Spider-Man In de serie Spider-Noir is Spider-Man een misdaadbestrijder van middelbare leeftijd die nogal op Nicolas Cage lijkt. Dat kan gewoon: geen superheld komt in zoveel gedaanten als ‘Spidey’. Waarom eigenlijk?
Nicolas Cage als The Spider
Nadat Eleanor in de serie The Good Place bij de barman heeft gehengeld naar een gratis margarita, noemt ze haar regels voor een ideale wereld: „Regel nummer twee: geen Spider-Man-films meer. Te veel Spider-Man-films. Te veel van die irritante nerdy Spider-mannetjes.”
De wereld heeft niet geluisterd. Na pakweg dertig films en series verschijnt deze week op Amazon Prime de nieuwe serie Spider-Noir waarin de superheld is veranderd in een privédetective in de jaren dertig, met een gleufhoed. Het is niet de eerste keer dat Spider-Man een gedaanteverwisseling ondergaat. In de film Spider-Man: Across the Spider-Verse was hij bijvoorbeeld te zien als varken, punker, Legopoppetje, vrouw in rolstoel, cowboy, kat en tyrannosaurus. In de serie Spidey en zijn Geweldige Vriendjes is hij een superkleuter.
Hoewel het filmpubliek al een paar jaar last heeft van superheldenvermoeidheid, blijft Spider-Man onverminderd populair. Zijn films hebben samen meer dan negen miljard dollar opgebracht. Daarnaast verscheen hij in drie Avengers-films die nog eens zes miljard opbrachten. Op 31 juli verschijnt de nieuwe film met Tom Holland en zijn levensgezel Zendaya, Spider-Man: Brand New Day.
Ook als hij verandert in figuren die in weinig lijken op het origineel, trekt Spider-Man publiek. Hoe kan het personage zo buigzaam zijn en toch zo geliefd blijven?
Geestelijk vaders Stan Lee en Steve Ditko bedachten in 1962 met Spider-Man een alternatief soort superheld. Geen stoere spierbonk, maar een onzekere, nerdy weesjongen met tienerproblemen. Voordien waren superhelden volmaakte volwassenen tegen wie kinderen konden opkijken. Spider-Man is een onvolmaakte tiener met alledaagse problemen; een van hen, een rolmodel.
Spider-Man, tekenfilmserie met bekende theme song (1967-1970)
Toby Maguire, drie films van Sam Raimi met Toby Maguire in de hoofdrol (2002-2007)
Andrew Garfield, twee films van Marc Webb met Andrew Garfield (2012-2014)
Tom Holland de Home Trilogy van Jon Watts met Tom Holland. De vierde komt uit in juli (2017-2026)
Miles Morales, twee animatiefilms over de Spider-Verse, de derde komt volgend jaar uit (2018-2027)
Spidey worstelt met de dood van zijn vermoorde Oom Ben, wordt voor het eerst verliefd, hij moet de kost gaan verdienen, en een identiteitscrisis overwinnen. Zijn geheime roeping als superheld verstoort telkenmale zijn alledaagse werk en zijn liefdesleven.
Veel krijgt hij er niet voor terug, hij heeft in het verhaal veel haters. De mainstream media zien in hem een makkelijke zondebok. De politie moet hem niet omdat hij het recht in eigen hand neemt. Hij is een rebel. Vanaf het begin was hij ook de lieveling van de protestgeneratie. In 1965 reeds werd hij door de lezers van Esquire uitgeroepen tot meest geliefde „revolutionaire held”, naast de Hulk, Bob Dylan en Che Guevara.
Het superheldengenre is op zijn best als het wordt vermengd met een ander genre, in dit geval coming of age. De herkenbaarheid voor de jonge lezers is groot. Het puber-wordt-volwassen-verhaal staat centraal in de vijf bekendste speelfilms, met acteurs Toby Maguire en Tom Holland, en in de twee animatiefilms rond Miles Morales.
In superheldenstrips is het gebruikelijk om een populair personage eindeloos te verbouwen en ze in aparte reeksen te laten optreden. In de Marvelstrip zijn volgens de vorsers al meer dan duizend verschillende versies van Spider-Man langsgekomen. In films is dat minder gebruikelijk.
De twee animatiefilms met Miles Morales, de Afro-Latino Spidey, gaf de aanzet tot meer films en series met andere versies van de superheld. In die films wordt de poort geopend naar alternatieve werelden die hun eigen Spider-Man hebben. Zo krijgt Miles hulp van Spider-Noir (privédetective), Spider-Gwen (meisje), Spider-Ham (varken), en een gescheiden, uitgebluste Spider-Man met een buikje.
Hierop voortbordurend kreeg Spider-Noir zijn eigen serie en Spider-Ham een eigen YouTube-filmpje. In ontwikkeling zijn speelfilms over Spider-Punk, Spider-Gwen, en de Koreaans-Amerikaanse studente Cindy Moon (The Silk).
Het ontstaan van alternatieve Spider-Mannen heeft ook een auteursrechtelijke oorzaak: door een ingewikkelde deal maken Sony en Marvel samen de films met de originele Spider-Man (Peter Parker). Sony kan los daarvan alternatieve Spideys opvoeren die niet zijn verbonden aan de MCU, de Marvel Cinematic Universe.
Tobey Maguire en Kirsten Dunst in de film ‘Spiderman’ uit 2002.
In Spider-Man: No Way Home komen drie incarnaties samen om als trio de wereld te redden. Ze worden gespeeld door de acteurs die ieder een eigen filmreeks hebben: Tom Holland, Toby Maguire en Andrew Garfield. Doordat de verschillende versies elkaar kunnen ontmoeten, zelfs kunnen samenwerken, verlichten ze enigszins de existentiële eenzaamheid van het superheld zijn. Ze vinden troost in hun overeenkomsten en kunnen leren van elkaars verschillen.
