Clairy Polak overleed na een jarenlang ziekbed waar zelfs haar beste vrienden geen weet van hadden. ‘De vrouw die altijd de waarheid onderzocht, liep haar laatste jaren zelf rond met een groot geheim’, zegt journalist Coen Verbraak, die een documentaire over haar maakte.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Polak, oud-presentator van onder meer Nova, Buitenhof en Het Filosofisch Kwintet, was ‘een van de grootste interviewers van Nederland’, zegt collega-interviewer Coen Verbraak. ‘Ze hoort zonder meer thuis in het rijtje met Ischa Meijer en Bibeb.’
Nooit liet Polak zich volgens Verbraak met een kluitje in het riet sturen. ‘Ze beschikte over een goede bullshitradar en benaderde iedere CNV-woordvoerder alsof die een staatsgeheim verborgen hield.’ Tegenwoordig zie je ‘best veel jaknikkers’ in de journalistiek, zegt Verbraak. ‘Wat is er na haar dood toch een gat gevallen.’
Verbraak, die Polak kende als collega, was ‘echt geschokt’ toen in september 2023 naar buiten kwam dat ze na een jarenlang ziekbed was overleden. Hij was niet de enige.
Dat is te zien in Clairy Polak: autonoom tot aan het einde, de documentaire die Verbraak over haar maakte en die zaterdag, Polaks 70ste geboortedag, op NPO 2 te zien is. Daaruit blijkt dat niemand, zelfs haar beste vrienden niet, wist dat Polak al vijf jaar aan borstkanker leed. Ook was niemand op de hoogte van haar plan om met zelfdodingspoeder X een einde aan haar leven te maken.
Verbraak, die eerder films maakte over onder meer Van Kooten en De Bie, Joost Zwagerman, Martin Bril, Harry Mulisch en Sonja Barend, wilde de documentaire maken omdat hij vragen had. ‘Wat zitten daar voor beslissingen achter? Hoe eenzaam moet je zijn om te willen sterven terwijl er niemand aan je bed zit?’
Hij sprak onder meer collega’s als Jeroen Pauw en Pieter Jan Hagens en vrienden zoals filosoof Daan Roovers. ‘Ik zou altijd gezegd hebben: het was de eerlijkste vrouw, de meest oprechte vrouw’, zegt goede vriend Bo van der Meulen in de documentaire. ‘Ik kan dat ‘eerlijkste’ niet meer zeggen. Want ze heeft ons allemaal voor de gek gehouden. Ze heeft ons allemaal voorgelogen.’
De op haar privacy gestelde Polak had waarschijnlijk niet gewild dat deze documentaire zou worden gemaakt, erkent Verbraak. ‘Ik heb me daar ongemakkelijk over gevoeld. Aan de andere kant heeft ze Voorbij, voorbij geschreven, een roman die overduidelijk op haar eigen leven was gebaseerd en waarin ze dus ook een en ander over haar privéleven aan de buitenwereld heeft laten zien. Bovendien was Clairy journalist genoeg om dit ook helemaal uit te willen pluizen als het over iemand anders was gegaan.’
Veel van Polaks vrienden werkten mee. Van de executeur, oud-journalist en goede vriend Ton van Brussel, kreeg Verbraak de beschikking over onder meer babyfoto’s.
‘Er was één vriendin die niet wilde dat de documentaire over haar ziekte en haar dood ging’, zegt Verbraak. ‘Dat respecteer ik, maar dat zijn wel essentiële onderdelen van het verhaal. Zij trok zich uiteindelijk terug.’
Voor haar vriendengroep kon Polak haar leed niet geheel verborgen houden. ‘Een vriendin die haar moeilijk zag lopen, heeft op een gegeven moment gezegd dat het zo niet langer kon. Morgen gaan we naar de dokter, zei ze, desnoods neem ik je onder mijn arm mee. Dat is goed, schreef Clairy terug, maar diezelfde dag stuurde ze dat het alweer veel beter ging, dat het toch niet hoefde.’
Diezelfde dag stuurde Polak nóg een mail. Verbraak: ‘Zo’n mail die met vertraging wordt bezorgd, ze had zich er helemaal in verdiept hoe dat moest.’ In de mail schreef Polak dat ze niet de waarheid had gesproken en vroeg ze de vriendin naar haar huis te komen. Kom niet alleen, schreef ze erbij, met de mededeling dat ze niet gereanimeerd wilde worden.
De vriendin vond Polak alleen op bed, haar kat Chico had ze buitengesloten om te voorkomen dat die ook middel X zou binnenkrijgen.
Op tafel lagen brieven die Polak voor haar omgeving had geschreven, waarin ze uitlegde waarom ze tot deze stap was overgegaan. ‘Het leven had voor haar alle kleur verloren na de dood van haar man Nico’, zegt Verbraak. ‘Daarnaast vond ze dat de wereld de laatste jaren erg onaangenaam was geworden. Ten slotte schreef ze dat ze ernstig ziek was.’
Waarom ze daarover heeft gezwegen? Verbraak: ‘Misschien nam ze haar moeder als voorbeeld. Toen bij haar borstkanker werd vastgesteld, adviseerde de oncoloog haar dat niet aan anderen te vertellen, ‘want vanaf dat moment gaan ze u als patiënt behandelen’. Daarnaast denkt Verbraak dat ze wilde voorkomen dat vrienden toch op haar in gingen praten om wel voor een behandeling te kiezen. ‘Ze was een autonome vrouw die zich door niemand de wet liet voorschrijven.’
Overal in haar huis troffen Polaks vrienden strips paracetamol aan. ‘Wat anderen nemen tegen kiespijn, nam zij voor haar borstkanker’, zegt Verbraak. ‘Dat is natuurlijk hartverscheurend.’
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.
Clairy Polak: autonoom tot aan het einde is zaterdag 30 mei op 20.30 uur bij Human te zien op NPO 2.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant