Zowel Den Haag als Brussel nam de afgelopen week maatregelen om van het Amerikaanse techinfuus af te komen. Europa laat na jaren eindelijk zijn tanden zien, al zijn niet alle plannen even doortastend of effectief.
is techredacteur.
In één week tijd liet Europa drie keer zijn tanden zien aan de Verenigde Staten en hun technologische dominantie. Zo stak staatssecretaris Willemijn Aerdts van Economische Zaken (D66) een stokje voor de Amerikaanse overname van Solvinity, het bedrijf dat DigiD beheert. Aerdts oordeelde dat met de acquisitie de nationale veiligheid in het gedrang zou komen.
Ook klonk in Den Haag een voorzichtig, maar opvallend geluid na de publicatie van een Volkskrant-onderzoek naar haatzaaiing, bedreiging en opruiing op het sociale mediaplatform X, in handen van techmiljardair Elon Musk. De Voorlichtingsraad, die bestaat uit de directeuren communicatie van alle departementen, adviseerde dat de Rijksoverheid zich grotendeels van X terugtrekt. Hoewel nog niet bekend is welke bewindslieden dit overwegen, is het de eerste keer dat zo’n breed advies is uitgevaardigd.
En dan was er woensdag nog het besluit van de Europese Commissie om Europese satellietbedrijven voorrang te gaan geven bij een toekomstige veiling van radiofrequenties. De Eurocommissaris voor Technologie, Henna Virkkunen, stelde dat Europa op een ‘kruispunt’ staat en door de ‘geopolitieke context’ wordt gedwongen tot een technologische inhaalslag.
Op deze manier treedt digitale autonomie, eens een stoffig onderwerp, steeds concreter op de voorgrond. Dat is logisch, aangezien de zorgen over onze technologische afhankelijkheid van de VS inmiddels steeds minder abstract worden.
Zo deinst president Donald Trump er niet voor terug om digitale sancties als politiek drukmiddel in te zetten: nadat het Internationaal Strafhof in 2024 een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu had uitgevaardigd, zorgde Trump ervoor dat hoofdaanklager Karim Khan werd buitengesloten van zijn Microsoft-systemen.
Prangender dan ooit is daarom de vraag op welke ICT-systemen kan worden teruggevallen, indien Trump besluit om zijn handelsoorlogen kracht bij te zetten door bijvoorbeeld de Rijksoverheid of de Europese Commissie digitale sancties op te leggen. Beide organen maken uitgebreid gebruik van Amerikaanse clouddiensten.
De kreet om digitale soevereiniteit is niet nieuw – zowel academici als activisten proberen het onderwerp al jaren onder de aandacht te brengen. Wel nieuw is de snelheid waarmee Europese overheden concreet beleid optekenen om met name Amerikaanse techbedrijven op afstand te plaatsen.
Ook niet onbelangrijk is de strijdbaarheid die weerklinkt in de plannen. De terugtrekking van X wordt geadviseerd ondanks Trumps eerdere sancties tegen Europese functionarissen, nadat Musks platform een boete kreeg opgelegd wegens schendingen van het Europese recht.
De VS spraken al snel van ‘isolationisme’ en een ‘anti-Amerikaanse houding’ na het besluit over de Europese voorkeursbehandeling bij satellietveilingen. Ook China was verbolgen over de koerswijziging van Europa. Zo maakte een Chinese topdiplomaat bekend dat zijn land ‘met gepaste tegenmaatregelen zou komen’.
‘Dat betekent dat we precies doen wat we moeten doen’, citeerde Politico een anonieme functionaris van de Europese Commissie in reactie op het Chinese dreigement.
En de EU is nog niet klaar: komende week zal naar verwachting de ‘EU Tech Sovereignty Package’ worden gepresenteerd. Een voorlopige versie hiervan, ingezien door de Volkskrant, mikt op grootschalige investeringen in Europese opensourceproducten en diensten in cloudcomputing, AI en chiptechnologie. Er wordt bovendien een concreet doel gesteld voor de ingebruikname van Europese kantoorsoftware: tegen 2030 moeten die minstens dertig miljoen actieve gebruikers hebben.
Ondanks alle stappen blijft de afhankelijkheid van de VS nog altijd immens. Nog steeds zijn de Europese Unie en de overheden van de afzonderlijke lidstaten, zeker ook Nederland, ingebed in systemen van Microsoft, Amazon en Google. Voor mail, tekstverwerking en videoconferencing wordt big tech niet op korte termijn kleiner.
Ook valt bij veel van de maatregelen de kanttekening te plaatsen dat het om papieren plannen gaat: op hoog niveau gemaakt zonder betrokkenheid van partijen die al deze ambities moeten verwezenlijken.
De Europese Commissie maakte recentelijk bijvoorbeeld 180 miljoen euro vrij voor vier Europese bedrijven – waarvan overigens één in samenwerking met Google – om soevereine clouddiensten te ontwikkelen. De effectiviteit van deze investering is echter nog verre van duidelijk: vooralsnog lijken de aangeschafte diensten nog niet in gebruik te zijn genomen door EU-instituten.
En hoe belangrijk de ingreep bij de Solvinity-overname ook mag zijn, het blijft voor critici een voorbeeld van de weinig doortastende visie van de Rijksoverheid. Toen in november duidelijk werd dat DigiD in Amerikaanse handen zou komen, had de regering dit ook als signaal kunnen aangrijpen dat zo’n kritiek systeem überhaupt niet aan de vrije markt zou moeten worden overgelaten.
Het besluit om Europa voorrang te geven bij de bouw en lancering van satellieten pakt de soevereiniteit op een fundamenteler niveau aan. In het plan van woensdag staat expliciet dat bedrijven die diensten gaan verlenen aan overheden, bijvoorbeeld militaire satellietcommunicatie, hun plannen verwerken in het beoogde Europese IRIS2-satellietnetwerk.
Volledige autonomie, waarbij elke regel code en elk schroefje uit Europa komt, is niet haalbaar. En ook niet noodzakelijk om autonoom te worden: handel staat niet per se gelijk aan afhankelijkheid. Het Amerikaanse techinfuus hoeft dan ook niet volledig te worden losgekoppeld.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant