Meteorologie Het weerfenomeen zorgt ook in Nederland voor record-brekende temperaturen en is mogelijk één van de manieren waarop de gevolgen van klimaatverandering zichzelf versterken.
Dronefoto van de drukte op het strand van Scheveningen afgelopen weekend.
Extreme hitte brak maandag al weerrecords in Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Dinsdag registreerde Nederland de warmste 26 mei ooit, toen het kwik in de Bilt rond half twee ’s middags voorbij de 29,1 graden Celsius steeg. Daarmee is het vorige record uit 2005 officieel verbroken. Dat meldt weerwebsite Weeronline op basis van gegevens van het Koninklijk Nederlandse Meteorologisch Instituut (KNMI). Het KNMI meldt zelf geen dagrecords, omdat dergelijke records relatief vaak voorkomen en het weer per dag sterk door toeval wordt bepaald.
Vast staat dat het uitzonderlijk warm is voor de tijd van het jaar, dankzij een zogenoemde ‘hittekoepel’ die sinds enkele dagen boven Europa hangt. Meteorologen spreken van een hittekoepel als een hogedrukgebied langer dan normaal op één plek blijft hangen, waardoor hitte als het ware wordt opgesloten onder een deksel van neerwaartse luchtdruk. Omdat wolken door het hogedrukgebied op afstand blijven, kan zonlicht ongehinderd blijven bijdragen aan de verdere opwarming.
De hittekoepel is duidelijk zichtbaar op weerkaarten van Europa. Meteorologische modellen tonen dinsdag hoe een luchtlaag die normaal gesproken halverwege de atmosfeer ligt, door de hittekoepel tot grotere hoogten is opgestegen. In een gebied dat zich uitstrekt van het Verenigd Koninkrijk tot Hongarije en van Noord-Duitsland tot Noord-Italië, ligt die luchtlaag op het hoogste punt ooit in de maand mei, sinds het begin van metingen 75 jaar geleden. De afwijking is het meest extreem boven grote delen van Nederland, België en Duitsland.
Hittekoepels zijn zeldzaam, maar door klimaatverandering zullen ze waarschijnlijk vaker voorkomen. Verschillende studies wijzen erop dat ze makkelijker kunnen ontstaan in een opgewarmde atmosfeer. Dat betekent dat het weerfenomeen mogelijk één van de manieren is waarop de gevolgen van klimaatverandering zichzelf versterken: door klimaatverandering wordt het warmer, daardoor groeit de kans op hittekoepels, waardoor het nóg warmer wordt.
Onderzoek moet uitwijzen in hoeverre de huidige hitte is verergerd door klimaatverandering, benadrukt klimaatwetenschapper Sjoukje Philip van het KNMI. Het is volgens haar wel „redelijk vroeg in het seizoen” voor een hittekoepel van dit formaat. Dat is extra gevaarlijk, zegt Philip. „Dat zie je bijvoorbeeld ook als je vroeger in het seizoen een hittegolf hebt, dan zijn mensen er nog niet aan gewend en is de impact groter.” Het aantal hittedoden, dat het RIVM doorgaans later in het jaar berekent, laat volgens Philip vaker een duidelijke piek zien aan het begin van het seizoen.
Philip is betrokken bij het World Weather Attribution, een samenwerking van wetenschappers die in het geval van extreem weer zo snel mogelijk berekent in hoeverre dat een gevolg is van het opwarmend klimaat.
De temperaturen die Frankrijk de afgelopen dagen te verduren kreeg, waren in ieder geval zeer uitzonderlijk, zei klimaatwetenschapper Christophe Cassou maandag tegen Le Monde. „Dit is een ongekende gebeurtenis die zich, vergeleken met gemiddelde klimaat tussen 1979 en 2025, slechts één op de duizend keer voordoet in deze tijd van het jaar. In het pre-industriële tijdperk was het vrijwel onmogelijk.”
Die uitspraken van Cassou kan Philip op dinsdag niet verifiëren. „Maar ik weet dat alle hittegolven wereldwijd waarschijnlijker zijn geworden door klimaatverandering” zegt ze, „en we zien ook regelmatig dat de hitte die we nu meemaken, vroeger eigenlijk onmogelijk zou zijn geweest.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin