Uitbreiding EU
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het lidmaatschap van de Europese Unie is in een tijd van Russische agressie, Chinese assertiviteit en Amerikaanse onberekenbaarheid aantrekkelijker dan ooit. Maar de weg naar lidmaatschap is zwaar. Nieuwe leden moeten in essentie een kopie worden van een EU-lidstaat, met een weerbare rechtsstaat en vrij van corruptie. Het toelatingsexamen duurt járen – en dat geldt dan voor landen in vredestijd.
Oekraïne kan niet zo lang wachten. De toetredingsdiscussie is urgent omdat EU-lidmaatschap een rol kan spelen in pogingen een ‘vredesdeal’ tussen Oekraïne en Rusland te sluiten: lidmaatschap zou deel uit kunnen maken van een pakket westerse veiligheidsgaranties voor Oekraïne. EU-lidmaatschap is essentieel voor de toekomst van een soeverein Oekraïne, zeker omdat NAVO-lidmaatschap er voorlopig niet in zit.
De geopolitieke noodzaak om Oekraïne snel te binden aan het Westen botst dus met een zorgvuldige, maar trage EU-procedure. De Duitse kanselier Friedrich Merz probeerde vorige week snelheid en zorgvuldigheid te combineren in een vierkante cirkel. Merz stelde een nieuw type lidmaatschap voor: de nieuwkomer mag alvast meepraten, maar zonder stemrecht.
Het is een onorthodox voorstel voor ongewone tijden. Maar het is ook een slecht voorbereid plan. Het werd slechts in klein kring gedeeld en het land waar alles om draait – Oekraïne – schoot het binnen een dag af. De regering-Zelensky vreest dat een half lidmaatschap als excuus kan dienen om volwaardig lidmaatschap te traineren. Bovendien, redeneert Kyiv, zijn met de aflossing van de Hongaarse premier Viktor Orbán, die toetredingsgesprekken steevast frustreerde, de kansen op voortgang in de procedure toegenomen.
Ook Nederland, Oekraïne-bondgenoot van het eerste uur, ziet niets in de gedachte-oefening van Merz. Gemorrel aan de toetredingsprocedure zou de publieke steun voor toetreding kunnen ondermijnen. En als het gaat om rechtsstaat en corruptie heeft Oekraïne nog een lange weg te gaan. Nederland houdt daarom onverkort vast aan de afgesproken route, maar helpt het aspirantlid wél actief met advies om aan de toetredingseisen te voldoen.
Voor de EU heeft toetreding van Oekraïne, dat voor de oorlog 40 miljoen inwoners telde, verstrekkende gevolgen. Kyiv zou zoveel gewicht in de besluitvorming krijgen dat machtsverhoudingen verschuiven. De toetreding van een belangrijk landbouwland tot de interne markt kan voor frictie zorgen, toetreding zou bovendien tot een verhoging van landbouw- en regio-uitgaven met meer dan 100 miljard euro kunnen leiden.
Het verwelkomen van Oekraïne is dus voor de EU een fikse opgave. Maar daar staat tegenover dat toetreding essentieel is voor de toekomst van de EU. En dat laatste wordt nog te vaak onderschat.
Oekraïne is een onmisbare schakel in de verdediging van Europa geworden. Het beschikt over een ervaren krijgsmacht en is uitgegroeid tot een innovatieve voorloper. In een tijd dat de VS de conventionele verdediging van Europa liever vandaag dan morgen overlaten aan de Europeanen, is Oekraïne een belangrijke bondgenoot.
Welke methode de EU ook volgt – de traditionele weg of een onorthodoxe route – de EU moet onderkennen dat met Oekraïne een waardevolle partner kan aanschuiven. Kyiv zal beter moeten scoren op rechtsstaat en corruptie en de EU mag niet traineren. Toetreding van Oekraïne is geen gunst maar een verrijking.