is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant.
De coronaverhoren zijn begonnen en daarmee hebben een miljoenmiljard virologen in ruste weer het toetsenbord opgepakt om hun frustraties, verzinsels, verdachtmakingen, bedreigingen, desinformatie, complottheorettes, geweldsfantasieën en bij elkaar gegoogeld eigen onderzoek rond te pompen. Op marginale blogjes, op het haatplatform waar niemand van af wil, in media die eerbiedig alles neerpennen of uitzenden wat zich als ‘echte zorgen van gewone mensen’ vermomt, en in de reactiepanelen van Telegraaf.nl.
In dit anti-intellectuele land gaat zulks door voor ‘maatschappelijk debat’, maar Marion Koopmans wees er vrijdag nog eens op wat er kan gebeuren wanneer legitieme kritiek en vrolijke betweterij de grens oversteken naar kwaadwillige desinformatie. Dat is verrassend veel gebeurd tijdens de covidpandemie, toen ook doorgaans verstandige mensen een aluminiumhoedje op zetten, ‘de hele regering’ tot pedofiel en/of reptiel verklaarden en zeker wisten dat er verschrikkelijke dingen in de vaccinaties zaten: afluisterapparatuur, halalpoeder, onderdrukkingsmiddel en iets dat ons tot schaap zou maken.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Koopmans, topviroloog en niet gek te krijgen, was vrijdag de eerste die verhoord werd door de parlementaire enquêtecommissie corona. Ze vertelde openhartig over bedreigingen, die ze ‘afgrijselijk’ noemde en die tot gevolg hebben gehad dat zij en haar gezin zich lange tijd niet vrij hebben kunnen bewegen. Over onlinehaat en lompheid die ze ‘grenzeloos’ noemde.
Ze benadrukte het gruwelijke seksisme waarmee een en ander gepaard gaat – de tijd dat vrouwen dachten dat ze er wijs aan deden niet hardop te spreken over de verkrachtingsfantasieën in hun digitale postbussen liggen gelukkig achter ons. Ze is nog altijd ‘verbaasd en verbijsterd’ over de schaal en de intensiteit waarmee mensen zich online laten beïnvloeden door actoren met een onduidelijk belang.
De gevolgen zijn immens, denkt Koopmans. We raken de feiten kwijt, we raken de eerlijk gedeelde twijfel kwijt, we raken welwillendheid en nuance kwijt, we raken elkaar kwijt en we raken daarmee de mogelijkheid kwijt de volgende uitbraak te bestrijden. Dan wordt het heel erg moeilijk om de mensen – ook de normale – in de volgende pandemie veilig te houden.
De Wereldgezondheidsorganisatie ziet het opzettelijk verspreiden van kwaadaardige desinformatie over ziekte en gezondheid inmiddels als een dreiging. Als de uitkomst van de parlementaire enquête is dat er een immense opdracht ligt voor politiek, bestuur, onlineplatformen, media – nationaal, Europees en internationaal – om de verspreiding van kwaadaardige desinformatie met als doel ondermijning van de samenleving te lijf te gaan, is de enquête al geslaagd.
Koopmans spreekt niet van ‘een eventuele volgende’ pandemie maar van ‘de’ volgende. Dat is haar kernboodschap: er komt op een dag wéér een epidemie, en wéér een; ze is nu druk met ebola.
Ook hier ligt een opdracht om niet pas een brandweerwagen bij Sywert te bestellen als de volgende brand woedt, maar om hem nu al te hebben, rijklaar. Dat is ingewikkelder dan je zou denken: omdat politici weinig zo moeilijk vinden als de toekomst, is het budget voor pandemische paraatheid geplunderd en slechts deels weer bijgevuld.
Nederland heeft, zei Koopmans in een veelbetekenende bijzin, een bijzondere verantwoordelijkheid bij ziektes die van dieren op mensen overspringen, ‘vanwege onze enorme veedichtheid en grote klimaatvoetafdruk’. Waarmee we bij de kern van de zaak zijn aanbeland: sommige rampen roepen we over onszelf af, door onze manier van leven.
‘Misselijkmakend. NSB-gedrag’, schreef ondertussen ene MW75 in de reactiepanelen van Telegraaf.nl.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.