De hoeveelheid mensen in Nederland zonder verblijfspapieren is veel groter dan waar de overheid van uitgaat. Dat is de uitkomst van een onderzoek van dagblad Trouw, dat de officiële schatting naast cijfers van andere instanties legde. Die geven een ander beeld.
is verslaggever van de Volkskrant.
Een exact aantal ongedocumenteerden kan de krant niet noemen. Wel blijkt uit cijfers van afzonderlijke instanties dat de officiële schatting van circa twintigduizend een forse onderschatting is. Dat aantal komt van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Wetenschappers van de Universiteit Utrecht en de Erasmus Universiteit Rotterdam voeren het onderzoek elke vijf jaar op dezelfde manier uit. Daarvoor gebruiken ze een register van de ‘contacten van (onrechtmatig verblijvende) vreemdelingen’ met politie en marechaussee, zo staat in het onderzoek van maart dit jaar. Dat waren er in 2023 ruim drieduizend. Op basis daarvan schatten ze dat er in totaal tussen de 16.955 en 23.175 ongedocumenteerden in Nederland zijn.
Volgens het WODC verblijven 3.400 van hen in Amsterdam. In 2021 deed de ombudsman van die gemeente echter zelf onderzoek, en kwam op vijftien- à dertigduizend. Andere grote steden, zoals Den Haag en Utrecht, die willen weten hoeveel mensen zonder verblijfsstatus zich binnen de gemeentegrenzen bevinden en daarom eigen schattingen doen, komen op het drievoudige van het aantal dat de WODC voor hun gemeente telde.
Ook de zorg voor ‘onverzekerbare vreemdelingen’ is volgens Trouw een indicatie dat de officiële schatting te laag is. Zorgverzekeraars declareerden in 2025 huisartsenzorg voor 15.776 patiënten uit deze groep, die nagenoeg alleen uit ongedocumenteerden bestaat.
De Arbeidsinspectie heeft eveneens zicht op het aantal mensen in Nederland zonder verblijfspapieren. Die zijn voor malafide werkgevers interessant, omdat ze gemiddeld 60 procent goedkoper zijn dan reguliere arbeidskrachten en uit angst voor ontslag niet snel gaan klagen. Zo zouden er alleen al in de regio Amsterdam tussen de 35- en 40 duizend ongedocumenteerde Brazilianen verblijven. ‘Deze cijfers zijn echter niet onderbouwd’, stellen de WODC-onderzoekers vast.
Arbeidsmarktonderzoeker Intelligence Group schatte vorig jaar al het aantal ongedocumenteerde, en daarmee illegale arbeidskrachten in Nederland op honderdduizend, op in totaal ruim 1,7 miljoen buitenlandse werknemers.
‘De kritiek op het WODC-cijfer is terecht’, zegt Rian Ederveen, oprichter (in 2003) en coördinator van de Stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt, een centrum voor hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning. ‘De extrapolatiemethode van het WODC is wankel. Wij moesten lachen om het lage aantal kinderen en ouderen in het WODC-onderzoek.’
Maar dat wil wat Ederveen betreft beslist niet zeggen dat de afzonderlijke cijfers van bijvoorbeeld gemeenten en Arbeidsinspectie kloppen. ‘Van de vijftien- à dertigduizend van Amsterdam heb ik onderbouwing gevraagd, maar nooit gezien. En hoe de Arbeidsinspectie bij haar aantallen komt, is ook onduidelijk.’
Hoe stel je immers vast wat een ongedocumenteerde precies is, en hoe tel je mensen van binnen de EU die hier mogen werken, maar nog in hun thuisland zijn geregistreerd? ‘De twintigduizend van het WODC is zonder meer een onderschatting’, concludeert Ederveen, ‘maar het is wetenschappelijk onderbouwd en er is geen betere waarheid voorhanden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant