Lhbti’ers in Hongarije zijn blij dat voormalig premier Viktor Orbán en zijn partij Fidesz niet meer aan de macht zijn. Jarenlang was de gemeenschap doelwit van discriminatie en haatcampagnes vanuit de overheid. ‘Het kan alleen maar beter worden.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Boedapest.
Bingo, oubollig? Niet bij de wekelijkse bingoavond van café Why Not, een van de oudste gaybars van Boedapest. De kroeg aan de Donaukade loopt vol. Snel blijkt het spelletje vooral een leuk voorwendsel om de bloemetjes buiten te zetten met cocktails en veel bier. Tussen het oplezen van de nummers door geven dragqueens een show: ze dansen en playbacken op mierzoete Hongaarse pop of de discobeats van I’m Every Woman.
Het is hier elke week een vrolijke bedoening, maar sinds de verkiezingen in april is er extra reden tot feest. Viktor Orbán en zijn partij Fidesz verloren de macht. Daarmee komt een einde aan jarenlange zondebokpolitiek. De regering schilderde lhbti’ers af als een gevaar voor de samenleving, als exponenten van een zogenaamde ‘genderideologie’ in plaats van als staatsburgers. Hongarije bungelt steevast onderaan de Europese ranglijsten voor lhbti-rechten.
Bij sommige cafégangers ligt de lat voor de nieuwe regering van Péter Magyar dan ook laag. ‘Als het zelfs maar een beetje beter wordt, is dat al iets’, zegt Daniela Diriczi (29). ‘Het zou mooi zijn als we geaccepteerd worden, vrijer kunnen leven. Dat we niet bang hoeven te zijn op straat.’ Ze is ‘voorzichtig’, de tijd zal het leren. ‘Maar er is hoop. Het kan alleen maar beter worden.’
Tijdens de verkiezingscampagne zei Magyar, zelf een conservatief die twee jaar geleden met Fidesz brak, vrijwel niets over lhbti-rechten. Ook bij het verbod op de Pride in Boedapest vorig jaar hield hij zich afzijdig. Het werd hem destijds vergeven, ook door veel lhbti’ers. Als hij ze maar van Orbán verloste.
Sinds hij de verkiezingen won, laat Magyar zich iets duidelijker uit. Zo beloofde hij onder meer ‘een land waar niemand gestigmatiseerd wordt (...) die anders liefheeft dan de meerderheid’.
Het zijn soms wat cryptische details in zijn wijdlopige speeches, maar Csaba Gulyás (30) heeft met gespitste oren geluisterd. ‘Dat was heel belangrijk voor me.’ Zoals de meesten in het jonge publiek heeft hij het grootste deel van zijn leven onder Fidesz doorgebracht. Hij groeide op in een weeshuis. ‘Daar leerde ik niets over mijn identiteit, of dat het oké is om gay te zijn.’
Ook is Gulyás te spreken over het optreden van popzangeres Ibolya Oláh bij Magyars inauguratie. Oláh, Roma en openlijk lesbisch, zong de vaderlandslievende kaskraker Magyarország (‘Hongarije’). De symboliek was zonneklaar: dit land is weer een plek voor ons allemaal. ‘Ze werd jarenlang uitgesloten’, zegt Gulyás. ‘Nu keerde ze terug om haar lied te zingen.’
Symbolen zijn belangrijk, maar vooruitgang behelst ook het afschaffen van discriminerende wetgeving die Fidesz invoerde. Voor Gulyás is een van de ergste daden van de vorige regering ‘de pedofielenwet’, zoals hij het noemt. Deze ‘wet voor kinderbescherming’ verbiedt alles wat lhbti-gerelateerd is in de omgeving van minderjarigen. Boeken met queer personages moesten in folie, ook vormde de wet de basis voor het Pride-verbod van vorig jaar.
De wet legde ook een verband tussen homoseksualiteit en pedofilie. ‘We werden afgeschilderd als potentiële criminelen’, zegt Gulyás. Zijn tafelgenoot Dávid Lendér (33) voegt toe: ‘De propaganda maakte het alleen maar erger. We waren de vijand.’ Ze zijn ervan overtuigd dat de wet van tafel gaat bij de grootscheepse hervormingen die Magyar van plan is.
De wet is een van de vele redenen waarom een deel van de EU-fondsen voor Hongarije is bevroren. Maar ook ligt er sinds 21 april een glasheldere uitspraak van het Europees Hof in een zaak die de Europese Commissie aanspande. De rechter bepaalde dat Hongarije met ‘een gecoördineerd geheel van discriminerende maatregelen’ lhbti’ers ‘stigmatiseert en marginaliseert’, hun ‘menselijke waardigheid schendt’ en haat kan uitlokken.
De uitspraak is historisch omdat het Hof zich beroept op artikel 2 uit het Verdrag van de Europese Unie, dat over de waarden van de EU gaat. Discriminatie van lhbti’ers is verboden, maar ook ‘strijdig met de identiteit van de Europese Unie als gemeenschappelijke rechtsorde’. Oftewel: dit gaat over het wezen van de EU als waardengemeenschap. Dit geeft de uitspraak een uitzonderlijk principieel karakter.
András Léderer van het Hongaarse Helsinkicomité, een mensenrechtenorganisatie, ziet het om die reden als een ‘grootse’ uitspraak. Hij verwacht dat de nieuwe regering er gehoor aan geeft, hoewel het nog onduidelijk is wanneer, zegt hij op een terras elders in de hoofdstad. Ondertussen is het voor de werkelijkheid van Hongaarse lhbti’ers nog belangrijker dat Fidesz heeft verloren. ‘De overheid kan gewoon stoppen met de wet handhaven. En alle signalen vanuit de regering wijzen erop dat de haatcampagnes zullen stoppen.’
De stemming bij de bingo is daarom hoopvol, maar weinigen wagen zich aan het voorspellen van de toekomst. De haat vanuit de regering en staatsmedia stopt, maar Hongaren hebben jarenlang propaganda gehoord, zegt Róbert Ribanszky (26). ‘Het stond op billboards door het hele land.’ Zeker op het platteland is er ‘een andere mentaliteit’.
Kristóf (30), die buiten in het zonnetje zit, is zelf niet gay. ‘Maar ik verafschuw de manier waarop lhbti’ers hun rechten werden afgepakt.’ Een achternaam geeft de makelaar liever niet. ‘Het is beter als niet al mijn klanten weten dat ik er zo over denk.’
Gelijke rechten als het homohuwelijk zijn dagdromerij. ‘Dat duurt denk ik nog jaren’, zegt Ribanszky. Aan tafel wordt instemmend geknikt. Opluchting overheerst. ‘Vier jaar geleden was ik mijn geloof in verandering volkomen kwijt’, zegt Máté Juhász (23) over de vorige verkiezingen. ‘Ik dacht er zelfs aan te emigreren.’ Voorlopig blijft hij hier. ‘Bingo!’
Source: Volkskrant