Reinier van Zutphen | Nationale Ombudsman Overal ziet Reinier van Zutphen hetzelfde probleem: een overheid die te veel afwacht. En over beslissingen wordt onduidelijk gecommuniceerd, stelt hij in het nieuwe jaarverslag. „Het is een patroon dat vraagt om een andere houding van de overheid.”
Reinier van Zutphen, Nationale Ombudsman.
Het was Winsum, het dorpje in het Groningse aardbevingsgebied, dat de ogen van Reinier van Zutphen opende, zo’n vier jaar geleden. „Ik moet nog vaak denken aan die foto van mensen in een enorm lange rij voor het gemeentehuis”, vertelt de Nationale Ombudsman in zijn kantoor in Den Haag. Gedupeerden van de bevingen stonden urenlang in de kou te wachten om subsidie aan te mogen vragen voor de versterking van hun huizen. „Mensen moesten wachten om zich te mogen mélden voor iets waarvan de staat zegt dat ze daar récht op hebben.”
Daarna is Van Zutphen erop gaan letten en zag hij die houding van de overheid de hele tijd terugkomen. Bijvoorbeeld toen vorig jaar het Tijdelijk Noodfonds Energie voor de derde keer werd opengesteld en alleen burgers met digitale mogelijkheden zich konden aanmelden. Maar ook structureler: jongeren met een Wajong-uitkering die in de problemen komen omdat ze hun zorgpremie niet kunnen betalen, maar ook geen zorgtoeslag aanvragen. „Terwijl je, als je de data van die verschillende instanties combineert, kunt zien om wie het gaat en ze erop wijzen dat ze toeslag kunnen aanvragen.”
Van Zutphen: „Ik begon een patroon te zien, een patroon dat vraagt om een andere houding van de overheid.” Dat is dan ook de rode draad door zijn jaarverslag, dat hij deze donderdag presenteert aan de Tweede Kamer. De overheid, stelt hij, is te afwachtend.
„Dat vond ik een tegenvaller. Ik dacht echt: hè, wat gebeurt hier nou?”
Na veel kritiek is besloten het plan toch niet te schrappen. Van Zutphen vindt dat niet genoeg. „Ik denk dat de overheid op nog veel meer terreinen burgers proactiever kan helpen door data te combineren. Als ze wéét waar iemand recht op heeft, dan moet ze daar naar handelen, want de overheid heeft de grondwettelijke taak om bestaanszekerheid te waarborgen.”
„Het kabinet zegt: we verkorten de maximale duur van de WW van twee naar één jaar, zonder na te denken over de consequenties. Waarschijnlijk dat mensen terugvallen op allerlei andere voorzieningen. Willen we dat? Nee, want onze ambitie was toch om mensen weer zo snel mogelijk aan het werk te krijgen? Als je naar één jaar gaat, moet je er ook bij zeggen: we gaan er alles aan doen om je in dat ene jaar weer aan het werk te krijgen. Dus ook hier geldt: wees proactief als overheid.”
„Ja, maar de opbrengst volgt later. En als je de maatregel niet neemt, zijn je uitgaven later waarschijnlijk hoger.”
„Nou, ik zou niet zo snel iets afraden, maar wat ik áán zou raden, is dat het kabinet helderder maakt waarom het deze beslissing wil nemen en waar het geld dan wél voor wordt gebruikt. Dat je bijvoorbeeld zegt: ik moet dit doen, want defensie heeft heel veel nodig – drones, F-35’s en veel mensen. Dan vind ik het eerlijk. Ik vind dat dit nu niet helder genoeg is gemaakt. Het blijft te algemeen, zo van: we moeten nu eenmaal bezuinigen.”
Stroopwafels van de Ombudsman met een telefoonnummer voor burgers die stuiten op „Stroperig contact met de overheid”.
„In Loosdrecht lijkt het over asielzoekerscentra te gaan, maar het gaat over noodopvang. De minister vroeg de burgemeester om plekken, omdat het aanmeldcentrum in Ter Apel weer zó vol zit dat mensen mogelijk weer op het gras moeten slapen. Ik denk dat de boodschap vanuit de gemeenten en Den Haag had moeten zijn: het loopt nu over. En we hebben aan de mensen in het aanmeldcentrum en omwonenden beloofd dat er nooit meer dan tweeduizend asielzoekers in het centrum zullen verblijven. Nu gaan er miljoenen aan dwangsommen doorheen, omdat we niet kunnen doen wat nodig is. En dat noodzaakt tot noodopvang.”
„Gemeenten kunnen dan de zorgen van inwoners wegnemen. Bijvoorbeeld over de veiligheid in de buurt, of over de bussen die heen en weer moeten rijden naar het azc.”
„Daarnaast moeten gemeenten duidelijk tegen inwoners zeggen dat de spreidingswet een wet is die we moeten uitvoeren. Vanaf het moment dat die door de Eerste Kamer is aangenomen, is deze ter discussie gesteld, waardoor inwoners ook de ruimte voelen om zich ertegen te verzetten. Terwijl: de wet is er gekomen, dus de wet moet ook worden uitgevoerd.”
Koning Willem-Alexander met Reinier van Zutphen tijdens een bezoek aan het Groningse Zeerijp, dat werd getroffen door een aardbeving.