Vaderschap Twee nieuwe films wegen het vaderschap. Vaders komen in alle soorten en maten, maar de rode lijn is: ze schieten tekort.
Roy en zijn vader Tom in ‘Sukkwan Island’.
Sukkwan Island
Regie: Vladimir de Fontenay. Met: Swann Arlaud, Woody Norman, Alma Pöyst. 114 min.
Te zien in de bioscoop.
Paikar. Regie: Dawood Hilmandi. Lengte: 97 min.
Te zien in de bioscoop.
Vaders komen in alle soorten en maten: autoritair, afwezig, dominant, veeleisend, affectief tekortschietend, wispelturig, manipulatief, gewelddadig – en heel soms ook liefdevol. Twee ingewikkelde vaderfiguren maken hun opwachting in de bioscoop, in een fictiefilm en een documentaire. In beide films hebben ze hun sporen nagelaten op hun zoon. De vertelvorm is opvallend genoeg dezelfde: die van de terugblik. Hoe heeft het zover kunnen komen? En in beide films keren de zonen terug naar beladen plekken uit het verleden die pijn en trauma herbergen. Kunnen ze daarmee nog in het reine komen?
In de boekverfilming Sukkwan Island reist de volwassen Roy terug naar het onbewoonde eiland Sukkwan waar hij als dertienjarige jongen een jaar met zijn vader Tom doorbracht. In een gesprekje met de vrouw die hem er met haar vliegtuigje heenbrengt wordt al duidelijk dat daar iets voorgevallen is, met dodelijke afloop. De hut waarin zij bivakkeerden is vervallen, maar herbergt nog sporen van hun verblijf.
Flashbacks tonen hoe Tom zijn ex-vrouw overtuigt om de dertienjarige Roy mee te nemen naar het ruige eiland nabij Alaska. Nee, er zijn geen beren en ja, hij zal hem onderwijzen. Beide beloftes blijken weinig waard. Wat idyllisch begint, eindigt in stress en paranoia.
Vader Tom blijkt niet zo competent en mentaal sterk als hij denkt. Hij weet eigenlijk weinig van overleven in de wildernis. De stommiteiten van zijn vader drijven Roy meer en meer tot wanhoop. Gelukkig hebben ze een voorraad blikvoer en gaat het jagen op wild en het vangen van vis Roy steeds beter af. Dat moet ook, want Tom wil van zijn zoon een echte man maken. Maar als de winter aanbreekt, wordt het eiland een desolate plek, met sneeuw, vrieskou en een snijdende wind.
Vader Tom lijkt wat labiel, hij prevelt in zijn slaap en huilt soms. De gesprekken met zijn ex via een zender worden larmoyanter. Tom wil graag een goede vader en echtgenoot zijn, maar het lukt hem maar niet, met frustratie, woede en onmacht tot gevolg. Zijn onvermogen het leven aan te kunnen is pijnlijk om te zien.
Het prachtig gefotografeerde Sukkwan Island, met sterke hoofdrollen van een steeds verwilderder uitziende Swann Arlaud en Woody Norman, is gebaseerd op het langste hoofdstuk uit David Vanns autobiografische verhalenbundel Legend of a Suicide en wordt daar omgeven door vier verhalen die een ander licht op het avontuur op Sukkwan werpen. Die context ontbreekt hier, bovendien is er een onbevredigend of zelfs frustrerend coda dat alles wat je gezien hebt op losse schroeven zet.
In de documentaire Paikar van de in Nederland wonende Afghaan Dawood Hilmandi doet hij verwoede pogingen nader te komen tot zijn in Iran wonende vader Baba. Middels zijn op fluistertoon uitgesproken poëtische voice-over wordt duidelijk dat Baba gewelddadig was en zijn omgeving terroriseerde: „het hele gezin was bang voor je”.
Paikar begint wat fragmentarisch, maar zodra de naar een sprankje genegenheid van zijn kille vader snakkende maker naar Iran reist, komt de documentaire tot leven. Eerst wil de brute Baba niet praten, want „als je het verleden oprakelt, ben je verloren”. Toch wordt dat verleden natuurlijk opgerakeld, met een reis naar Afghanistan als paardenmiddel om zijn vader toch aan het praten te krijgen.
In Iran filmt Hilmandi zijn vader in close-ups die niets prijsgeven, de gepantserde Baba blijft ondoordringbaar. Maar eenmaal in Afghanistan worden de shots weidser en zijn vader toeschietelijker. Baba is een voormalig moedjahedien die in zijn geboorteland Afghanistan tegen de Sovjet-bezetter vocht, „een verleden gedrenkt in lijden, armoede en oorlog”. Baba is dus eigenlijk ook een slachtoffer die zijn trauma’s onbedoeld doorgeeft. Maar beide films draaien uiteindelijk om de hamvraag: kun je de falende vaders vergeven? Dat kan, laten allebei de films zien. Maar dat kost jaren.