Een afspraak over het heropenen van de Straat van Hormuz lijkt nabij, maar Iran en de Verenigde Staten zullen moeten blijven onderhandelen over kwesties die voor de oorlog al speelden. Het verschil: de VS staan er nu zwakker voor, Iran sterker.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De Verenigde Staten en Iran lijken op het punt te staan iets te ondertekenen dat soms een ‘akkoord’ wordt genoemd, maar geregeld ook een ‘memorandum van overeenstemming’. Dat laatste klinkt minder verreikend, met reden: er staat veel niet in het document.
Het betreft vooral een afspraak om de Straat van Hormuz te heropenen voor scheepsverkeer. Vervolgens moeten beide partijen gaan onderhandelen over de kwesties die de vijandschap tussen beide landen sinds jaar en dag voeden, in het bijzonder Irans nucleaire programma.
Dat betekent dat wordt teruggekeerd naar de situatie van vlak voor 28 februari, de dag waarop de VS en Israël samen Iran aanvielen. Toen was de Straat van Hormuz immers gewoon open en ook toen werd er onderhandeld. Er is één groot verschil: Amerika staat er nu veel zwakker voor, en Iran sterker.
Gesteld dat beide landen het memorandum inderdaad tekenen, dan gaan de Amerikanen de onderhandelingen in met een bescheiden eisenpakket. Over het Iraanse raketprogramma wordt met geen woord meer gesproken, noch over de steun van Teheran aan Hamas, Hezbollah en de Houthi’s. Die eisen zijn op een zijspoor gerangeerd. Het wisselgeld is op. Regime change is al helemaal niet aan de orde.
Tot 28 februari hadden de Amerikanen een formidabele stok achter de deur: de militaire macht van het sterkste leger ter wereld, aangevuld met het vakmanschap van de Israëlische strijdkrachten. Met donderende retoriek waarschuwde de Amerikaanse president Donald Trump de Iraniërs voor de ‘slechte dingen’ die zouden gebeuren als ze zich niet inschikkelijker zouden tonen.
Die stok oogt inmiddels aanzienlijk minder formidabel. De VS en Israël hebben de Iraniërs niet op de knieën kunnen dwingen. Geen van hun strategische doelen is bereikt. De supermacht heeft niet kunnen winnen van een veel kleinere, maar standvastige tegenstander. Trump heeft een lesje in nederigheid gekregen dat zijn Russische collega Vladimir Poetin bekend zal voorkomen.
Amerika en Israël hebben veel schade aangericht in Iran, zeker aan het militaire vermogen. Maar van de raketten en raketlanceerders is 70 procent nog intact, zo hoorde The New York Times van Amerikaanse veiligheidsdiensten. De voorraad drones kan binnen een half jaar weer op peil zijn.
De VS kunnen aan de onderhandelingstafel nog altijd dreigen de oorlog te hervatten. Dat zal echter minder indruk maken dan voorheen, gezien het povere resultaat van de eerste oorlogsronde. Bovendien hebben ook de VS veel wapentuig verloren. Met name de voorraden afweersystemen en kruisraketten zijn zodanig geslonken dat de VS wapenleveranties aan Taiwan pauzeren, om zelf voldoende munitie te hebben in het Midden-Oosten. De verdediging van Taiwan tegen China wordt daarmee penibel.
Op begrip van Europa, laat staan steun, hoeft Trump zeker niet meer te rekenen. De Golfstaten zullen bij hervatting van de oorlog ontstemder zijn dan vorige keer, toen ze nog niet wisten wat hun zou overkomen.
Inmiddels weten ze dat wel: Iraanse beschietingen en de inzet door de Iraniërs van hun niet langer geheime wapen, het afsluiten van de Straat van Hormuz. Dat is een van de redenen waarom de Iraniërs nu sterker de nucleaire onderhandelingen zullen ingaan dan voor de oorlog: ze hebben de wereldeconomie bij de kladden.
In een webinar somde Ali Vaez, Iranexpert van de International Crisis Group, woensdag nog een reeks redenen op. Een ideologisch bankroet regime is nieuw leven ingeblazen. Avond aan avond worden in Teheran aanhangers gemobiliseerd, met hun vlaggen en leuzen. Een deel van de Iraanse bevolking is het nationalistische kamp in gebombardeerd. De oorlog heeft in Iran een nieuwe generatie leiders aan de macht gebracht: jonger, daadkrachtiger en radicaler.
Tegenstanders van het regime buiten Iran hebben voor menigeen in Iran aan geloofwaardigheid ingeboet. Trump om te beginnen, wiens mooie belofte van ‘hulp is onderweg’ al spoedig plaatsmaakte voor de bewering dat hij een ‘redelijk figuur binnen het regime’ op het oog had om de macht in handen te geven. Maar ook oppositieleiders in de diaspora die de indruk wekten dat het omverwerpen van het regime een fluitje van een cent zou zijn.
Natuurlijk, Iran kan zich in de onderhandelingen niet alles veroorloven. De economie is zijn achilleshiel, net zoals de economische weerslag van de oorlog een probleem is voor de VS. Om de kiezers hoeven zij zich echter geen zorgen te maken, anders dan Trump.
Zijn uitspraak deze week dat ‘de Iraanse leiders niet hoeven te denken dat de tussentijdse verkiezingen in november mij tot een akkoord dwingen’, deed denken aan inspecteur Frank Drebin in de komische film The Naked Gun, die staand voor een inferno aan ontploffingen en gekrijs het publiek maant door te lopen met de bezwering: ‘Er is helemaal niets aan de hand.’
De grote verliezer intussen is de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Twee van zijn belangrijkste eisen, het beëindigen van Irans raketprogramma en de steun aan Hezbollah, Hamas en de Houthi’s, spelen geen rol meer. Trump luistert amper nog naar hem. Volgens persbureau Reuters heeft Netanyahu in privégesprekken toegegeven dat hij ‘op dit moment niet in staat is de president te beïnvloeden’.
‘De oorlog is een strategisch fiasco, een kolossale mislukking’, zei Danny Citrinowicz, Iranexpert van het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies in Tel Aviv, woensdag in het eerdergenoemde webinar. ‘Deze oorlog heeft niets goeds opgeleverd.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant