Naftatekorten Nu de blokkade van de Straat van Hormuz voortduurt, worden aardolieproducten als nafta schaars in Japan, dat vrijwel al zijn olie importeert. De regering waarschuwt tegen hamsteren.
Tokio bij zonsondergang. In Japan, dat vrijwel al zijn olie importeert, beginnen leveringsproblemen als gevolg van de zeeblokkade in de Straat van Hormuz merkbaar te worden.
In de wijk Koto, in het oosten van Tokio, staat een felrood pand van drie verdiepingen dat scherp afsteekt tegen de beige woonblokken eromheen. Buiten staan rijen magnetrons, broodroosters, televisies en elektrische wc-brillen uitgestald op de stoep. Achter de stalen schuifluiken van Sakae Denki, een lokale elektronicawinkel die al 51 jaar bestaat, zoemen aan de muren rijen airconditioners.
Eigenaar Eiichi Numazawa (59) zou nu goede zaken moeten doen: Tokio kampt met ongewoon vroege hitte, waarbij de temperatuur oploopt tot 30 graden. Daardoor is de vraag naar airconditioners explosief gestegen. „Het aantal aanvragen voor aankoop en reparatie ligt momenteel ongeveer drie keer hoger dan normaal.”
Maar tot zijn spijt moet hij juist nu vaak nee verkopen. „Door problemen rond nafta lopen leveringen van onderdelen voor verlichting en airconditioners vertraging op”, vertelt hij. Nafta is een aardolieproduct dat de basis vormt voor kunststoffen, isolatiemateriaal, inkten, oplosmiddelen en allerlei andere chemische toepassingen. Door de aanhoudende blokkade van de Straat van Hormuz loopt de aanvoer daarvan spaak. Ook de onderdelen voor Numazawa’s airconditioners zijn nu moeilijker verkrijgbaar.
Japan importeert vrijwel al zijn olie, waarvan een groot deel normaal via de cruciale zeestraat tussen Iran en Oman het land binnenkomt. De Japanse overheid probeert het verlies aan import uit het Midden-Oosten op te vangen met duurdere alternatieven uit onder meer de Verenigde Staten en Peru, maar de verstoringen beginnen inmiddels diep door te werken in het dagelijks leven.
Numazawa merkt de gevolgen ook: „Sommige fabrikanten nemen niet eens meer nieuwe bestellingen aan”, zegt hij. De winkeleigenaar heeft op sociale media tienduizenden volgers opgebouwd met adviesfilmpjes over huishoudelijke apparaten. Normaal praat hij over energiezuinig koelen of defecte filters, maar de vragen gaan steeds vaker over één onderwerp: leveringsproblemen. „Voor producten die we al besteld hebben, is de levertijd onbekend.”
Daarom probeert Numazawa klanten te waarschuwen. „We leggen uit dat ze, zolang hun huidige airconditioner nog werkt, misschien beter kunnen wachten tot volgend jaar om een nieuwe te kopen.”
Vergelijkbare problemen werken inmiddels door in vrijwel alle sectoren die afhankelijk zijn van olieproducten. De Japanse chipsfabrikant Calbee kwam onlangs nog wereldwijd in het nieuws toen het besloot de verpakkingen van veertien producten tijdelijk in zwart-wit uit te brengen omdat de aanvoer van inktgrondstoffen instabiel is geworden. Producenten van drukinkt hebben hun prijzen al met meer dan een derde verhoogd.
Het bekende Japanse chipsmerk Calbee verpakt zijn zoutjes voorlopig in zwart-witte zakken. De Hormuzcrisis heeft de levering verstoord van de gekleurde inkt die het bedrijf normaal gebruikt.
Maar ook buiten de supermarkt stapelen de problemen zich op. Kansai Paint, een van Japans grootste verfproducenten, kondigde onlangs leveringsbeperkingen aan voor verfverdunners vanwege de verslechterde situatie in het Midden-Oosten. Op zijn website waarschuwt het bedrijf klanten dat nieuwe bestellingen mogelijk niet meer worden aangenomen en dat het de prijzen met meer dan 50 procent verhoogt.
De Japanse regering probeert ondertussen de onrust te dempen. Premier Sanae Takaichi erkende onlangs in het parlement dat „op allerlei plekken knelpunten ontstaan” en dat „nafta die er eigenlijk zou moeten zijn, bedrijven niet bereikt”.
Volgens haar heeft Japan nog altijd voldoende voorraad: door import uit andere landen, bestaande voorraden, en eigen productie heeft het voldoende nafta voor een kleine twee maanden. De problemen ontstaan volgens de regering doordat bedrijven uit angst voor tekorten extra grondstoffen en materialen beginnen in te slaan. Daardoor raken leveringen verderop in de keten alsnog vertraagd.
Vooral de zwart-witte chipszakken van Calbee zorgden voor ergernis binnen de overheid: een hooggeplaatste regeringsfunctionaris noemde de maatregel intern zelfs een „publiciteitsstunt”, meldde de krant Asahi Shimbun. De vrees is dat zulke acties ook andere bedrijven verder aanzetten tot hamsteren, en de tekorten daardoor juist verergeren.
Inmiddels is het Japanse consumentenvertrouwen voor de tweede maand op rij gedaald, waardoor de regering vreest dat huishoudens uit onzekerheid aankopen gaan uitstellen en daardoor de nationale economische groei afremt.
In winkels zoals die van Eiichi Numazawa zijn die zorgen al merkbaar. Klanten vrezen midden in een zomer, waarin recordhitte wordt voorspeld, zonder werkende airconditioning te komen zitten. „Normaal moeten mensen al twee tot drie weken wachten op installatie”, zegt Numazawa. „Maar dit jaar kan die wachttijd nog veel langer worden. Tegen de tijd dat een airconditioner eindelijk geplaatst is, kan de zomer al bijna voorbij zijn.”