Juryselectie Tien voorstellingen zijn door de Nederlandse Toneeljury genoemd als de meest indrukwekkende van het afgelopen theaterseizoen. De grote gezelschappen en vrouwelijke makers voeren de boventoon. Volgens de jury geeft de selectie aan hoe „breed, verrassend én geëngageerd het podiumkunstaanbod in Nederland is”.
‘Pheadra in vlammen’ door Het Nationale Theater in regie van Ola Mafaalani.
De Nederlandse Toneeljury heeft de tien voorstellingen gekozen die volgens haar de meest indrukwekkende van het afgelopen seizoen waren, vijf in de grote zaal en vijf in de kleine zaal. De voorstellingen voor de grote zaal zijn keurig verdeeld over de grote gezelschappen: ITA, Het Nationale Theater, Het Zuidelijk Toneel, Theater Oostpool en Theater Utrecht. Ook zijn er producties van Theater Oostpool, Het Zuidelijk Toneel en Theater Utrecht voor de kleine zaal geselecteerd.
Na enige tijd afwezig te zijn geweest keerden de grote gezelschappen vorig jaar al ruim terug in de selectie. Dit jaar is hun aanwezigheid nog dominanter. Dat is in tegenspraak met de stelling van de jury dat de selectie laat zien „hoe breed, verrassend én geëngageerd het podiumkunstaanbod in Nederland is”. Om de breedte en de diversiteit van het veld te tonen, was meer aandacht voor kleinere gezelschappen en onafhankelijkere makers op zijn plaats geweest.
De keuze van de jury, onder leiding van Ernestine Comvalius, voormalig directeur van het Bijlmer Parktheater, bevestigt het al eerder geconstateerde overwicht van vrouwelijke makers en regisseurs in het theater: zeven van de tien voorstellingen zijn van vrouwelijke hand. Wat ook opvalt is dat er zowaar twee Vlaamse makers zijn genomineerd, en twee makers van buiten ons taalgebied: de Braziliaanse Carolina Bianchi, lid van het artistieke team van Theater Utrecht, en de Britse Mina Salehpour, gastregisseur bij ITA.
Beeld uit de voorstelling ‘Millennial I VREDE’ door Theater Oostpool.
De Toneeljury vond geen locatievoorstelling goed genoeg om te selecteren. Een betwistbaar besluit voor een gloriërende sector binnen het theater. Zeker als je overweegt dat onder meer voorstellingen als Doekje voor het bloeden, door Het NUT/ George Tobal Producties in regie van Greg Nottrot, en Op Grond van Leven van Collectief Blauwdruk, in regie van Belle van Heerikhuizen, imposante voorstellingen waren, die behoorden tot het beste wat het seizoen te bieden had.
Zo zijn er meer snubs het vermelden waard. Topkomedies als De Sitcom van De Hoe en Katwijk van Compagnie Red Yellow & Blue werden genegeerd, evenals de alom geprezen, geëngageerde solo’s van Nasrdin Dchar en Sadettin Kirmiziyüz. Eric de Vroedt, artistiek leider van Het Nationale Theater, is al jaren afwezig in de juryselectie en kon ondanks prestigieuze voorstellingen als De seizoenen en Operation Hellfire de jury onvoldoende bekoren. Eline Arbo, artistiek leider van ITA, en wel een juryfavoriet, maakt vanwege een burn-out dit seizoen geen nieuw werk.
Doordat de Toneeljury relatief vroeg een keuze maakt, kan het gebeuren dat er voorstellingen worden geselecteerd die sterk voelen als werk van vorig seizoen, en dus niet heel representatief zijn voor dit theaterjaar, zoals F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel, dat vorig jaar april al in première ging. Ook opmerkelijk is dat er met Frank van Cherish Menzo een dansvoorstelling is uitverkoren. Theater is een hybride begrip en biedt gastvrij onderdak aan velen, maar de vraag is of het nodig is de grenzen van het genre zo ver op te rekken.
Scène uit ‘F*ck Lolita’ door Het Zuidelijk Toneel in regie Silke van Kamp.
Dat geldt ook voor de Cabaret Collectie, waarvoor Sarah Janneh en NITE met het voortreffelijke Brabo Leone zijn geselecteerd. Deze muziektheatervoorstelling had niet misstaan in de selectie van de Toneeljury. Ook uit de keuze voor Een stukje naar de mensen toe, de sympathieke poging tot het maken van cabaret door Rebekka de Wit bij Bureau Vergezicht & Theater Rotterdam spreekt vooral de wens hokjes te doorbreken. Met Patrick Laureij, Lisa Ostermann, Ruud Smulders en David Linszen werden beter navolgbare keuzes gemaakt.
De drang om hokjes te doorbreken volgt uit de wens om de Cabaret Collectie, in 2023 toegevoegd aan het Nederlands Theater Festival, „kruisbestuivingen tussen verschillende genres” te laten tonen, zoals bedenker Jörgen Tjon A Fong, toenmalig directeur van De Kleine Komedie in Amsterdam, het bij de start verwoordde. Een prima voornemen, maar het wringt dat deze Collectie niet meer dan een geinig bijprogramma van het Nederlands Theater Festival is geworden. De Collectie heeft geen status en geen gezag, en op het festival in september is weinig merkbaar van synergie met de theatertak.
Er is al een VSCD-cabaretjury, en die kiest, net als de Toneeljury bij het theater, de meest indrukwekkende voorstellingen van het jaar. Deze jury deelt de cabaretprijzen (Poelifinario’s) uit. Prijzen en het vertonen van gekozen voorstellingen zijn dus in verschillende handen. Een samenvoeging zou logisch en voor het publiek begrijpelijker zijn: één Cabaretjury, met een festivalprogramma waarin de gekozen voorstellingen worden getoond.
Een groot deel van de gekozen voorstellingen zal te zien zijn op het Nederlands Theater Festival, van 3 t/m 13 september. Info: tf.nl
(Met commentaar van de Nederlandse Toneeljury.)
GROTE ZAAL
The Brotherhood, door Carolina Bianchi en Cara de Cavalo.
„Toont hoe machtssystemen seksueel geweld faciliteren en normaliseren. Het is een onthutsende theatrale ervaring die essay, performance en toneelkunst met elkaar verweeft.”
Pheadra in vlammen, door Het Nationale Theater, regie Ola Mafaalani
„In Phaedra in vlammen worden bestaande rolpatronen op scherp gezet en ideeën over liefde, gezin, gender, politiek, religie en cultuur ter discussie gesteld. De indrukwekkende toneelbeelden versmelten prachtig met de schitterend uitgevoerde composities.”
Millennial I VREDE, door Theater Oostpool, regie Jan Hulst en Kasper Tarenskeen
„Legt op vileine, humoristische wijze de vinger op de hypocrisie van de millennial-generatie. De herkenbaarheid, in dit uiterst vermakelijke en goed uitgevoerde jasje, maakt Vrede tot een voorstelling met een grote impact.”
Prophet Song, door ITA, regie Mina Salehpour
„Een beklemmende theatervoorstelling waarin angst mensenlevens verscheurt. Prophet Song lijkt over een dystopie te gaan, maar verbeeldt in feite de realiteit van vele mensen die momenteel in onderdrukking leven.”
Byzantium, door Het Zuidelijk Toneel & Abattoir Fermé, regie Stef Lernous
„Groteske horror zorgt voor compromisloos en oergeestig theater. Een overweldigend universum, visueel en auditief prachtig vormgegeven en met een ijzersterk ensemble opgetuigd.”
KLEINE ZAAL
Black Joy, door Theater Oostpool en Dawn Collective, regie Priscilla Vaudelle
„Caleidoscopisch theater over de ervaring van Zwarte identiteit, die voelbaar resoneert in de zaal. Het spel is fenomenaal en de onderlinge chemie ongeëvenaard.”
F*ck Lolita, door Het Zuidelijk Toneel, regie Silke van Kamp
„Overrompelende toneelbewerking van Nabokovs Lolita gaat over de macht van degene die het woord krijgt. En van degene die luistert. Keja Klaasje Kwestro raast, tiert, huilt, luistert en schreeuwt om te worden gehoord.”
Family, door Louis Janssens
„Uit alle verhalen wordt de eenzaamheid voelbaar. De toeschouwer realiseert zich dat het niet voor iedereen vanzelfsprekend is om tot een familie te behoren, of er zelf een te stichten. Dit serene, intieme en stemmige ritueel, bewijst dat dat laatste wel degelijk alsnog kan.”
FRANK, door Cherish Menzo, GRIP & Theater Utrecht i.s.m. Dance on Ensemble
„Gedurfd, verontrustend en diepgravend. Menzo onderzoekt wat en wie monsterlijk is gemaakt, met de nadruk op Zwarte lichamen. Met vervormingen, stroboscopische effecten, afgebroken bewegingen en schurende geluidsfragmenten wordt het publiek uitgedaagd de vaste kaders los te laten.”
Tot Het Is Wat Het Moet Zijn, door Female Economy i.s.m. Politie Eenheid Amsterdam
„Indringende, urgente voorstelling die een complexe thematiek invoelbaar maakt. De voorstelling toont zowel de kracht als de grenzen van empathie als instrument voor verandering.”
Brabo Leone, door NITE, Sarah Janneh, Theater Utrecht, MusicalMakers
Kintsugi, door Patrick Laureij
Een stukje naar de mensen toe, door Bureau Vergezicht & Theater Rotterdam
De Baas, door Lisa Ostermann
Striptease van de dood, door David Linszen
RÜDSICHTLOS, door Ruud Smulders