De Internationale Maritieme Organisatie is al decennialang een van de minst bekende maar meest effectieve internationale organisaties ter wereld. Maar de IMO dreigt nu te politiek te worden.
De grote vergaderzaal van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) in Londen, waar alle lidstaten met hun naambordjes voor zich zitten, was de afgelopen anderhalve week gevuld met mensen die normaal gesproken praten over reddingsboten, brandblussers en de dikte van scheepsrompen. Ingenieurs, voormalige zeelieden, maritieme juristen: de vakmensen van de wereldzeeën. Maar toen de voorzitter een stemming uitriep over een resolutie die Iran bij naam noemde als agressor en 59 landen vóór stemden, 33 zich onthielden en twee tegen waren, voelde de kamer even aan als de VN-Veiligheidsraad.
Welkom bij het Maritime Safety Committee van de IMO, die onlangs voor de 111de keer bijeenkwam in Londen.
Over de auteur
Pieter Zhao is promovendus maritieme veiligheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en was als academisch observator aanwezig bij de 111de sessie van het Maritime Safety Committee van de IMO in Londen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De IMO is een van de minst bekende maar meest effectieve internationale organisaties ter wereld. Als gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties, opgericht in 1948, reguleert zij de veiligheid en het milieu in de wereldscheepvaart. Ongeveer 90 procent van de wereldhandel gaat over zee en het is de IMO die daar stilletjes de regels voor schrijft.
Nederland speelde daarin een actieve rol, onder meer als medeondertekenaar van de resolutie over de Straat van Hormuz én als voorzitter van een technische werkgroep over satelliettracking van schepen. Een droog onderwerp, maar een concreet voorbeeld van hoe de IMO in de praktijk werkt: via geduldig technisch onderhandelen tussen rijke en arme staten, totdat er een werkbare oplossing ligt.
Want dat is precies wat de IMO zo bijzonder maakt als voorbeeld van hoe het internationaal recht kan werken. In een tijd waarin dat recht vaak wordt weggezet als tandeloos of naïef laat de IMO zien wat er mogelijk is als staten bereid zijn hun politieke meningsverschillen opzij te zetten. Binnen de IMO wordt haast nooit formeel gestemd. De meeste besluiten komen tot stand via overleg en consensus, in werkgroepen en technische comités waar ingenieurs en juristen gezamenlijk naar oplossingen zoeken. Onlangs mondde dat zelfs uit in een historisch besluit: voor het eerst aanvaardde de internationale gemeenschap een regelgevend kader voor autonome schepen.
Het Maritime Safety Committee 111 was dus al een historische sessie voordat de geopolitiek de zaal binnenkwam.
Op 28 februari 2026 voerden de Verenigde Staten en Israël militaire aanvallen uit op Iran. In de weken daarna blokkeerde Iran de Straat van Hormuz gedeeltelijk, beschoot het commerciële schepen en raakten meer dan twintigduizend zeevarenden gestrand in de regio. Elf van hen kwamen om het leven. Een organisatie die zich normaal gesproken verre houdt van geopolitiek kon er ditmaal niet omheen.
Het resultaat was een resolutie zoals het MSC die nog nooit eerder had aangenomen. Iran werd bij naam veroordeeld, met verwijzing naar een VN-Veiligheidsraadresolutie die Irans acties als schending van het internationaal recht kwalificeerde. Voor het eerst in lange tijd vroeg een lidstaat, Iran zelf, om een hoofdelijke stemming, het zwaarste procedurele middel dat een staat binnen de IMO kan inzetten.
Iran diende tegelijkertijd drie tegenresoluties in. Daarin beschuldigde het de VS van piraterij op zee, met verwijzing naar uitspraken van de Amerikaanse president zelf, die de inbeslagname van Iraanse olietankers omschreef als handelen als piraten. Maar Iran wees ook op wat het zag als de hypocrisie van sommige ondertekenaars: vóór de Amerikaanse en Israëlische aanvallen was er in de Straat van Hormuz helemaal geen probleem. De Emiraten, horend tot de drijvende krachten achter de resolutie, kregen daarbij een expliciete uithaal. De 33 onthoudingen vertellen hun eigen verhaal: een groot deel van de wereld weigerde zich in dit conflict te laten meeslepen.
Ook in de Zwarte Zee worden schepen aangevallen en worden zeevarenden het slachtoffer van een conflict tussen staten. Een vergelijkbare resolutie over Rusland is echter politiek ondenkbaar, omdat Rusland elke voorafgaande VN-veroordeling kan blokkeren. De Hormuz-resolutie was mede mogelijk omdat de juridische fundering elders al was gelegd.
Toch blijft de kracht van de IMO juist liggen in het feit dat alle maritieme staten aan tafel zitten, ook Iran, ook Rusland. Dat maakt samenwerking mogelijk, maar maakt de organisatie ook kwetsbaar zodra die samenwerking onder politieke druk komt te staan. Een organisatie die agressorstaten bij naam gaat noemen – hoe begrijpelijk ook gezien het leed van tienduizenden gestrande zeevarenden – is een andere organisatie dan de stille regelmaker die decennialang de wereldzeeën beheerde. In de wandelgangen in Londen hoorde ik van diplomaten uit allerlei landen steeds dezelfde zorg: de IMO wordt te politiek.
De maritieme technocraten in Londen weten dat. De vraag is of de geopolitiek hun de ruimte laat om dat te blijven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant