Hoogleraar virologie Marion Koopmans tijdens de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie over het coronabeleid.
Hoogleraar virologie Marion Koopmans, vooraanstaand lid van het Outbreak Management Team (OMT) dat het kabinet in de coronacrisis adviseerde, vindt niet dat Nederland in de eerste golf van besmettingen veel eerder had moeten ingrijpen met vergaande maatregelen. Koopmans zei vrijdagochtend, tijdens de start van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie, dat het gemakkelijk is om „met de kennis van nu” te stellen dat het kabinet eerder strenge maatregelen had moeten treffen, maar vindt dat ook een „theoretische vraag” achteraf.
In februari 2020 waren de onzekerheden over de aard en verspreiding van het virus nog heel groot, volgens Koopmans. „Ik ben bang dat dat bij een volgende uitbraak hetzelfde zal zijn.” Zij staat nog steeds achter de „stapsgewijze” aanpak van het kabinet destijds, die ook zo door het OMT werd geadviseerd. Ingrijpen vóór carnaval, dat tot een eerste piek in besmettingen leidde, noemde ze „niet realistisch”.
Koopmans, die in de coronatijd een bekende Nederlander werd dankzij haar vele optredens in de media, is een van de 47 getuigen die de komende maanden worden gehoord. De commissie wil de verhoren op 10 september afronden, daarna moet het eindrapport worden geschreven. Publicatie daarvan staat in het eerste kwartaal van 2027 gepland.
Eerdere onderzoeken van bijvoorbeeld de Onderzoeksraad voor Veiligheid lieten zien dat het OMT erg invloedrijk was en dat zeker OMT-voorzitter Jaap van Dissel nauw betrokken was bij kabinetsbesluiten. Maar de rol van het OMT moet niet groter worden gemaakt dan die was, zei Koopmans. „In de beeldvorming was het vaak: ‘het OMT zit te beslissen’. Dat was niet zo. Het OMT adviseerde, het kabinet besliste, ook als veel adviezen werden overgenomen.”
Ze stelde dat OMT-voorzitter Van Dissel de onafhankelijkheid van het OMT steeds „scherp bewaakt heeft”. Wel merkte ze dat het kabinet soms meer politieke vragen aan het OMT stelde, bijvoorbeeld voor welke sectoren of groepen mensen als eerste maatregelen konden worden versoepeld en op grond waarvan. „Dat was echt een politieke keuze, dat gaven wij ook terug. Wij konden wel een advies geven wat vanuit de verspreiding verstandig was.”
Koopmans vertelde dat zij op Oudjaarsavond 2019, twee maanden voor de eerste bekende coronabesmetting in Nederland, voor het eerst van een onbekende luchtweginfectie hoorde. De eerste twee weken leek het virus zich niet makkelijk te verspreiden, maar op 19 januari werd uit een nog niet-gepubliceerd wetenschappelijk artikel duidelijk dat het misschien toch van mens op mens overdraagbaar was. Pas toen in Duitsland een groep mensen corona kreeg, met milde klachten, werd duidelijk dat het virus zich snel kon verspreiden, zei Koopmans. Vergelijkbaar met neusverkoudheid, dus zeer besmettelijk.
Over de oorsprong van het virus zei Koopmans, die met een team van de Wereldgezondheidsorganisatie onderzoek deed in China, dat de meest waarschijnlijke optie is dat het van dieren op mensen is overgesprongen. „Maar zeker weten doen we het niet.” Over de alternatieve theorie dat het virus is ontsnapt uit een lab in China, was ze kritisch. „Dat komt voort uit politieke kringen. Het heeft de wetenschappelijke consensus in twijfel getrokken.”