Den Haag Onder druk van de vakbonden schrapt het kabinet de grote bezuinigingen op sociale zekerheid van 6,5 miljard euro, in ruil voor een „open gesprek” over de arbeidsmarkt en de betaalbaarheid van sociale zekerheid. Bonden willen duidelijkheid over wat het kabinet bedoelt: „De bom in de polder is nog niet ontmanteld.”
Demonstranten tijdens een mars van FNV tegen het regeerakkoord op de Dag van de Arbeid.
Het minderheidskabinet lijkt weer terug bij af. Onder druk van de vakbonden zijn de grote bezuinigingen op sociale zekerheid van 6,5 miljard euro van tafel. Voorlopig dan. Want het kabinet wil een „open gesprek” gesprek met de bonden over de toekomst van de arbeidsmarkt en het betaalbaar houden van de AOW, werkloosheidswet (WW) en arbeidsongeschiktheid (WIA).
De vakbonden FNV, CNV en VCP op hun beurt noemen de handreiking van het kabinet „volstrekt onvoldoende”. „De bom in de polder is nog niet ontmanteld”, zegt CNV-voorzitter Hans van den Heuvel tegen persbureau ANP. De bonden willen duidelijkheid over wat het kabinet bedoelt, en houden voorlopig vast aan geplande acties, zoals de staking in het openbaar vervoer tijdens de ochtendspits op 24 juni.
De brief die minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) dinsdag aan de bonden stuurde, toont hoe alleen het kabinet van D66, VVD en CDA staat. Zowel in de Tweede als Eerste Kamer werden eerder al moties aangenomen tegen de bezuinigingsplannen. De vakbonden dreigden met stakingen, en ook de werkgevers waren kritisch.
Met het schrappen van de plannen in deze vorm hoopt het kabinet juist stakingen te voorkomen, en de bonden weer aan tafel te krijgen. „Rust in de polder”, dat moet ruimte bieden voor een „pact met werkgevers en werknemers” dat het kabinet alsnog wil bereiken. „Alle opties moeten besproken kunnen worden”, schrijft Vijlbrief.
De vraag is hoe ‘open’ het „open gesprek” is dat het kabinet nu voorstelt in de brief. Vijlbrief vraagt de bonden namelijk met „alternatieve voorstellen” te komen, omdat hij „de rekening niet wil doorschuiven” naar volgende generaties. Ofwel: de bonden moeten met het kabinet meedenken waar dan wél kan worden bezuinigd.
Of de vakbonden wel zin hebben in zo’n soort gesprek, is afwachten. De bonden hebben in het verleden wel alternatieven aangedragen om geld op te halen, en dan het liefst bij vermogenden. FNV-voorzitter Hans Spekman noemde eerder een verhoging van de winstbelasting, of verlaging van de hypotheekrenteafrek.
Anders dan het kabinet zegt, wordt „de rekening” nu in ieder geval deels doorgeschoven naar de toekomst. Want vóór Prinsjesdag zal het bijna onmogelijk worden financiële dekking te vinden voor de gehele 6,5 miljard euro aan bezuinigingen, zeggen Haagse bronnen. Er blijft dus een voorlopig gat in de begroting op de lange termijn.
Concreet schrapt het kabinet nu het plan voor versnelde verhoging van de AOW-leeftijd vanaf 2033. Wel hoopt het kabinet dat over een zekere bezuiniging op de WW en WIA nog wel te praten is met de bonden. Het verkorten van de WW en het aanpassen van de WIA gaan „voorlopig niet in de voorgestelde vorm door”, staat in de brief.
Het zoeken naar alternatieven voor de AOW zal moeilijk worden. Het meest voor de hand liggende plan van het kabinet was fiscalisering van de AOW, en dat is inmiddels ook al afgeschoten door zowel vakbonden als werkgevers. Daarbij zouden ouderen belasting gaan betalen over hun AOW-uitkeringen om het stelsel te bekostigen.
In zijn brief legt Vijlbrief ook uit waarom het kabinet de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid wil hervormen. De arbeidsmarkt vergrijst en blijft naar verwachting langdurig krap, terwijl nieuwe technologie ook banen vervangt. Verder is er een „zorgelijke hoge instroom van (jonge) mensen” in de WIA, vaak door psychische klachten, schrijf hij.
Tegelijkertijd wil het kabinet miljarden investeren in defensie, en bijvoorbeeld de stikstofaanpak. „We willen investeren in onze veiligheid en onze toekomst, terwijl ook de vergrijzing extra uitgaven vraagt, bij een krimpende beroepsbevolking”, schrijft Vijlbrief. Linksom of rechtsom: voor al die investeringen moet geld worden gevonden.
Met het argument dat economische groei nodig blijft om de welvaart op peil te houden, vindt het kabinet gehoor bij de werkgevers. VNO-NCW en MKB-Nederland noemen de kabinetsreactie van Vijlbrief dinsdag „verstandig”. „De beste manier om te voorkomen dat er moet worden bezuinigd is om de ‘koek’ te vergroten”, staat in een persbericht.
De werkgeversorganisaties roepen de vakbonden op hun acties op te schorten en weer te gaan onderhandelen met het kabinet. Dat is opmerkelijk, omdat de werkgevers zich vorige week in dit conflict nog aansloten bij de vakbonden. Toen noemden zij versnelde verhoging van de AOW geen goed idee, net als de fiscalisering van de AOW.
Sterker, VNO-NCW-voorzitter Coen van Oostrom pleitte er vorige week voor dat het kabinet de begroting nu helemaal niet moet dichttimmeren. Met alle geopolitieke en economische spanningen, zoals de oorlog in het Midden-Oosten, is de toekomst te onzeker, zei hij in De Telegraaf. „We hebben veel grotere problemen op dit moment.”
Coalitiepartijen CDA en VVD geven zich nog niet direct gewonnen. Volgens CDA-leider Henri Bontenbal is het niet zo dat het kabinet nu „gaat tekenen bij elk kruisje”. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans spreekt van een „uitgestoken hand” van het kabinet naar de bonden. Maar, zegt hij ook, „de financiële opgave blijft staan”.