Waar lopen de correspondenten van de Volkskrant tegenaan in hun dagelijkse leven? Vandaag: Noël van Bemmel navigeert dagelijks door een woud van Indonesisch bijgeloof, waarin griezelige geesten hem aanstaren met lege oogkassen.
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
Opmerkelijk, wat je beter kunt laten als je in Indonesië woont. Nooit in een deuropening zitten, nooit je nagels knippen na zonsondergang, niet fluiten in het donker, geen groen dragen op het strand en zeker niet in het midden gaan staan als je een selfie met z’n drieën maakt! Daar zal iedere Indonesiër je vriendelijk doch dringend op wijzen. Om te voorkomen dat de onwetende buitenlander kinderloos blijft of zomaar wordt opgeslokt door een zombiemummie.
Nergens is de bovennatuurlijke wereld om ons heen zo druk bevolkt met griezelige geesten, wraakzuchtige demonen en hongerige monsters als in Indonesië. Waarom gaat er bijvoorbeeld niemand zwemmen op de zuidelijke stranden van Java? Nou, uit angst voor Nyai Roro Kidul natuurlijk. Deze smaragdgroene zeegodin, de koningin van de Indische Oceaan, plukt je zo uit de branding en zet je voor eeuwig aan het werk op de zeebodem als haar slaaf. Draag vooral geen groen, want dat wekt haar toorn.
Hoor je ’s nachts een baby huilen? Dan is de Kuntilanak niet ver, een wraakzuchtige vrouw die graag het bloed van mannen drinkt. Kijk ook meteen uit voor een Pocong, een ondode met lege oogkassen in een wapperende lijkwade, of voor een Sundel Bolong, een prostituee in een witte jurk met open rug – letterlijk open, want je ziet al haar organen.
Had je maar niet, zo leggen de buren geduldig uit, zoveel pisangbomen in de tuin moeten planten of tegen een boom moeten plassen zonder eerst sorry te zeggen of lelijke dingen moeten zeggen in de buurt van de huistempel.
Buitenlanders wordt het vergeven als zij niet alle regels van het bijgeloof paraat hebben. Maar ook Indonesiërs hebben niet alle folklore scherp: er zijn meer dan 1.300 culturen in dit reusachtige land. Door de hele archipel zijn nog restanten van animisme en voorouderverering te vinden. Ze bepaalden het geloofsleven voor de komst van het hindoeïsme (4de eeuw), boeddhisme (7de eeuw), islam (13de eeuw) en christendom (16de eeuw). Krachtige amuletten, beschermende stenen en mystieke dolken verkopen goed online en gaan gewoon mee naar de moskee of kerk.
Antropologen verklaren bijgeloof uit een menselijk verlangen om onzekerheid te verminderen en meer controle te krijgen in onzekere situaties. Zelf vermoed ik dat veel Indonesische geesten gewoon zijn bedacht door bezorgde ouders. Ga niet alleen het bos in, pas op voor hoge golven, geen scherpe gereedschappen gebruiken in het donker, niet de hele familie blokkeren in de enige deuropening.
Zoals sommige Nederlandse ouders vroeger dreigden met roetveegpiet, zo dreigen Indonesische ouders met Hantu Belanda, een bijna lichtgevend spook uit Holland.
Een gevolg van al die enge verhalen die Indonesische kinderen jarenlang te horen krijgen, stellen cultuurwetenschappers, is dat nergens ter wereld horrorfilms zo populair zijn. Zowel in de bioscoop als op Netflix gaan verse graven altijd weer krakend open en zetten geestverschijningen de achtervolging in. Met rampenfilms of Godzilla-achtige monsters hebben Indonesiërs niets. De ongeziene wereld van bloed drinkende geesten, dat is volgens hen pas echt eng (en vertrouwd).
Bijgeloof kan ook troost bieden. Als een buurman veel rijker is, of anderszins succesvoller, verzucht een Indonesiër nogal eens: ‘Pesugihan’. Dat is een Javaanse term die zoiets betekent als: ja, zo kan ik het ook, zwarte magie inzetten, dat is niet eerlijk.
Eén vraag blijft knagen: waarom mag je geen selfie maken met z’n drieën, en waarom blijft de persoon in het midden daarna niet lang meer in leven? Met pre-boeddhistische wijsheid kan dat niks te maken hebben. Maar als Indonesiërs met mij een selfie willen maken, zoek ik voor de zekerheid toch de randen op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant