Rode Lijn Vorig jaar liep hij als D66-leider mee in de grote Rode Lijndemonstratie. Een aantal vredes-, hulp en mensenrechtenorganisaties ging met Rob Jetten in gesprek over zijn houding tegenover Israël nu hij premier is. „Er is meer begrip, maar met begrip verander je de situatie niet.”
Directeuren van PAX, Artsen zonder Grenzen, Oxfam Novib, Amnesty International en Save the Children na een gesprek met premier Jetten over het Nederlandse beleid ten aanzien van Israël en Gaza.
Oxfam Novib-directeur Michiel Servaes had donderdagochtend in een gesprek met premier Jetten over het Nederlandse Israëlbeleid eigenlijk maar één vraag: „Waar is de Rob Jetten van de Rode Lijn?” Servaes refereert aan de massale betoging in Den Haag precies een jaar geleden, waarin Jetten als D66-leider meeliep en samen met zo’n 200.000 andere Nederlanders vroeg om strengere sancties tegen Israël vanwege de oorlog in Gaza. „Vorig jaar riepen we zij aan zij op om meer actie tegen Israël. Na drie maanden als premier hebben we die Rob Jetten nog niet gezien.”
Servaes sprak donderdag op het ministerie van Algemene Zaken achter gesloten deuren met Jetten, samen met zijn collega-directeuren van PAX, Artsen zonder Grenzen, Amnesty International en Save the Children. Het gesprek vond plaats te midden van een internationale rel rond de behandeling van een groep internationale activisten, onder wie zes Nederlanders, van de ‘Global Sumud Flotilla’ die door de Israëlische marine is onderschept. Woensdag dook een filmpje op van de extreemrechtse Israëlische minister Itamar Ben Gvir (Nationale Veiligheid), die de geblinddoekte en vastgebonden activisten als „terroristen” tentoonstelde en beschimpte. De activisten zijn inmiddels onderweg naar Istanbul.
De reactie van het kabinet-Jetten op de arrestatie en behandeling van de activisten is volgens de organisaties symptomatisch voor de terughoudendheid waarmee het kabinet richting Israël opereert. „Het duurde lang voordat de Nederlandse regering reageerde, pas toen de vreselijke beelden naar buiten kwamen.” Toen dat woensdagmiddag gebeurde, sprak Jetten in een verklaring van een „mensonterende behandeling” en ontbood minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) de Israëlische ambassadeur. Andere Europese landen, waaronder Italië, hadden in de dagen daarvoor al gereageerd met scherpe veroordelingen van de illegale onderschepping van de activisten door Israël op internationale wateren.
De organisaties zien bij het kabinet-Jetten te weinig verandering ten opzichte van het vorige kabinet. Daarin was de PVV de grootste regeringspartij, een partij die helemaal niets wil weten van kritiek op Israël. In het coalitieakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB was, mede onder druk van de PVV, geen verwijzing naar de tweestatenoplossing meer te vinden, decennialang de hoeksteen van het Nederlandse Israëlbeleid.Toch stelde ook het kabinet-Schoof onder druk van de verwoestingen in Gaza beperkte sancties in tegen Israël. Zo kregen Ben Gvir en een andere extreemrechtse minister, Bezalel Smotrich, een inreisverbod voor Nederland, werd de wapenexport beperkt en zegde het vorige kabinet toe om een handelsboycot voor de illegale Israëlische nederzettingen voor te bereiden. Met het aantreden van het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA, en met de Israël-kritische Jetten als premier, hadden de organisaties op meer en steviger Nederlandse sancties gehoopt. Tot nu toe tevergeefs, zei Amnesty-directeur Dagmar Oudshoorn. „We hebben nog geen nieuwe, concrete acties gezien van dit kabinet.”De directeuren van de organisaties somden nog eens op waarom er volgens hen nog altijd alle aanleiding is voor zware sancties. Oudshoorn ziet dat Israël met de recente aanvallen in Libanon „dezelfde strategie van verwoesting en bezetting” hanteert als in Gaza en op de Westbank. In Gaza wordt het staakt-het-vuren continu door Israël geschonden, zei Karel Hendriks van Artsen zonder Grenzen, die vertelde dat er sinds het begin van het bestand 850 burgerdoden vielen. „En onze hulp wordt nog altijd tegengewerkt, en we treffen nog dagelijks ondervoeding aan, vooral bij zwangere vrouwen en kinderen.”
Nederland kan volgens de organisaties nationaal strengere maatregelen nemen, ook nu er binnen de EU onvoldoende steun is voor een gezamenlijke aanpak. Vredesorganisatie PAX bepleitte het stopzetten, of in elk geval afbouwen, van de import van Israëlische wapens. „Deze wapens zijn getest door het vermoorden van Palestijnen”, zei directeur Roelien Sasse. „Genocide wordt op deze manier een business case.” Ook willen de organisaties dat Nederland zelf de handel met Israël stillegt nu het niet lukt om het EU-Associatieverdrag op te schorten, bijvoorbeeld door bedrijven te verbieden nog in Israël te investeren.
De organisaties spraken van „een goed gesprek” met Jetten, en ze zien bij de premier een andere toon dan bij zijn voorganger Schoof. „Er is meer begrip, maar met begrip verander je de situatie niet”, zei Sasse. Jetten zelf prees de organisaties in een verklaring op sociale media voor hun werk waarbij ze „onder de moeilijkste omstandigheden levens redden en opkomen voor mensenrechten”. Over nieuwe of zwaardere sancties schreef hij niets.