behalve zijn X-accounts werden ook drie websites, een YouTube-kanaal en een LinkedIn-account verwijderd, aldus David.
Op X keerde David telkens terug. Onder een andere gebruikersnaam, maar zonder zijn toon te matigen. De schorsingen van zijn accounts draagt hij als trofeeën. Op zijn website schrijft David dat ondanks alles de ‘censuur’ op X aanzienlijk minder is geworden na 2022. Hij mag weer groeien als ‘opiniemaker’. Zijn huidige account heeft ruim vierhonderd volgers. ‘Ik houd niet op.’
Na twintig minuten aan de telefoon wordt duidelijk waar de moslimhaat van Marco is begonnen: Kanaleneiland, Utrecht, eind jaren negentig. ‘Dat heeft me gevormd. Daarna ben ik veel rechtser geworden.’
Op X post Marco sinds oktober 2024 gemiddeld meer dan honderd berichten per dag. Vooral over moslims. In talloze berichten worden ze ‘ongedierte’ genoemd, dat ‘uitgezet’ of ‘gedeporteerd’ moet worden. Gesluierde vrouwen bestempelt hij als ‘volgevreten islamitische pinguïns’.
‘Ik denk toch dat het zinvol wordt om een burgeroorlog te starten’, luidt een ander bericht. De op handen zijnde burgeroorlog – tegen moslims – keert in de posts vele malen terug. Marco heeft er ‘zin in’ en ‘staat klaar’.
De gebruikersnaam en woonplaats leiden naar profielen op Instagram, YouTube en Facebook. Daar zien we een fanatieke vinylverzamelaar uit het midden van het land, die houdt van whisky, barbecueën en Afrikaans houtsnijwerk.
‘Er zijn dingen die zich voordoen waardoor het hier onleefbaar wordt’, zegt Marco aan de telefoon. ‘Ik ben opgegroeid in de jaren tachtig en heb de maatschappij zien veranderen. Dat zie je op straat, maar ik ga daar niet op in. Anders ben ik straks aan het discrimineren. Jullie van de Volkskrant zitten in het linkse hoekje.’
X is voor Marco de belangrijkste nieuwsbron omdat het ‘de waarheid’ weergeeft, zegt hij. Zelf vindt hij dat hij het platform ‘niet zo veel gebruikt’, ondanks de honderd berichten per dag. ‘Ik check af en toe. Ik maak me zorgen over de toekomst, over de islam vooral, de criminaliteit. Wat ik lees op X bevestigt mijn idee dat het helemaal de verkeerde kant opgaat. Ik word er boos van, het geeft me veel somberheid.’
Geconfronteerd met de berichten waarin hij moslims ongedierte noemt, zegt Marco: ‘Ik vind dat ik het netjes houd. Ik vind ongedierte nog genuanceerd.’
Op zijn andere socialemediaprofielen, zoals op Instagram, doet hij dergelijke uitlatingen niet. ‘Ik wil dat account niet kwijtraken. Als ik dat soort dingen op andere plekken zeg, in het openbaar, krijg ik ruzie of word ik racist genoemd.’ Op X moet alles gezegd kunnen worden, vindt hij. ‘Behalve doodsbedreigingen.’
Op andere momenten in het gesprek lijkt er iets te gaan schuiven. ‘Misschien zou ik moeten minderen met X’, zegt hij. ‘En misschien is ongedierte te drastisch, maar het komt bij mij vanuit emotie. Op X zie ik zoveel filmpjes van plofkraken, ouderen die opgelicht worden, allerlei criminele dingetjes. Dat frustreert mij. Maar misschien dat ik mijn account maar opzeg, of zo. Het moet maar. Je mag blijkbaar niks zeggen.’
Eigen negatieve ervaringen spelen in zijn frustraties een rol, zegt Marco desgevraagd. Na twintig minuten vertelt Marco dat hij helemaal niet zo heet. Ze is een transgender vrouw en heet Nadine. ‘In 1998 ging ik in transitie. In die veranderingsfase kleedde ik me als vrouw, maar ik had nog baardschaduw. Ik werkte op Kanaleneiland in Utrecht en moest vaak met de bus en de sneltram. Toen hebben jongeren me uitgescholden, op me gespuugd. In zo’n hormoonperiode ben je emotioneel. Je durft niks terug te doen, want het gebeurt in groepsverband. Dat heeft tot frustratie over moslims geleid, bij mij.’
Die ervaringen hebben Nadine gevormd, zegt ze. Haar aversie tegen moslims is zo diep gaan zitten, dat ze alleen op partijen zou stemmen die zich tegen de islam keren. Ook als die partijen zich negatief uitlaten over transgenderrechten. ‘Als je mij vraagt welke partijen zich inzetten voor transgenders, dan zijn dat linkse partijen. Maar daar zou ik nooit op kunnen stemmen, omdat ze begaan zijn met moslims.’
Op de vraag waarom Nadine zich online overal als man presenteert, zegt ze: ‘Ik kan me online niet als transgender vrouw laten zien. Dan kan ik de wind van voren verwachten.’
Nadine blijft in de weken na het interview in dezelfde frequentie posten op X.
‘Ik kan alleen dieren vertrouwen’, concludeert Yolanda aan de telefoon. ‘Ik ben gefocust op dierentuinen, want daar kan ik mijn hart ophalen. Daar kom ik tot rust.’
In mei 2022 haalde Yolanda landelijke media nadat Dierenpark Amersfoort had medegedeeld te stoppen met de webcam in het olifantenverblijf. De olifanten voelden ‘als familie’, vertelde ze in interviews, en in de chatbox raakte ze bevriend met andere kijkers. Door lichamelijke klachten was ze veel thuis. De olifanten sleepten haar door de dag.
Een petitie die ze startte werd honderden keren ondertekend, maar het dierenpark ging niet overstag en verplaatste de webcam, volgens plan, naar het tijgerverblijf. Mensen zoals zij, die ‘hun leven kleur gaven omdat ze aan de olifantenfamilie van Amersfoort verknocht waren’, kregen ‘een mes in de rug’, schreef Yolanda op de laatste uitzenddag op haar blog.
In gesprek met de Volkskrant heeft Yolanda het over ‘een leven vol verraad’, begonnen bij haar moeder. Ze vertelt over traumatiserende gebeurtenissen, zowel in haar eigen leven als in dat van haar kinderen. De woede over het onrecht dat haar in haar ogen is aangedaan, richt zich op de politiek. ‘Als je chronisch ziek bent, moet je elke maand je geld omkeren om te bepalen of je een boterham gaat eten of een karbonade, maar politici willen salarisverhoging. Natuurlijk maakt dat me boos. Kapitalen worden uitgegeven aan Oekraïne. Jetten vindt dat we zuinig moeten zijn, maar vliegt zelf van hot naar her. Als autochtone Nederlander kun je geen kant op, je wordt met de rug tegen de muur gezet.’
In de verkiezingsweek, maar ook daarna, richt Yolanda zich tegen politici. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema wordt ‘Hamashoer’ genoemd, net als Esmah Lahlah van GroenLinks-PvdA. Partijen als CDA, VVD en D66 willen van Nederland een ‘kinderpornoparadijs’ maken en zijn ‘100 procent pro kopvod-liga’.
Maar geen partij wekt zo veel woede bij Yolanda als Denk. ‘Hef jezelf op, incestueel satansgebroed’, schrijft ze aan Kamerlid Dogukan Ergin. Ook moet hij, net als zijn Denk-collega’s, wat haar betreft ‘kennismaken met bomen en touw’, worden gedeporteerd of ‘uitgeroeid, zoals iedere kakkerlak ook’.
‘Mijn weblog is een uitlaatklep naar de ene kant, X een uitlaatklep naar de andere kant’, zegt Yolanda. ‘Er is veel mis in dit land. Dat leidt tot frustraties, en die zoeken een uitweg. Ik doe dat verbaal. Zonder uitlaatklep keren mijn donkerste gedachten terug. Dat kan ik mijn man niet aandoen.’
Als haar wordt gevraagd of ze echt vindt dat Denk-politici zoals Ergin uitgeroeid moeten worden, twijfelt ze niet: ‘Ja, wat mij betreft wel ja. Hij moet gaan nadenken over zijn eigen uitspraken en over zijn eigen handelen in de politiek. Hij is hier te gast (Ergin is in 1992 geboren in Schiedam, red.), hij hoort hier niet. Nederland is geen moslimland.’
Dat haar berichten strafbaar zijn, maakt haar niet uit. ‘Het strafrecht vind ik een farce.’ Zelf zou ze het niet doen, zegt ze, overgaan tot het plegen van geweld tegen politici. ‘Natuurlijk niet. Zo asociaal zit ik niet in elkaar. Ik heb nooit iemand gemept of ondersteboven gereden met de auto. Ik heb mijn emoties en wraakgevoelens, maar ik heb genoeg verstand om dat bij mezelf in te dammen. Dus nee, ik zou het zelf niet doen.’
En als iemand anders het wel doet? ‘Nou’, zegt ze, ‘dan lig ik daar zeker niet wakker van.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant