Onderwijs Zo’n honderd kinderen in Den Haag gaan niet naar school omdat hun ouders stellen geen school te kunnen vinden die aansluit bij hun religie of levensovertuiging. De gemeente stopt met het afgeven van vrijstellingen aan deze ouders.
Ouders die een vrijstelling aanvragen, krijgen in Den Haag voortaan een afwijzing en worden uitgenodigd voor een gesprek.
Het aantal kinderen in Den Haag dat een vrijstelling van de leerplicht heeft vanwege zogeheten ‘richtingsbedenking’ van de ouders is in Den Haag in vijf jaar tijd verviervoudigd, zegt wethouder Hilbert Bredemeijer (Onderwijs, CDA). „Inmiddels hebben zo’n honderd kinderen een vrijstelling. Of zij thuisonderwijs krijgen, kan niet worden gecontroleerd, want daar voorziet de wet niet in. Wij maken ons zorgen over deze kinderen en willen ze weer in beeld krijgen.” Hij is ervan overtuigd dat voor elk kind in Den Haag een goede school in de buurt is te vinden. Daarom gaat de gemeente nieuwe aanvragen voor een vrijstelling vanwege religie of levensovertuiging afwijzen en bestaande vrijstellingen niet meer verlengen.
De wethouder voelt zich gesterkt door een uitspraak van de Hoge Raad. Dit hoogste rechtscollege oordeelde in april dat ouders alleen nog een vrijstelling wegens richtingsbedenking (artikel 5 onder b van de Leerplichtwet 1969) kunnen krijgen als zij aantonen dat het onderwijs op álle scholen in hun omgeving, ook openbare, niet op een „objectieve, kritische en pluralistische manier” wordt gegeven. De Hoge Raad stelde dat dit in de praktijk zal betekenen dat een vrijstelling „nog slechts onder uitzonderlijke omstandigheden” kan worden gegeven.
Ouders in Den Haag die een vrijstelling aanvragen, krijgen vanaf nu een afwijzing en worden uitgenodigd voor een gesprek, zegt Bredemeijer. „Ik roep ouders op hun kinderen alsnog in te schrijven op een school. Doen zij dat niet, dan wil ik op z’n minst weten wat hen drijft.” Hij is zich ervan bewust dat ouders nog steeds kunnen weigeren hun kinderen naar school te sturen. „Maar dat ontslaat mij als wethouder niet van de taak om ervoor te zorgen dat kinderen goed onderwijs volgen”, zegt hij. „Sterker nog: de Hoge Raad heeft ons als overheid expliciet opgeroepen om actief op te treden om de Leerplichtwet te handhaven.”
Bredemeijer hoopt dat er snel landelijk beleid komt. Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, VVD) heeft al aangekondigd dat zij de vrijstelling bij voorkeur wil afschaffen. Mocht dat niet mogelijk zijn, dan wil zij toezicht instellen op thuisonderwijs.
Volgens de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs hebben gemeenten niet de bevoegdheid om eigen beleid te maken inzake de vrijstellingen. „Een vrijstelling ontstaat van rechtswege, als ouders een beroep doen op artikel 5 onder b”, zegt vicevoorzitter Josien van Putten. „Ouders hoeven de gemeente slechts op de hoogte te stellen. Als een gemeente meent dat een kind onterecht aan de leerplicht wordt onttrokken, kan de leerplichtambtenaar proces-verbaal opmaken.”
Zij wijst erop dat het Openbaar Ministerie vorig jaar is gestopt met vervolgen. „Gemeenten handelden hierin verschillend. Het OM wilde daar een einde aan maken. Als gemeenten nu weer op eigen houtje beleid gaan maken, creëer je opnieuw rechtsongelijkheid.” Alleen een wetswijziging kan iets veranderen aan het recht op een vrijstelling, zegt Van Putten. „En als die er zou komen, zouden ouders op zijn minst een overgangsperiode moeten krijgen, want hun levens zijn ingesteld op thuisonderwijs.”