De boekhandelaar zag me door het boek bladeren en riep: ,,Dát moet u lezen! Geweldig goed geschreven!’’ Het betrof het boek In verlatenheid van L.H. Wiener, in november 2025 uitgebracht door Uitgeverij Pluim en bekroond met de Hans Vervoortprijs, een minder bekende literaire prijs voor ,,verhalend proza van neerslachtige en toch opbeurende aard’’.
Het boek had weinig publiciteit gekregen, wat mijn nieuwsgierigheid juist versterkte. Was het soms zo matig? Ik kende het werk van Lodewijk Henri Wiener slecht. Sommige van zijn verhalen hadden wel indruk op mij gemaakt, maar toch was ik aan zijn romans nooit toegekomen. De enthousiaste boekhandelaar gaf de doorslag: nu of nooit meer.
Ik heb er geen spijt van gekregen. In verlatenheid is het indringende boek van een eenzame tachtigjarige schrijver die terugblikt op zijn woelige privéleven. Wiener heeft er nooit een geheim van gemaakt dat zijn werk een sterk autobiografische inslag heeft. Dat geldt zeker voor dit boek waarin de verteller identiek lijkt aan de schrijver, die tachtig jaar is geworden en omziet naar zijn jeugd, zijn werk als leraar Engels aan het Stedelijk Gymnasium in Haarlem en – vooral – zijn vijf verbroken relaties met vrouwen. Drie van hen waren oud-leerling van hem met wie hij ná hun schooltijd, zoals hij er met nadruk aan toevoegt, een relatie kreeg.
In de proloog noemt Wiener zijn boek een document humain in de vorm van ,,een gecontroleerde stream of consciousness’’. Als lezer keek ik aanvankelijk nogal onwennig naar die stroom van in anekdotes verpakte herinneringen, maar op den duur vloeide alles treffend samen in wat de schrijver ook zelf als ,,een zwanenzang’’ beschouwt. ,,Niet anoniem passeren is tenslotte het credo van iedere schrijver’’, constateert hij.
Die mislukte relaties zijn de scharnieren waar dit boek, dit leven eigenlijk, om draait. Waar ging het mis? Wiener schrijft er met bijna gênante openhartigheid over. Enkele vrouwen, hun namen zijn gefictionaliseerd, kozen een andere partner. ,,Er is een tekort aan warmte in je karakter’’, verwijt een van hen hem. Een ander, de moeder van zijn twee kinderen en vierentwintig jaar jonger dan hij, merkt bij hem ,,te geringe seksuele interesse’’. ,,Seks maakt meer kapot dan je lief is’’, constateert Wiener. Aan ,,een hechte kameraadschap’’ zou hij genoeg hebben, verzucht hij.
Wat uiteindelijk overheerst is een gevoel van eenzaamheid. ,,Het zou daarna tussen ‘de vrouw’ en mij, Sigmund Freud indachtig, nooit meer goedkomen.’’ Er zijn meer momenten van zelfbeklag in dit boek, maar hij schrijft met genoeg humor om te voorkomen dat ze de overhand krijgen.
Hoogtepunt was voor mij zijn bezoek aan zijn eerste vrouw, die hij weer opzoekt kort voor ze na een lange lijdensweg euthanasie pleegt. Het inspireert hem achteraf tot de beste zin van zijn boek: ,,En zo legde ik even later, na veertig jaar, in een flat zes hoog in Haarlem-Noord, mijn beide handen op de schouders van Maddie, mijn eerste vrouw, waarbij ik haar botten voelde als van een jonge vogel die nog moest uitvliegen, maar daarbij onvermijdelijk zou neerstorten.’’
Ik ga die andere boeken van Wiener ook maar eens opzoeken.