Doordat Spider-Man in de Spider-Verse-films een zwarte Latino is, is de film niet alleen een coming-of-age-verhaal, maar ook een verhaal van emancipatie. Met Spider-versies die geen witte mannen zijn zorgen de films voor wat meer diversiteit in Hollywood. Dit heeft een economisch voordeel: door het introduceren van Spideys van kleur, hopen de filmmakers de grote Aziatische en de Spaanstalige markten beter te bedienen. En vrouwelijke Spidey-fans zien graag een vrouwelijk rolmodel.
Collega’s als Superman en Batman zitten veel vaster en serieuzer in hun pak dan Spider-Man. Van hen een varken of private dick maken zou ondenkbaar zijn. Het verhaal van Spider-Man heeft een losse, speelse vorm die veel creativiteit en humor toelaat, zonder het oorspronkelijke concept aan te tasten.
De series en films hangen niet aan het karakter van de hoofdpersoon, meer aan het idee. Zolang je een gemaskerde outcast aan spinnendraden langs de wolkenkrabbers van Manhattan laat slingeren om superschurken te bevechten, zit je goed. Er liggen 63 jaargangen strips onder handbereik om uit te putten. Je kunt daaruit eindeloos veel elementen weghalen of toevoegen. Filmmakers worstelen altijd met de vraag: geef je het publiek iets wat ze al kennen, of iets nieuws? Met Spider-Man geven ze iets wat zeer bekend is, en toch iedere keer weer anders.
Zijn scheppers hadden Spider-Man bedoeld als Elckerlijc; een mens die voor alle mensen staat. Omdat Spidey van eenvoudige komaf is, kan iedereen de rol overnemen. Je hoeft alleen maar gebeten te worden door een radioactieve spin. Vaak begint het verhaal met een jongen die een doe-het-zelf superheldenpak in elkaar knutselt. Lekker knullig.
Wanneer de eerste Spider-Man in Into the Spider-Verse komt te overlijden, zegt zijn weduwe in haar lijkrede: „Iedereen kan achter het masker zitten. Op onze eigen manier zijn we allemaal Spider-Man.” Waarna een zwart jongetje in het publiek besluit de nieuwe Spider-Man te worden. Dat klinkt als de boodschap van The Lego Movie, ook gemaakt door Phil Lord en Christopher Miller: ieder mens is speciaal op zijn eigen manier, en iedereen kan de wereld een betere plek maken. Of zoals Stan Lee zei: „Dat pak past ons allemaal.”
Ben Reilly alias The Spider (Nicolas Cage) in ‘Spider-Noir’.
Van: Oren Uziel en Steve Lightfoot. Met: Nicolas Cage, Li Jun Li, Abraham Popoola.
8 afleveringen van circa 43 min.
Te zien op Amazon Prime.
In een donkere nachtclub achter een glas illegale whisky mompelt uitgebluste privédetective Ben Reilly cynische oneliners voor zich uit. Gleufhoed, regenjas, sigaret. Het is begin jaren dertig, Grote Crisis, drooglegging. Misdaad en corruptie hebben New York in hun greep. Ooit was Ben een superheld, The Spider, maar sinds de dood van zijn geliefde wil hij niets meer.
Maar helaas, gangsterbaas Silvermane heeft andere plannen. Ben raakt in de ban van de nachtclubzangeres Cat Hardy. En dan duiken er ook nog drie superschurken op. Dus zet Ben toch maar weer zijn Spider-muts op. Nee, geen kleurige bodysuit. The Spider draagt alleen een bivakmuts met een vliegeniersbril. Verder houdt hij gewoon zijn driedelig pak aan, en zijn hoed op. Ook de superschurken dragen hun dagelijkse pak.
Voor de fans van Spider-Man is deze nieuwe serie wel een hele grote stap. Showrunners Oren Uziel en Steve Lightfoot plaatsen de superheld in een film noir. Met alle kenmerken van dit vaak gepasticheerde genre. Duisternis, hondenweer, machtige gangsterbaas, femme fatale, vasthoudende reporter – het zit er allemaal in. En natuurlijk het cynisme en de morele ambiguïteit. Wat minder geslaagd is het zwart-wit-beeld. Dat ziet er nogal grijs uit, met weinig gebruik van schaduwen en invallend licht. Gelukkig is de serie ook in kleur beschikbaar.
Hoofdrolspeler Nicolas Cage heeft goed gekeken naar acteurs Humphrey Bogart en James Cagney. Cage zei in Esquire over zijn rol: „Het is 70 procent Humphrey Bogart en 30 procent Bugs Bunny”. Dat laatste is een beetje onzin, maar waarschijnlijk verwijst hij naar de grootste straatgevechten tussen de Spider en de superschurken. De weinige scènes die nog herinneren aan het superheldengenre.
Cage is overigens wel de zwakste schakel van de serie. Die hoed staat niet lekker op zijn hoofd, hij probeert een raar transatlantisch bedoeld accent, zijn gezicht lijkt op een masker. Levensmoeheid kan hij goed spelen, maar als er meer van hem wordt verlangd, blijft zijn spel vlak, onnatuurlijk aanvoelen.
Verder is het een vermakelijke serie die goed in elkaar zit. Li Jun Li is een sterke femme fatale, Brendan Gleeson een gevaarlijke maffiabaas, Abraham Popoola een gezellige reporter, en Karen Rodriguez een geestige, warme secretaresse.