Holland Festival ‘A Possibility’ van Germaine Kruip is tijdens het Holland Festival zowel in Amsterdam als in Heerlen te zien. NRC zag de voorstelling al in Brussel. Zo bijzonder als de eerste helft met het thema ‘licht’ is, zo achterhaald voelt de tweede met het thema ‘geluid’.
Spelen met licht en donker in ‘A Possibility’ van Germaine Kruip.
A Possibility van Germaine Kruip. Gezien: 11/5, KVS BOL Brussel. Te zien op het Holland Festival in Amsterdam en Heerlen van 13 t/m 26 juni. Info: hollandfestival.nl
Donker. Donkerder kan haast niet. Telefoons en smartwatches moeten we in een zwart zakje doen. De technicus heeft alle lampjes op zijn mengpaneel afgeplakt. Zelfs de nooduitgangverlichting brandt niet. Voor de voorstelling A Possibility moest de theaterzaal van KVS BOL in Brussel echt helemaal zwart zijn.
Kunstenaar Germaine Kruip was in 2016 al gevraagd door het Brusselse Kunstenfestivaldesarts (KFDA) om een theatervoorstelling te maken. Dat werd toen A Possibility of an Abstraction, waarin ze het podium leeg liet, maar met licht de aandacht vestigde op de zaal zelf, en die zo tot kunstwerk verhief. Datzelfde doet ze nu nog eens, maar met een uitbreiding: geluid.
Echt donker bestaat bijna niet. Daar speelt Kruip mee. Net als in 2016 beschijnen eerst felle lampen het publiek, in geleidelijke golven, van voor naar achter. Je pupillen verwijden en vernauwen zich. Tot het uiteindelijk donker blijft. Dénk je. Er blijkt wel degelijk een heel vaag, minimaal licht te schijnen op het grote achterdoek van het podium, maar dat zie je pas naarmate je ogen langzaam, bijna frustrerend langzaam, wennen aan het donker. In het publiek heerst eerst nog ongemak – gehoest, geschuifel. Maar naarmate meer mensen doorhebben dat er een vaag licht is om op te focussen, komt de zaal langzaam tot rust.
In dat licht is een grote zwarte bol te ontwaren, die meditatief traag lichter en donkerder wordt. Langzaam raak je in een trance. Het donker begint veilig te voelen. Op de achtergrond klinkt ondertussen een vage ruis.
Een wisseling: een grote zwarte liggende rechthoek omgeven door vaag licht. Weer een trage transformatie: de rechthoek wordt licht, de omgeving ervan donker. En terug. Steeds sneller. Steeds sneller. Op de achtergrond klinkt een klankschaalachtige elektronische soundscape.
Weer een wisseling: nu is de linkerhelft van het podium vaag verlicht, de rechterkant donker. De achtergrondgeluiden treden op de voorgrond: een ijzerig geluid klinkt als voetstappen op een stalen balustrade, enigszins onheilspellend, al klinken er verwarrend genoeg ook vogels.
Een volgende wisseling: een witte ruit in het donker. Heel lang een witte ruit in het pikkedonker. Het is interessant hoe belangrijk die ruit voor je wordt. Er is die ruit. Er is niets dan die ruit. Het ijzerige geluid is weg, de ruit heeft je gered. Veiliger wordt het niet. Dit mag nog heel lang zo doorgaan.
Weg. Geluiden van kettingen en vallende druppels geven een kerkergevoel. Een dun strookje licht verschijnt. En dan, waar je het afgelopen halfuur in je achterhoofd toch bang voor bent geweest.
Plotseling: fél podiumlicht. Je pupillen schroeien zo’n beetje weg. Het is kort, maar je voelt je enorm verraden. Je hoopte veilig te zijn bij Germaine Kruip, maar nee, er kan dus toch een schrikmoment zijn. De rest van de avond ben je enorm op je hoede. Nu de voorstelling onbetrouwbaar is, is-ie ineens helemaal niet meer fijn, welke mooie lichtfiguren er ook voorbij komen.
En toch, die eerste helft had veel langer mogen duren. De tweede helft, die op geluid focust en echt nieuw is aan het ‘A Possibility’-idee is wezenlijk minder interessant.
Kruip liet instrumentbouwer Thein Brass vier lange goudkleurige buizen van een paar meter lang gieten en stemmen op exact dezelfde toonhoogte. Er komt een prachtig klokgeluid uit als erop geslagen wordt. Voor het slaan vroeg Kruip vier Aziatische percussionisten.
Twee percussionisten slaan op koperen buizen in ‘A Possibility’ van Germaine Kruip.
Met ijzig serieuze blikken en gevoel voor ritueel drama slaan de percussionisten in verschillende formaties, met verschillende mallets en in verschillende (poly)ritmes en intensiteit op de horizontaal hangende buizen. Soms heel zacht, soms zo hard dat er niets anders op zit dan je oren dicht te houden. Soms kan de buis vrij uitklinken – soms dempt een hand de buis, zodat een dof en kort geluid klinkt.
Kruip heeft de speeltuin van timbre ontdekt. Het is inderdaad geweldig dat één geluid op allerlei manieren kan klinken, zeker als ze van verschillende kanten komen en elkaar versterken, mengen of juist uitwissen. Kruip heeft er volkomen gelijk in dat het tof is om dat te laten horen. Alleen heeft ze iets ontdekt wat musici en componisten al eeuwen weten én dikwijls veel interessanter en gelaagder kunnen laten horen. Het rituele uiterlijk geeft het daarbij iets ongemakkelijk exotistisch. Zo bijzonder als de eerste helft was, zo achterhaald voelt de tweede. Als je werkelijk de mogelijkheden van timbre en herhalend geluid op een podium wil horen, bezoek dan liever eens een minimalmusicfestival.
A Possibility is te zien tijdens het Holland Festival. Info: hollandfestival.nl NRC ging voor deze recensie mee op een persreis van het Holland Festival. Het Holland Festival betaalde de accommodatie.