Het Verenigd Koninkrijk en België zijn in de ban van twee grote verkrachtingszaken waarbij veroordeelde tieners niet de cel in hoeven. Dat leidde tot grote ophef, ook op ons reactieplatform NUjij. Maar simpelweg harder straffen is niet de oplossing, zeggen experts.
Drie Britse tieners werden deze week veroordeeld voor de verkrachting van twee meisjes van veertien en vijftien jaar. In België maakten negen jongens van tussen de elf en zestien jaar zich schuldig aan herhaaldelijke groepsverkrachting van een veertienjarig meisje.
In beide zaken besloot de rechter tot maatregelen die het gedrag van de daders moet verbeteren. De Britse tieners moesten verder alleen 26 pond (ongeveer 30 euro) aan rechtbankkosten betalen. Dat is minder dan een parkeerboete, merkte een Britse belangenorganisatie cynisch op.
Toch is het besluit om in dit soort zaken geen celstraf op te leggen goed uit te leggen, zeggen deskundigen tegen NU.nl. "Een celstraf is voor jongeren een soort vooropleiding voor verdere criminaliteit", zegt kinderrechter en wetenschappelijk onderzoeker Bart Tromp. "De onderliggende problematiek wordt niet verholpen."
Zeker bij jongeren is het daarom belangrijk dat ze op maat worden gestraft en leren van hun fouten. "Je ziet steeds vaker dat jongeren in het strafrecht niet als daders, maar als kinderen worden gezien", zegt antropoloog Paul Mutsaers. "Ze hebben baat bij een pedagogische straf."
"Jongeren zijn anders dan volwassenen", valt Tromp hem bij. "Hun hersenen zijn nog niet volgroeid en ze overzien de gevolgen van hun daden minder goed."
Bij de Britse en Belgische verkrachtingszaken krijgen de jongeren allemaal hulp op maat. Ze staan onder streng toezicht en worden intensief begeleid door deskundigen om hun gedrag aan te passen. Vaak gaan zulke maatregelen gepaard met vrijheidsbeperking.
Bij seksuele misdrijven spelen nu heel andere factoren dan vroeger. "Hoe jongeren met seksualiteit omgaan is door sociale media en de beschikbaarheid van porno enorm veranderd", zegt Tromp. "Daardoor kan het zijn dat jongeren van nu dingen als normaal beschouwen die dat eigenlijk niet zijn." Dat vraagt om hulp, vindt hij.
Maar straffen hebben meerdere functies. Naast preventie - voorkomen dat daders nog een keer de fout ingaan - moeten ze ook genoegdoening geven aan het slachtoffer. Het Belgische meisje verklaarde dat ze door een "hel" was gegaan en het trauma van de groepsverkrachting altijd met zich zal meedragen.
Het nu zestienjarige Britse slachtoffer noemde het vonnis "een steen recht in het gezicht". De ophef over de zaken is volgens Tromp niet onbelangrijk. "Je kunt je voorstellen dat het voor veel mensen onverteerbaar is als bij heel ernstige delicten een straf wordt opgelegd die gevoelsmatig niet past", zegt hij. "Bovendien is het belangrijk dat een samenleving zich nog wel kan herkennen in wat er gebeurt in een rechtszaal."
Mutsaers waarschuwt wel voor "morele paniek uit de onderbuik". "Dit soort rechtszaken is al ontzettend complex en dan is er ook nog enorme druk van buitenaf", zegt hij. "Steeds vaker bemoeit ook de politiek zich ermee." Zo noemde de Britse premier Keir Starmer de uitspraak van de rechter deze week "vreselijk".
Ook Tromp vindt niet dat rechters moeten buigen voor de druk. "Als er ophef is, is dat een signaal vanuit de samenleving hoe een uitspraak valt. In dat soort gevallen kan het helpen om meer toelichting te geven en uit te leggen hoe rechters tot een uitspraak komen."
Eén ding staat volgens Tromp en Mutsaers buiten kijf: hard straffen op basis van onderbuikgevoelens werkt averechts. "Je hoeft alleen maar naar Amerika te kijken om te zien dat afschrikking door hard straffen in de praktijk niet werkt", zegt Mutsaers. "Als dat waar zou zijn, zouden daar geen moorden meer worden gepleegd", valt Tromp hem bij.
Scandinavische landen straffen vaak minder hard en meer op maat. Ze staan juist bekend om hun lage recidivecijfers, zegt Mutsaers. "Afschrikking functioneert als een soort ondergrens, om aan te geven: je komt niet overal mee weg. Maar het moet niet leidend worden in het strafrecht."
De Britse en Belgische verkrachtingszaken leidden juist tot ophef omdat er te zacht zou zijn gestraft. Of dat een aanmoedigende werking heeft ("Je komt er toch wel mee weg"), weet Tromp niet. "Het is een goede vraag: welk signaal geef je met zo'n straf af voor een samenleving die op het gebied van jongeren en seksualiteit al zwaar onder druk staat?"
De realiteit is dat er enorm veel belangen meewegen in ernstige zaken als die in het VK en België. De daders hebben een belang bij passende hulp en een slachtoffer heeft baat bij genoegdoening. De samenleving wil dat misdaden worden bestraft, maar ook dat de kans op herhaling wordt beperkt.
Rechters staan voor de ingewikkelde taak om die belangen tegen elkaar af te wegen. "Behalve rechters en betrokkenen bij het proces weet niemand wat er precies is gebeurd", zegt Tromp. "Maar als een zaak tot zoveel ophef leidt, kun je in ieder geval vaststellen dat een uitspraak onvoldoende is gemotiveerd om onrust in de samenleving te voorkomen."
Source: Nu.nl algemeen