nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Twee ‘groene’ feestjes viert de Nederlandse luchtvaart deze donderdag. Op Schiphol toont een nieuwe luchtvrachtvervoerder een elektrisch vliegtuig voor spoedvervoer. En in Delfzijl gaat eindelijk de bouw van de eerste biokerosinefabriek van KLM en SkyNRG beginnen. Belangrijke, maar kleine stapjes.
28-5-2026 — Minister Vincent Karremans en vertegenwoordigers uit de luchtvaartsector tijdens de introductie van e-Smart Avia bij JetSupport op Schiphol-Oost in Amsterdam, waar werd gesproken over elektrisch vliegen, batterij-elektrische luchtvaart, regionale emissievrije vluchten en laadinfrastructuur voor e-vliegtuigen in Europa. Fotograaf: Sammy Jo Muller
Drie jaar geleden, zomer 2023, vloog ik met een vliegtuigje ter grootte van een personenauto van Schiphol naar Lelystad. Emissievrij op elektriciteit, niet op kerosine. In een halfuurtje vlogen we naar Lelystad. Verder kon ook niet, op een accu van toen.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Een pr-stuntje van KLM, dat genodigden liet kennismaken met elektrisch vliegen, maar ook een reality-check. ‘Dit is elektrisch vliegen anno 2023’, zetten we boven het artikel.
En nu? Nog steeds is de Pipistrel ’s werelds enige elektrische vliegtuig dat is gecertificeerd. Dat betekent: het is het enige ‘e-vliegtuig’ dat van luchtvaartautoriteiten als EASA (Europa) en FAA (VS) ‘gewoon’ de lucht in mag. Wereldwijd vliegen meer toestellen op stroom, maar dan als test of demonstratie.
Zo verloopt de voortgang van schoner vliegen traag. Toch gebeurt inmiddels wel het nodige op dit gebied. Ook in Nederland. Deze donderdag viert de luchtvaart in Nederland zelfs op twee plaatsen een feestje ter gelegenheid van duurzamere luchtvaart.
Op Schiphol-Oost presenteert het jonge Amsterdamse luchtvrachtbedrijf e-Smart Avia een elektrisch cargo-toestel: de Alia CX300 (zie de foto bovenaan deze tekst). Gebouwd door BETA Technologies (VS). Morgen en overmorgen vliegt het demonstratieroutes van Schiphol naar Den Helder, Lelystad en Rotterdam, en op zaterdag naar Oostende. Minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) heeft beloofd dat hij er donderdag op Schiphol bij is.
E-Smart Avia heeft vijf van die toestellen besteld – en een optie genomen op nog vijftien stuks – en wil eind 2027 beginnen met commerciële vrachtvluchten in Noordwest-Europa. De luchtvrachtonderneming mikt op spoedvervoer van bijvoorbeeld machineonderdelen, medische zaken en belangrijke documenten, vertelde projectmanager Jonas van Stekelenburg vorige week telefonisch.
Dezelfde donderdag, in Delfzijl, beginnen KLM en het Amsterdamse bedrijf SkyNRG met de bouw van hun eerste Nederlandse fabriek voor biokerosine. Dat is duurzamere vliegtuigbrandstof, gemaakt van afval en reststromen. Na jaren vertraging (Covid-19, stikstofcrisis) gaat eindelijk de eerste paal de grond in. Mogelijk geeft het huidige kerosinetekort de ontwikkeling van biokerosine een opkontje.
De fabriek van SkyNRG is symbolisch belangrijk. En ze is tegelijk een illustratie van hoe klein de stappen zijn. Vanaf 2028 gaat de installatie biokerosine produceren uit afvalstromen. Maar die productie is nog maar een fractie van wat alleen KLM al nodig heeft om al zijn vluchten te verduurzamen. De luchtvaart heeft voor volledige verduurzaming duizenden van zulke fabrieken nodig.
Zo probeert de luchtvaart serieus werk te maken van verduurzaming. Beide verhalen illustreren tegelijk hoe moeizaam de overgang naar elektrisch vliegen en vliegen op duurzamere brandstof is.
Voor zover ik kan inschatten, is de Alia CX300 als elektrisch vliegtuig voor commercieel gebruik het verst in zijn ontwikkeling. Maar … het toestel heeft nog geen FAA-typecertificering, laat staan een Europese EASA-goedkeuring. Het vliegt deze week op een speciale ontheffing. BETA verwacht de Amerikaanse certificering eind 2026, begin 2027; Europa komt daarna.
Met mijn beperkte ervaring op het gebied van elektrisch vliegen – met de Pipistrel dus – komt de CX300 me in elk geval indrukwekkend voor: zes zitplaatsen (of 560 kilo vracht), een bereik van 600 kilometer, al honderden vluchten op zijn naam. Ook in Europa. In Noorwegen was het toestel al in gebruik bij vliegbedrijf Bristow, tussen Stavanger en Bergen.
Staat nu een hele vloot schonere vliegtuigen in de rij om op te stijgen? Nou nee. Het veld is kleiner dan het lijkt, en bezaaid met mislukkingen. In deze sector zijn in de VS (Eviation Alice) en in Europa (Lilium) geregeld veelbelovende (en veel gesubsidieerde) bedrijven gestrand. En in Nederland? Maeve Aerospace, dat een hybride-elektrisch toestel voor 75 tot 100 passagiers ontwikkelde en partners had als Delta Air Lines en Japan Airlines, kon geen 20 miljoen euro ophalen voor zijn volgende ontwikkelfase en staat op het punt te worden opgeheven.
Een handjevol serieuze partijen. Dat is wat overblijft in Nederland. Neem Elysian, dat een elektrisch toestel ontwikkelt voor 90 passagiers (actieradius 800 km, operationeel in 2033). Aan deze E9X wordt hard gebouwd; in april vloog een eerste schaalmodel (1 op 13). Elysian paste het ontwerp aan: van acht naar zes motoren, hangend aan nog bredere vleugels dan voorheen. Het bedrijf zit nu in een nieuwe financieringsronde. De bouw van een nieuw (elektrisch) vliegtuig vergt volgens Elysian 5 tot 8 miljard euro.
Daarnaast heb je Vaeridion, een Duits-Nederlands bedrijf dat een e-vliegtuig ontwikkelt voor negen inzittenden. Experts beschouwen deze Microliner als een van de meest kansrijke Europese start-ups in elektrisch vliegen. De eerste vlucht zou in 2027 kunnen zijn.
En dan is er nog Conscious Aerospace in Rotterdam. Dat bedrijf werkt aan een waterstof-elektrisch ombouwpakket (’retrofit’) voor de bestaande Dash-8, met de belofte dat je er in 2028 mee van Rotterdam naar Londen kunt vliegen. Die planning schuift overigens steeds op.
Tussen droom en daad – tussen eerste ontwerp en eerste vlucht – staan drie belangrijke obstakels de ontwikkeling van elektrische vliegtuigen in de weg.
De ontwikkeling van een nieuw vliegtuig is duur. Net als de bouw van een biokerosinefabriek. Indien u vliegt, zou u bereid zijn meer te betalen voor (iets) schoner vliegen? En zo ja, hoeveel? Mail aan jan.benjamin@nrc.nl.